Natuurlijk ≠ zomaar: misleidende retoriek over klimaatveranderingen uit het verleden

Iedereen zal deze dooddoener wel eens voorbij zien komen in discussies over klimaatverandering: “Het klimaat verandert altijd”. In langere verhalen van pseudosceptici wordt die dooddoener meestal ingekleed met meer woorden, en vaak met een grafiek uit een bona fide paleoklimatologisch onderzoek. Op zich klopt het wat er wordt gezegd, maar er wordt een misleidende indruk gewekt. De suggestie is dat het klimaat in het verleden zomaar veranderde, zonder dat er iets te zeggen is over de oorzaken en processen die daarvoor zorgden. En als dat in het verleden zo ging, dan zou dat nu ook zo kunnen zijn, toch? Het publiek wordt zo in de richting gestuurd van een onwetenschappelijke manier van denken, die in de verste verte geen recht doet aan al die wetenschappers die in de afgelopen tweehonderd jaar hebben bijgedragen aan de kennis over de werking van het klimaatsysteem. Wetenschappers nemen geen genoegen met "natuurlijk" als verklaring, net zo min als ze dat met "zomaar" zouden doen. [caption id="attachment_370659" align="alignnone" width="500"] Verloop van de gemiddelde wereldtempertuur in de afgelopen 500 miljoen jaar. Let op de verspringende schaal van de x-as. Bron: Haywood et al. 2019.[/caption] De misleiding zit hier niet in wat er wordt gezegd, maar in wat er wordt weggelaten. Een opmerking of afbeelding over klimaatveranderingen uit het verleden wordt losgehaald uit nagenoeg de complete klimaatwetenschap. Op een manier die grenst aan geschiedvervalsing. De werkelijkheid is namelijk dat de kennis die er is over het broeikaseffect is ontstaan vanuit onderzoek naar die vroegere klimaatveranderingen. Dat we weten dat het opwarmt door onze uitstoot van CO₂, is een bijvangst van de wetenschappelijke interesse in de paleoklimatologie. Dankzij wetenschappers als Joseph Fourier, die tweehonderd jaar geleden al begreep dat het klimaat niet zomaar verandert, omdat er een enorme hoeveelheid energie nodig is om de aarde ook maar een beetje op te warmen. (Voor een iets uitgebreidere toelichting op de wetenschapsgeschiedenis verwijs ik naar het langere stuk hierover op Klimaatveranda, en voor een veel uitgebreidere toelichting naar mijn boek.) Klimaatwetenschap is een pakket met een heleboel onderdelen: basale natuurkunde uit de negentiende eeuw, klimaatmodellen in allerlei soorten en maten, metingen door instrumenten aan het aardoppervlak en in satellieten, statistische analyses én de paleoklimatologie. Al die onderdelen wijzen in dezelfde richting: hoe meer broeikasgassen in de atmosfeer, hoe warmer het wordt op aarde. Klimaatveranderingen uit het verleden zijn niet in tegenspraak met die conclusie, maar bevestigen hem juist. Is er een optimaal klimaat? Als je meent dat het klimaat zomaar op elk moment warmer of kouder kan worden, dan kom je al snel uit bij de conclusie dat er geen optimaal klimaat is voor de aarde. Ook daar geldt dat het misleidende van zo'n bewering vooral zit in wat er niet wordt gezegd. Want als je naar de planeet zelf kijkt, klopt het wel. Die blijft zijn rondjes om de zon wel draaien, hoeveel de temperatuur aan het oppervlak ook verandert. Voor het leven op aarde ligt het al wat anders. Klimaatveranderingen hebben in het verleden meerdere keren tot massa-extincties geleid. Maar de evolutie laat zich niet zo makkelijk stoppen en bovendien heeft die alle tijd. De biodiversiteit neemt in de loop van miljoenen jaren weer toe, na zo’n massa-extinctie. Met nieuwe soorten die de plekken innemen van soorten die zijn verdwenen. Welk waardeoordeel je daaraan verbindt, hangt waarschijnlijk vooral af van je relativeringsvermogen. En in hoeverre het huidige klimaat optimaal is voor de mens is ook nog te relativeren. Hadden we ons minder goed kunnen ontwikkelen als het hele Holoceen, dat een dikke tienduizend jaar geleden begon, twee of drie graden warmer was geweest? Wie meent dat te weten mag het zeggen, maar verwacht niet dat ik het al te serieus neem. In werkelijkheid is die kretologie over een optimaal klimaat niet meer dan een afleidingsmanoeuvre. Of het huidige klimaat in alle opzichten optimaal is, doet er niet toe. Het gaat erom dat zowel de menselijke maatschappij als de natuur zich de afgelopen duizenden jaren heeft ontwikkeld in het behoorlijk stabiele klimaat van het Holoceen. Alles in onze samenleving is ingesteld op dat klimaat. Verandering vereist aanpassing, zeker als die zo snel gaat als nu het geval is. Ons vermogen om ons aan te passen heeft zijn grenzen, en dat geldt ook voor de natuur. Naarmate het meer en sneller opwarmt zullen we steeds verder achter de feiten aanlopen, als we ons proberen aan te passen. Pas wanneer de uitstoot stopt en het klimaat beetje bij beetje stabiliseert zal het mogelijk zijn om ons echt in te stellen op een nieuw, veranderd klimaat. En wie weet zullen dan, in een verre toekomst, mensen dat klimaat zien als optimaal. Omdat ze er hun samenleving op hebben ingericht. Een retorisch duizenddingendoekje Dat iets natuurlijk zou zijn, wordt op allerlei manieren gebruikt om een publiek te overtuigen: bij het verkopen van cosmetica of voedingssupplementen, bij het afwijzen van vaccins of het aanprijzen van wetenschappelijk onbewezen geneeswijzen, tot aan het rechtvaardigen van racisme of misogynie. Een retorisch duizenddingendoekje! Alsof natuurlijkheid een vanzelfsprekendheid zou impliceren, die alle onderzoek naar onderliggende oorzaken en mechanismes en alle kritische vragen overbodig zou maken. Het staat haaks op de basisprincipes van het wetenschappelijke denken, maar als retorisch trucje werkt het. Dat neem ik tenminste aan, want waarom zou het anders zo vaak worden toegepast. Het valt niet te  ontkennen dat organisaties en activisten die ageren tegen ingrijpende maar noodzakelijke klimaatmaatregelen retorisch heel behendig zijn. Misleidende verhalen over natuurlijke klimaatveranderingen komen ze daarbij heel goed van pas. Het valt onmogelijk nog vol te houden dat de mens geen invloed heeft op de opwarming van de afgelopen anderhalve eeuw. Vrijwel niemand beweert dat nog. Dat we maar voor een deel van die opwarming verantwoordelijk zouden zijn, is makkelijker te verkopen. En het voldoet om zijn doel te bereiken: het ondermijnen van de urgentie die wordt gevoeld om onze uitstoot van broeikasgassen drastisch terug te brengen. De resultaten van die aanhoudende ondermijning zien we inmiddels regelmatig terug in nieuwsberichten over toenemende extreme weersverschijnselen. En in de wereldwijde uitstootcijfers, die op een niveau zijn gebleven waardoor het inmiddels onmogelijk is om het tien jaar geleden afgesproken klimaatdoel te halen van maximaal anderhalve graad opwarming. Dit is een verkorte versie van een eerder verschenen long read op Klimaatverandering, van Hans Custers.

Closing Time | Witching Hour

Nog even over Venom… blijkbaar heeft ooit, lang geleden, Slayer, in samenwerking van Machine Head, een live-nummertje gedaan van de Venom klassieker Witching Hour. Je hoort hier mooi hoe zowel Venom als Slayer een vleugje punk de metal inbrachten.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: "Anu Frank-Lawale (right) and a VIMS student (left) discuss the graphic facilitation that Julie Stuart did during the communicating science panel. ©Will Sweatt/VASG" by Virginia Sea Grant is licensed under CC BY-ND 2.0

Sterk worden door wetenschapsnieuws

COLUMN - Iemand zou eens onderzoek moeten doen naar de wetenschapscommunicatiewetenschap, de tak van wetenschap die zich bezighoudt met de communicatie over wetenschap. Het is logisch dat wetenschappers en journalisten die de wereld uitleggen hoe wetenschap werkt, wat de wetenschap oplevert en wat we met die inzichten kunnen, zelf nadenken over de vraag of je ook wetenschappelijk kunt vaststellen of al dat gecommuniceer ook werkt.

Een kwestie daarbij is dat heel veel wetenschapscommunicatie over science gaat, natuurwetenschap, en wetenschapscommunicatiewetenschap natuurlijk zelf geen science is, maar een sociale of eventueel een geesteswetenschap. Het vak zit, misschien mede daardoor nog niet zo stevig in elkaar, en mijn indruk is dat een heleboel wetenschapscommunicatiewetenschap vooral bestaat uit pogingen om aan te tonen dat er nog onvoldoende wetenschapscommunicatiewetenschap op niveau is.

Een recent artikel van Aart van Stekelenburg en collega’s probeert wat helderheid te scheppen in de verwarring. (Ik moet hier erbij zeggen dat Van Stekelenburg net als ik in Nijmegen werkt, maar bij een andere faculteit – ik heb hem helaas nog nooit ontmoet). Het bestaat uit twee delen: het legt eerst het probleem uit van de allerbekendste theorie uit het vak, het deficietmodel, en probeert dit vervolgens te vervangen door iets beters.

Foto: Frédéric Poirot (cc)

Goed nieuws voor Denen: ze hebben nu écht niets meer te verbergen

“Niets te verbergen” blijft een merkwaardig argument tegen privacy. Vandaag kregen bijna negen miljoen Denen daar een tamelijk praktische demonstratie van. Onbevoegden wisten via de legitieme toegang van een Deens bedrijf het centrale bevolkingsregister te doorzoeken en bemachtigden gegevens van ongeveer 8,8 miljoen geregistreerde personen. Daaronder namen, adressen en de Deense equivalenten van burgerservicenummers. Het gaat overigens ook om overleden en geëmigreerde Denen, waardoor het aantal groter is dan de huidige bevolking.

Het maakt pijnlijk duidelijk: je hebt misschien niets te verbergen voor de overheid. Maar de overheid kan niet altijd bepalen wie er verder meekijkt. De les daarvan zou tamelijk eenvoudig moeten zijn: gegevens die je niet bewaart, kunnen ook niet worden gestolen. Natuurlijk moet een overheid sommige gegevens bewaren. Zonder bevolkingsregister geen paspoort, geen uitkering en geen stembiljet. Maar als zelfs zo’n register, waarschijnlijk een van de best beveiligde bestanden van een land, op deze schaal kan worden leeggehaald, dan kan dat met elk bestand.

Dat principe heet in de AVG heel saai “dataminimalisatie”: verzamel alleen persoonsgegevens die werkelijk noodzakelijk zijn en bewaar ze niet langer dan noodzakelijk. Het is een van de verstandigste uitgangspunten van de hele privacywetgeving. Niet omdat iedereen kwaad in de zin heeft, maar omdat iedere database een risico vertegenwoordigt.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Closing Time | Mazzy Star

(Bewerk) Als iemand me naar mijn favoriete stem uit de rock en omstreken zou vragen, is er een aanzienlijke kans dat ik Hope Sandoval zou noemen. Al zou het antwoord ook iets anders kunnen zijn, afhankelijk van mijn stemming en de muziek waar ik op dat moment veel naar luisteren. Ik bedoel niet te zeggen dat Mazzy Star zonder haar stem een onbeduidend bandje zou zijn. Daarmee zou ik ze tekort doen. Bovendien weten ze hoe ze de perfecte muzikale omlijsting kunnen creëren voor de zang van Hope Sandoval. Maar dat de zang grotendeels bepalend is voor hoe de band klinkt valt niet te ontkennen. Ook bij live optredens, zoals blijkt uit deze tv-opname uit 1994.

Foto: Eerste Kamer plenaire zaal @ foto: Hans Kouwenhoven en Eerste Kamer

Senatoren als politieke pokerchips

van Simon Otjes

Op 30 augustus kondigde Paul Rosenmöller (PRO) aan niet meer verkiesbaar te zijn bij de volgende Eerste Kamerverkiezingen. Acht jaar lang zat Rosenmöller in de Senaat. Wat heeft hij de afgelopen acht jaar gedaan? Natuurlijk heeft Rosenmöller niet stilgezeten. Als senator diende hij 40 moties in, dwong hij acht toezeggingen af en stelde hij twee vragen. Maar het handwerk van een parlementariër was niet het belangrijkste deel van Rosenmöllers functie: hij was de afgelopen acht jaar met name een belangrijke pokerchip voor Jesse Klaver.

De wet van Noten

De rol van Eerste Kamerleden in Nederland lijkt niet zozeer het maken van een eigen afweging, maar om bij onderhandelingen tussen Tweede Kamerfracties en kabinetten, die sinds Rosenmöllers lidmaatschap van de Eerste Kamer daarin geen meerderheid hebben gehad, als pokerchips te worden ingezet.

De reden hiervoor is dat Eerste Kamerleden vrijwel altijd hetzelfde stemmen als hun collega’s in de Tweede Kamer. In Den Haag staat dit bekend als de Wet van Noten. Dat komt deels omdat Eerste Kamerleden dezelfde opvattingen hebben als Tweede Kamercollega’s van dezelfde partij en vanuit die opvattingen naar wetten kijken. Tegelijkertijd zijn er ook praktischere factoren die een rol spelen: Eerste Kamerleden zijn deeltijdpolitici zonder ondersteuning, die geen tijd hebben om in detail over wetsvoorstellen en begrotingen te onderhandelen. Ze volgen hun collega’s omdat die een geïnformeerd en afgewogen oordeel hebben gevormd.

Foto: David Lisbona (cc)

Netanyahu kaapt het heldenverhaal

Een vliegtuig vol passagiers ontsnapt ternauwernood aan een ramp. De gezagvoerder wordt neergestoken, passagiers grijpen in, andere piloten krijgen het toestel veilig aan de grond. Voor Benjamin Netanyahu was vervolgens nog één ding nodig: zorgen dat ook hij op de foto stond.

Toen de passagiers van Flydubai-vlucht FZ1073 terugkeerden naar Israël, stond Netanyahu ze op Ben-Gurion op te wachten. De ontmoeting werd keurig vastgelegd door de Israëlische Government Press Office en via internationale persbureaus over de wereld verspreid. Het incident vindt bovendien plaats vlak voor de Israëlische verkiezingen, waardoor het Netanyahu een dankbare gelegenheid biedt om veiligheid weer centraal te stellen.

Vanuit Netanyahu’s perspectief is dat volkomen rationeel. Een dramatisch incident met een vliegtuig vol Israëliërs biedt hem vrijwel het ideale PR-materiaal: gevaar, Israëlische burgers, terrorisme en een premier die achteraf tussen de helden kan gaan staan.

Daarvoor hoeft de toedracht nog niet eens vast te staan. De copiloot stak de gezagvoerder neer en het toestel maakte een scherpe duik, waarna bemanning en passagiers ingrepen. Onderzoek naar het motief loopt nog. Netanyahu verklaarde ondertussen al dat de copiloot islamistisch was geradicaliseerd, zonder daar bewijs voor te leveren.

Zo verandert ook het verhaal. De hoofdrol hoort bij de Indiase gezagvoerder Smit Machchhar, die zwaargewond het cockpitluik wist te openen, en bij de mensen die daarna de aanvaller overmeesterden en het vliegtuig hielpen redden. Vervolgens verschijnt Netanyahu in beeld en wordt ook hij onderdeel van het heldenverhaal.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Closing Time | Lamb Eats Wolf

(Bewerk) Het is dierendag. Ik zat gisteren na te denken over een toepasselijke Closing Time, maar er schoot me niet veel te binnen. Love is All had gekund, natuurlijk. Of die andere zingende kikker: Being Green. En toen kwam dit nummer zomaar voorbij op de radio. Van Kiki Rockwell uit Nieuw-Zeeland. Je kunt je afvragen of het echt heel veel met dierendag te maken heeft, afgezien van die wolf en dat lam in de  titel. Maar ik vond het een mooi en intrigerend nummer.

Foto: Stephanie LeBlanc on Unsplash

Frankrijk geeft politie alle ruimte om te schieten

(Bewerk) Franse scholieren blokkeren de toegang tot hun scholen uit protest tegen volle klaslokalen, lange dagen, een tekort aan docenten en smerige, oververhitte schoolgebouwen. De politie treedt hard op. De demonstranten schuwen ook geen geweld. Minstens 83 politieagenten hebben verwondingen opgelopen, terwijl 119 scholieren en leraren gewond raakten. Woensdag waren er al meer dan 600 jongeren gearresteerd. Tot nu toe zijn er nog geen doden gevallen, maar dat zou wel kunnen gebeuren als de de politie gebruik gaat maken van een recent aangenomen wet die er op neerkomt dat elk politieschot in principe als legaal beschouwd wordt. Een ‘License to kill’, zoals de oppositie de nieuwe wet heeft genoemd. Een gevaarlijke ontwikkeling bij de aanzwellende sociale onrust in het land.

Twee weken geleden waren er overal in Frankrijk demonstraties tegen deze verruiming van de bevoegdheden van de politie om wapens te gebruiken. Voorheen moest een schot van de politie of gendarmerie aantoonbaar strikt noodzakelijk en proportioneel zijn. Volgens de nieuwe wet wordt het automatisch als rechtmatig beschouwd. Ondanks een petitie tegen de wet die in enkele weken tijd meer dan 730.000 handtekeningen verzamelde, drukte de Franse regering het voorstel op 7 juli door de Nationale Vergadering, met steun van het extreemrechtse Rassemblement National (RN). Tijdens wat critici een ‘vote de la honte‘ (stem van schande) noemden, stemden 313 parlementariërs voor het voorstel, onder wie alle 122 afgevaardigden van de extreemrechtse partij. Het is een wet waarbij de staat alle verantwoordelijkheid voor een dodelijke afloop van schietpartijen van agenten naast zich neer kan leggen In plaats van dat de staat moet aantonen dat een dodelijk schot absoluut noodzakelijk is, schrijft Amnesty, ‘is het nu aan de nabestaanden om het tegendeel te bewijzen’. 

Closing Time | Redeemer

(Bewerk) Yard Act uit Leeds wordt meestal ingedeeld bij de post-punk. Maar wel met invloeden die je niet zo vaak in dat genre hoort, zoals disco en hiphop. Hun muziek is vaak dansbaar, op het springerige af, dus de link met disco is te begrijpen. En zanger James Smith praat meer dan hij zingt, dus dat heeft wel iets van rappen.

Redeemer is niet springerig, maar wat zwaarder dan eerdere nummers van de band. Wel leunt het sterk op een beat, maar die is meer log dan dansbaar. Niks mis mee, wat mij betreft. En James Smith zingt, met dat typische Yorkshire accent waarin “fun” en “nun” perfect rijmen op “done”.

Closing Time | Ode aan Banksy

(Bewerk) Singer-songwriter Jecsa Hoop adoreert op haar manier graffiti- en stencil-artiest Banksy, die ook de gewaardeerde belangstelling van Sargasso geniet.

Jecsa Hoop zingt dat ze , vergeleken met Banksy, niet kan tippen aan de kwaliteiten van zijn muurwerken. Enige jaloezie wellicht, maar vooral bewondering:

You’re so provocative, so underground

Dus moedigt ze Banksy aan door te gaan en vooral zijn ware identiteit niet prijs te geven.

Closing Time | RIP Cronos

Cronos, oftewel Conrad Lant, is op 63 jarige leeftijd overleden. Als bassist en zanger van Venom was hij een ongelooflijke invloed op de metal, met name op de ontwikkeling van de vroege thrash en extreme metal aan het begin van de jaren 80. Metallica, Slayer, de latere black metal scene – het had er allemaal anders uitgezien zonder Venom, en Cronos. Ik ben heel blij dat ik ze nog een keer in hun originele bezetting heb mogen zien, op Dynamo ’96. Ons rest dank voor de muziek en zijn bijdrage aan al dat moois.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Volgende