In debatten over de crisis in de opvang van vluchtelingen wordt zelden meer de vraag gesteld wat mensen drijft om naar rijkere landen te komen. Dat maakt het vluchtelingenbeleid tot struisvogelpolitiek. Wie bereid is van de geschiedenis* te leren weet dat het een volstrekte illusie is dat migratie gestopt kan worden. Zeker nu de situatie elders in de wereld zienderogen verslechtert. In een razendsnel tempo.
Deze week werden honderden sterfgevallen gemeld in de Democratische Republiek Congo en Oeganda vanwege een uitbraak van een nieuw ebolavirus. Experts verwachten nog veel meer slachtoffers. De uitbraak concentreert zich in het oosten van de Democratische Republiek Congo, waar mensen, waaronder arbeidsmigranten die in goudmijnen werken, de grens oversteken. Het gebied wordt ook geteisterd door een conflict dat meer dan een miljoen mensen ontheemd heeft, gezondheidsklinieken heeft verwoest en de reactie van de volksgezondheid heeft vertraagd, aldus functionarissen.
Congo is geen cruiseschip, dus de verspreiding van het virus is niet eenvoudig te voorkomen. Medicijnen zijn nog niet beschikbaar voor de nieuwe variant. De VS hebben voor 21 dagen de grens gesloten voor inwoners van Congo, Oeganda en Zuid-Soedan. Maar dat geldt niet voor Amerikaanse ingezetenen die daar vandaan komen. En hoeveel mensen met een ander paspoort zullen er vanuit deze landen naar de VS komen? Struisvogelpolitiek. Overigens is de medische zorg in Afrika ernstig gehandicapt door het wegvallen van Amerikaanse hulp. De Verenigde Staten trokken zich in januari formeel terug uit de WHO. Daarmee verloor de organisatie haar grootste financieringsbron en werd ze gedwongen haar budget voor 2026-2027 met 500 miljoen dollar te verlagen. De regering-Trump sloot vorig jaar ook het Amerikaanse Agentschap voor Internationale Ontwikkeling (USAID), een organisatie die een belangrijke rol heeft gespeeld bij het indammen van eerdere uitbraken. Daarnaast hebben de Verenigde Staten de financiering voor de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) stopgezet. Een besluit met dodelijke gevolgen voor een nog onbekend aantal Afrikanen.
Ituri, een provincie in het noordoosten van Congo, waar de uitbraak zich concentreert, is een lastige plek om de verspreiding van een uitbraak te monitoren en te beheersen. Grote aantallen mensen zijn ontheemd geraakt door jarenlange conflicten. De goudmijnen in de regio trekken arbeidsmigranten van elders aan. We mogen hopen dat de WHO gelijk heeft dat de nieuwe ebola-uitbraak geen wereldwijde pandemie wordt. Dat de zeer besmettelijke ziekte internationale gevolgen krijgt lijkt onvermijdelijk. Meer migratie bijvoorbeeld.
Oorlogen en klimaatverandering
Oorlogen zijn sinds mensenheugenis direct of indirect een oorzaak van het op gang komen van migratiestromen. Het geweld verdrijft mensen. Maar ook de economische gevolgen van oorlog en binnenlandse conflicten kunnen de aanleiding zijn voor mensen om hun heil elders te zoeken. Nu de oorlog in het Midden-Oosten zijn derde maand ingaat, ontvouwt zich een catastrofe in de armste en meest instabiele landen ter wereld, waarschuwt het Wereldvoedselprogramma. Als de vijandelijkheden na juni voortduren, zal het aantal mensen dat te maken heeft met acute honger wereldwijd oplopen tot meer dan 363 miljoen, een toename van 45 miljoen vergeleken met de periode vóór de oorlog.
De energiecrisis die de Amerikaans-Israëlische oorlog met Iran veroorzaakte raakt allereerst de zwakste regio’s. Tekort aan brandstof is het begin van een tekort en daarmee verbonden de onbetaalbaarheid andere levensbenodigdheden. De voedselcrisis in Afrika en Azië is deels terug te voeren op de beperkingen van de wereldhandel tijdens de Covid19-pandemie. De oorlog in Oekraïne verminderde de graanexport van de regio en zorgde ervoor dat de prijzen van basisvoedsel zoals tarwe de hoogte in schoten, van Egypte tot Indonesië. Daarbovenop kwamen de tekorten in kunstmest die de voedselproductie in veel landen heeft gereduceerd. De wereldwijde voedselvoorziening wordt bovendien bedreigd door de verwoestende gevolgen van klimaatverandering: hittegolven, droogte en overstromingen.
Het is allemaal bekend. Talloze internationale organisaties en hulporganisaties waarschuwen al jarenlang voor de gevolgen van de elkaar versterkende tekorten aan voedsel, brandstof en kunstmest, die voor een groot deel zijn terug te voeren op een instabiele wereld met oorlogen en handelsconflicten.