ONDERZOEK - Oorlog is niet alleen een strijd op het slagveld, maar ook een strijd om de publieke opinie. Daarin spelen media een grote rol, blijkt uit onderzoek van studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Tess Otten en Charlotte Soer analyseerden de berichtgeving over de oorlogen in Oekraïne en Soedan op NOS.nl en NU.nl en laten zien hoe de media ons beeld van de oorlog bepalen.
Er bestaat een hemelsbreed verschil in de wijze waarop de oorlog in Oekraïne en de burgeroorlog in Soedan door de twee media worden gepresenteerd. Dat begint al met de frequentie van de berichtgeving. In de periode van april 2023 (het begin van de Soedan-oorlog) tot november 2025 verschenen er op NOS.nl en NU.nl 338 artikelen over Soedan, tegenover meer dan 4.300 artikelen over Oekraïne – ruim twaalf maal zoveel. Terwijl Oekraïne een vast onderdeel van het nieuws vormde, bleef de oorlog in Soedan onderbelicht.
Verschillende frames
Relevant is daarnaast dat de oorlogen volstrekt verschillend worden getypeerd. De oorlog in Oekraïne wordt gepresenteerd als een strategisch schaakspel met herkenbare hoofdrolspelers, zoals Zelensky en Poetin. Artikelen gaan over diplomatie, militaire missies en nieuwe wapensystemen, en het conflict wordt in een bredere politieke en economische context geplaatst. Hierdoor wordt de oorlog voor de lezer een begrijpelijk en tastbaar verhaal met heldere keuzes en ontwikkelingen. In de Oekraïne-artikelen is dit ‘politiek-strategische frame’, zoals het in de academische literatuur wordt genoemd, het dominante perspectief.
De burgeroorlog in Soedan wordt daarentegen gepresenteerd als een onoverzichtelijke humanitaire crisis. Artikelen gaan hoofdzakelijk over de onmenselijke gevolgen voor de Soedanezen, zoals in deze passage in een recent artikel van de NOS: “Duizenden burgerdoden, miljoenen vluchtelingen, ontvoeringen, dreigende hongersnood, verkrachtingen van jonge meisjes en meer ernstige schendingen van mensenrechten.”
Kenmerkend voor dit zogenoemde ‘dehumaniseringsframe’ is dat de oorlog een crisis zonder gezicht is. Herkenbare hoofdrolspelers ontbreken, burgers zijn teruggebracht tot getallen en er wordt maar weinig context geboden. Het conflict lijkt een onvermijdelijk natuurverschijnsel zonder concrete oorzaken.
Westerse blik
Hoe valt dit immense verschil in framing door de onderzochte media te verklaren? Volgens mediaonderzoekster Nel Ruigrok van de Erasmus Universiteit Rotterdam is wat we nu bij Oekraïne en Soedan zien “een pijnlijke herhaling van wat we dertig jaar geleden al zagen bij de berichtgeving over Bosnië en Rwanda”. De geografische locatie van een oorlog is bepalend voor welk type framing door media wordt toegepast, betoogt zij.
“Het is een diepgeworteld mechanisme waarbij geweld dicht bij huis wordt geanalyseerd als een politiek schaakspel, terwijl geweld op het Afrikaanse continent wordt gereduceerd tot een onbegrijpelijk en ‘primitief’ bloedbad. We zijn na drie decennia nog steeds niet ontsnapt aan deze westerse bril die de politieke werkelijkheid van Afrikaanse conflicten onzichtbaar maakt.”
Belangrijk om ons te realiseren is dat framing een instrument is dat mede bepaalt wie wij als politiek gelijkwaardig beschouwen. Omdat het verschil in framing zowel bij NU.nl als NOS.nl zichtbaar is, wijst het op een structureel patroon in westerse berichtgeving. Dat besef is cruciaal voor redacties én voor lezers. De manier waarop we naar een conflict kijken, bepaalt immers waar onze solidariteit begint en eindigt.
[dit artikel is overgenomen uit het laatste nummer van Vredesmagazine; in een volgend nummer zullen de auteurs rapporteren over de beeldvorming van Poetin en Zelenski in de Nederlandse media]
Reacties (2)
Nuttig natuurlijk, om te kijken naar beeldvorming.
Alleen moet je ook in overweging nemen dat de verschillen in beeldvorming tussen Oekraïne en Soedan ook te maken kunnen hebben met daadwerkelijke, feitelijke verschillen tussen beide conflicten. Met andere woorden, de verschillen in beeldvorming zijn niet persé onterecht.
Bovendien zijn wij Nederlanders geen neutrale, onafhankelijke toeschouwers zonder belangen. De Russische inval in Oekraïne bedreigt onze veiligheid op een manier waarop het conflict in Soedan dat niet doet. Het lijkt me logisch dat de berichtgeving dit soort verschillen weerspiegelt.
In de beeldvorming is Soedan ver weg en deze oorlog wordt al snel in het frame geplaatst van ‘altijd veel geweld daar in die onderontwikkelde landen’. Maar het is dichterbij dan je denkt als je weet dat rijke olieproducerende bondgenoten van het westen hier met elkaar in de clinch liggen om kostbare mineralen (goud) en andere grondstoffen. Ook Rusland heeft hier belangen. En dan hebben we het nog niet gehad over de belangen van de wapenhandelaren. Het conflict in een arm land als Soedan op afstand plaatsen miskent de betrokkenheid van rijke landen. Het bedreigt misschien onze veiligheid niet direct maar het verhoogt de geweldsspiraal in de wereld wel en dat raakt ons allemaal uiteindelijk. Op z’n minst in de druk op het asielbeleid. En indirect op de hoogte van de energieprijzen.
Het probleem dat hier wordt aangekaart gaat ook veel verder dan Soedan of Oekraïne. De vraag is of de media ons een blik op de wereld bieden of dat ze oogkleppen leveren.