Extreemrechtse revolutionairen

RECENSIE - Conservatieve en radicaal-rechtse stromingen hebben de wind mee in het land van Trump. Vanuit Europa kijken we bezorgd naar fanatieke christelijk-religieuze bewegingen die alles opzij zetten voor de vestiging van het Koninkrijk Gods op aarde. Die bewegingen waren er natuurlijk al veel langer, maar nu zit er iemand in het Witte Huis die serieus naar hun bizarre verhalen luistert. De Franse politicoloog Arnaud Miranda schreef een boek over een via het internet inmiddels wijd verbreide extreemrechtse tegencultuur die zo mogelijk nog verder gaat in de ondermijning van de democratie en alle waarden die daarmee verbonden zijn.

Dark Enlightenment is de titel van de Nederlandse (!) vertaling van het boek dat oorspronkelijk is uitgekomen onder de titel Les Lumières Sombres. Miranda spreekt van een ‘neoreactionaire’ tegencultuur, de aanhangers noemen het Dark Enlightenment. Ooit waren het ‘schimmige randfiguren’ die in de tweede termijn van Trump echter in het volle daglicht zijn getreden en die niet alleen in de regering maar ook in de elite van ‘big tech’ aanknopingspunten hebben gevonden.

De belangrijkste profeten zijn volgens Miranda Curtis Yarvin en Nick Land. Hij besteedt in zijn boek uitgebreid aandacht aan hun bizarre, vaak onbegrijpelijke en warrige denkbeelden die in de donkerste hoeken van extreemrechts gehoor vinden. Sektariërs zou je kunnen zeggen, maar het internet heeft hen wel geholpen een reactionaire stroming op gang te brengen die niet zonder gevaar is voor het weldenkende deel van de wereldbevolking. Zeker als je kijkt wat ze met de wereld voor hebben. De kern er van is dat de bestaande orde omver geworpen moet worden en vervangen door een hiërarchisch gestructureerde onderneming, die door een elite geleid wordt en liefst met een koning aan het hoofd. De politiek, zoals we die kennen, wordt afgeschaft. De burger wordt een consument van diensten. De neoreactionairen hebben de overtuiging dat er natuurlijke hiërarchieën bestaan en dat geweld een onuitroeibaar bestanddeel van menselijke samenlevingen is. Ze hebben een uitgesproken afkeer van democratie en eisen net als radicale libertariërs een exit-recht op voor burgers van een staat. Ze zijn optimistisch over de mogelijkheden van de technologie en voorstanders van een versnelde ontwikkeling van het technokapitalisme. Terwijl de term ‘reactionair’ een terugkeer naar het verleden suggereert zijn de neoreactionairen techno-optimisten. Ze vereenzelvigen zich met futuristische beelden van de samensmelting van mens en machine, een ‘posthumane toekomst’. Ze refereren in hun waandenkbeelden veelvuldig aan science fiction en daarop gebaseerde games met cyborgs etc.

Zolang dit soort ideeën circuleren in de krochten van het internet kun je ze misschien negeren. De ideeën leiden niet vanzelf tot een revolutie. Miranda besteedt er wat mij betreft wel wat te veel en te gedetailleerd aandacht aan. Het wordt echter anders als blijkt dat bepaalde ideeën in goede aarde vallen bij machtige big tech ondernemers als Peter Thiel en Marc Andreessen. Hun denkbeelden komen op veel punten overeen met de neoreactionairen: de wereld loopt vast en moet vervangen worden door een nieuwe orde, geleid door een ‘bovenmenselijke elite’ van ’technologische übermenschen’. En zoals we weten ben je met de top van big tech ook al snel bij Trump c.s. Volgens Miranda heeft ‘de intellectuele tegen-elite’ die Yarvin hielp vormen zijn intrede gedaan in Washington. Hij wijst op de bekende toespraak van de Amerikaanse vice-president vorig jaar in München. Vance zei dat het gevaar voor Europa niet van buitenaf komt maar van binnenuit. Aan de dominante progressieve ideologie moet een einde gemaakt worden. Yarvin hoopt dat het oude continent na de terugtrekking van de VS kan uitgroeien tot een ‘reactionair laboratorium’.

Dark Enlightenment. Hoe een nieuwe radicaal-rechtse ideologie de VS en de wereld verovert, Arnoud Miranda, vertaling Hans E. van Riemsdijk. Alfabet uitgevers, €17,99 [e-book €9,99].