De Ierse regering zet deze week vol in op een verenigd Europa. Gisteren was in Dublin een bijeenkomst van de European Political Community, een informeel samenzijn van vijftig Europese staatshoofden en regeringsleiders. In aansluiting hierop is er vandaag ook nog een informele EU-top. Maar hoe staat het met de vereniging van Ierland zelf?
Eind september blokkeerden bewoners van Garvaghy Road in het Noord-Ierse Portadown een traditionele Oranje mars van protestantse Unionisten. Na een jarenlange betrekkelijke rust tussen katholieke en protestantse groepen leek de uitspraak van de rechter die de protestanten voor het eerst weer toestemming gaven voor een mars door een katholieke woonwijk tot een gewelddadige opleving van de ‘troubles‘ te leiden. Zo ver kwam het niet, maar de ophef liet zien dat er nog volop spanningen zijn in de regio. “Al 28 jaar leeft de gemeenschap aan de Garvaghy Road in vrede”, schreef Chris Hazzard van Sinn Féin. „Die vrede had geen oplossing nodig – ze had bescherming nodig. Het afdwingen van een ongewenste, sektarische mars door dit gebied tart elke logica.” „Waarom wilde de Orange Order door een katholieke gemeenschap marcheren?”, vroeg Michelle O’Neill, vicevoorzitter van Sinn Féin en eerste minister van Noord-Ierland. „Het draait om superioriteit, om dominantie, om het idee van ‘wij hebben het voor het zeggen’ – en deze gemeenschap verdient beter dan dat.”
Sinn Féin kreeg in het Ierse parlement begin juli geen meerderheid voor een voorstel om de eenheid in Ierland dichterbij te brengen met een Burgerberaad, in navolging van eerdere Citizens Assembly’s over abortus en het decriminaliseren van persoonlijk drugsgebruik. De partij had daarnaast voorgesteld voorbereidingen te treffen voor een verandering van de Ierse grondwet met het oog op de hereniging. Opmerkelijk is nu dat de Ierse premier Micheál Martin -nauwelijks een maand na de nieuwe spanningen in Noord-Ierland- overeenkomstige plannen heeft aangekondigd voor de oprichting van een overheidsorgaan dat scenario’s voor de constitutionele toekomst van het land moet voorbereiden, waaronder de mogelijkheid van een verenigd Ierland. Er moet rekening worden gehouden met “een toekomstig verenigd Ierland waarin Noord-Ierland een autonome entiteit blijft, met behoud van een eigen parlement en regering, eigen overheidsdiensten, openbare diensten en een eigen politiekorps”, aldus Martin in een interview met The Irish Times eind oktober.
De Ierse regering sluit hiermee aan bij voortdurende pogingen om het perspectief op hereniging op het eiland levend te houden. Demografische en politieke ontwikkelingen ondersteunen dat perspectief. Iers gezinde katholieken zijn nu in de meerderheid en de Noord-Ierse regering wordt sinds kort geleid door Michelle O’Neill van Sinn Féin. De grens tussen het VK en de EU ligt feitelijk in de Ierse Zee tussen Engeland en het eiland en niet tussen het Britse Noord-Ierland en de Ierse Republiek. Sinn Féin koerst op een referendum over de grens in 2030. Maar The Guardian waarschuwde in een redactioneel commentaar dat daar nog wel een flink debat aan vooraf mag gaan. De krant vindt het ‘ondenkbaar om zonder afdoende voorbereiding blindelings op een stemming af te stevenen. Bij gebrek aan een degelijk debat is het streven naar eenheid in de Ierse Republiek weliswaar breed gedragen, maar mist het diepgang. In Noord-Ierland wijst een zorgwekkende heropleving van spanningen rond marsen van de Orange Order in katholieke wijken op een toenemende polarisatie, die nog wordt aangewakkerd door het aanhoudende politieke disfunctioneren in Stormont.’
De Ierse eenheid ligt uiteindelijk in handen van de Britse regering. De nieuwe premier Andy Burnham heeft in augustus nog gezegd dat hij een referendum over dit onderwerp niet zag zitten. Hij werd prompt geconfronteerd met een gezamenlijke opstelling van partijen uit Schotland, Wales én Noord-Ierland die beloofden elkaar te steunen op de weg naar onafhankelijkheid. Het Britse imperium lijkt verder uiteen te vallen. ‘Keep dreaming’ zeggen de realisten, anderen houden het op: ‘de geest is uit de fles’.