Internationale solidariteit is ook een vorm van eigenbelang. Want wie elders opkomt voor vrijheid, democratie en menselijke waardigheid, verdedigt uiteindelijk ook de wereld waarin wij zelf willen leven. Dat geldt voor verschillende conflicten en politieke situaties, ook al zijn ze onderling niet met elkaar te vergelijken.
Cuba: solidariteit tegen isolatie
Cuba is al decennialang het onderwerp van internationale solidariteitscampagnes. Vooral de Amerikaanse economische blokkade heeft geleid tot steunacties vanuit allerlei landen. Artsen, hulpverleners, maatschappelijke organisaties en politieke bewegingen hebben zich uitgesproken tegen het isolement van het eiland.
Trump valt Cuba aan met een olieboycot, sancties tegen Cubaanse leiders en strijdkrachten en geniepige pogingen van een speciale taskforce van de CIA om een ‘regime change’ te forceren. Vorige week volgden nieuwe sancties. De Amerikaanse ministeries van Financiën en Buitenlandse Zaken kondigden sancties aan tegen negen staatsbedrijven in de mijnbouw, metaalindustrie en bouwsector. Vooralsnog weet Cuba stand te houden. Mede dankzij internationale solidariteit, die overigens niet beperkt zou moeten blijven tot de directe buren.
In Mexico worden herhaaldelijk grote solidariteitsprotesten voor Cuba gehouden. De Mexicanen roepen op de verstikkende sancties te beëindigen. Verder organiseren burgers inzamelingacties en worden hulpgoederen naar Cuba gestuurd, hoewel de Amerikaanse sancties dat wel lastiger maken.
Die solidariteit is niet hetzelfde als kritiekloos achter de Cubaanse regering staan. Ook binnen solidariteitsbewegingen bestaat discussie over de politieke vrijheid en mensenrechten in Cuba. Maar internationale solidariteit kan juist betekenen dat je onderscheid maakt: je verzet je tegen economische en politieke druk die gewone Cubanen treft, terwijl je tegelijkertijd kritiek houdt op de machthebbers in Havana.
Gaza: solidariteit met burgers onder extreem geweld
De internationale solidariteit met de Palestijnen en met de bevolking van Gaza is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Demonstraties, inzamelingsacties, medische hulp en oproepen tot een staakt-het-vuren laten zien dat mensen zich niet willen neerleggen bij het idee dat burgers in een oorlog slechts collateral damage zijn.
En om het nog maar eens dik te onderstrepen: solidariteit met Palestijnse burgers is net zo min hetzelfde als steun aan Hamas als dat kritiek op de Israëlische regering antisemitisme is.
Oekraïne: solidariteit met een aangevallen samenleving
De steun aan Oekraïne laat een andere vorm van internationale solidariteit zien. Toen Rusland Oekraïne binnenviel, werd voor veel Europeanen duidelijk dat vrede en democratie niet vanzelfsprekend zijn. Miljoenen Oekraïners moesten vluchten, terwijl anderen hun land verdedigden tegen een Russische invasie.
Humanitaire hulp, opvang van vluchtelingen, financiële steun en militaire steun zijn verschillende vormen van solidariteit. Ze komen voort uit het idee dat een groot land niet zomaar het recht heeft om met geweld de grenzen van een buurland te veranderen.
Gisteren werd in Oekraïne de 35ste Onafhankelijkheidsdag gehouden. De Nederlandse hulporganisatie ‘Protect Ukraine’ maakte dezelfde dag bekend samen met een Noorse organisatie een ondergronds ziekenhuis in Oekraïne te gaan bouwen, zodat gewonde militairen straks dichter bij het front kunnen worden behandeld.
Dat is mede dankzij de donaties, die een boost kregen toen Zomergast Tommy Wieringa vertelde over het werk van ‘Protect Ukraine’.
Solidariteit is geen liefdadigheid
Internationale solidariteit wordt vaak voorgesteld als liefdadigheid: wij hebben het goed en helpen mensen die het slechter hebben. Maar solidariteit is ook een investering in een wereld waarin democratie, rechtsstaat en mensenrechten niet afhankelijk zijn van de vraag aan welke kant van een grens iemand geboren is.
Wanneer mensen in Oekraïne zich verzetten tegen Russische agressie, wanneer Palestijnen opkomen voor hun rechten en wanneer mensen wereldwijd zich verzetten tegen onderdrukking en uitsluiting, gaat het niet alleen over hun toekomst. Het gaat ook over de politieke krachten die daarmee worden tegengehouden.
Het verzet tegen autoritaire en extreemrechtse krachten
Internationale solidariteit is relevant voor de strijd tegen dictatoriale en extreemrechtse bewegingen. Wie alleen opkomt voor democratie wanneer die democratie zich binnen de eigen landsgrenzen bevindt, verdedigt uiteindelijk een kwetsbaar principe. Democratische waarden hebben pas betekenis wanneer we bereid zijn ze ook buiten onze eigen directe omgeving te verdedigen.
Natuurlijk is niet ieder internationaal conflict een simpele kwestie van goed tegen kwaad. De werkelijkheid is ingewikkelder. Maar ingewikkeldheid mag geen excuus worden voor onverschilligheid.
Internationale solidariteit begint met het besef dat mensen die ergens anders wonen niet alleen anderen zijn. Hun vrijheid, veiligheid en rechten zijn verbonden met die van ons. Daarom is solidariteit met Cuba, Gaza of Oekraïne niet uitsluitend een kwestie van medemenselijkheid. Het is ook een kwestie van verstandig eigenbelang.
Solidariteit over grenzen heen is daarom geen luxe, maar zelfverdediging.
