Door Niels Karsten Het vertrek van Nathalie van Berkel als kandidaat-staatssecretaris en Tweede Kamerlid na ophef over haar cv riep de nodige vragen op over de screening van politieke ambtsdragers. De casus laat zien dat het verstandig is om ministers en staatssecretarissen een gedegen risicoanalyse integriteit te laten doorlopen, in plaats van een vrijwillig zelfassessment. Bij bijna alle wethouders gebeurt dat al wel. Sowieso is de screening van wethouders wezenlijk anders ingericht dan die van bewindslieden. De verschillen zijn echter lang niet altijd even consistent doordacht. Het uitgangspunt bij de screening van politieke ambtsdragers in Nederland is dat de democratie haar werk moet kunnen doen: de kiezer bepaalt wie hem vertegenwoordigt, en de volksvertegenwoordiging kiest vervolgens haar uitvoerend bestuurders. Beiden worden daarbij zo min mogelijk beperkt. De screening van politieke ambtsdragers is daarom in de basis relatief licht. Zo zijn politieke functies grondwettelijk uitgesloten van veiligheidsonderzoek, op basis waarvan ambtenaren die een risico vormen voor de nationale veiligheid een functie kan worden geweigerd. Voor zover er screening plaatsvindt, heeft die vooral een adviserende functie: ze brengt integriteitsrisico’s in kaart en maakt betrokkenen daarvan bewust maar houdt niet tegen dat iemand de betreffende functie alsnog gaat vervullen. Dat zou namelijk een inperking zijn van het grondwettelijk geborgde actieve en passieve kiesrecht . In reactie op integriteitskwesties uit het verleden heeft zich evenwel een rijke screeningspraktijk ontwikkeld rond politieke ambtsdragers, met zowel formele als meer informele instrumenten. Die komt de bestuurlijke integriteit ten goede, maar creëert tegelijk grote en fundamentele verschillen tussen bestuursniveaus. Die verschillen zijn lang niet altijd bewust gecreëerd en de betekenis en gevolgen ervan zijn vaak niet consistent doordacht. Dat punt laat zich goed illustreren aan de hand van wethouders. De screening van ministers en staatssecretarissen Voorafgaand aan hun benoeming doorlopen ministers en staatssecretarissen de zogenoemde ‘naslag’ door drie overheidsdiensten. De AIVD raadpleegt daarbij de eigen systemen om te bepalen of er informatie beschikbaar is die een risico kan vormen voor de integriteit van het openbaar bestuur, het ministerie van Justitie en Veiligheid doet een zoekslag in het Justitieel Documentatie Systeem en de Belastingdienst verricht een controle in het fiscale dossier van de kandidaat. Hoewel deze naslag cruciale integriteitsrisico’s aan het licht kan brengen, is het een relatief lichte vorm van screening. Het betreft een zoekslag in bestaande bestanden en geen actief onderzoek. Er worden dus geen aanvullende of nieuwe bronnen geraadpleegd en maar op een beperkt aantal terreinen naar integriteitsrisico’s gekeken. Bovendien geven de betrokken diensten geen oordeel over de benoembaarheid van de kandidaat. Zij melden slechts aan de formateur of er relevante informatie gevonden wordt. Het is vervolgens aan de formateur en de betrokken fractievoorzitters om te bepalen of die informatie consequenties heeft voor de benoeming. De naslag heeft dus ook geen uitsluitende werking. Ze houdt de benoeming van een minister of staatssecretaris niet direct tegen. In aanvulling op de naslag mogen bewindslieden een zelfassessment invullen, waarin zij informatie verstrekken over mogelijke integriteitsrisico’s, zoals financiële belangen of nevenactiviteiten, en dat bespreken met de formateur. Maar zo’n zelfassessment is niet verplicht. Daarnaast zijn in 2023 hoorzittingen ingevoerd waarin kandidaat-bewindslieden, in het openbaar, door leden van de Tweede Kamer kunnen worden bevraagd over hun geschiktheid en integriteit. Hun benoeming blijft evenwel in handen van de Kroon: expliciete goedkeuring door het parlement is niet vereist. De screening van bewindslieden is daarmee vooral gericht op informatievoorziening, bewustwording en het faciliteren van de politieke afweging. De screening van wethouders Voor wethouders is het screeningsregime wezenlijk anders. Bij kandidaat-wethouders vindt geen naslag plaats, maar sinds 2023 moeten kandidaat-wethouders verplicht een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) overleggen voordat zij kunnen worden benoemd. Deze verklaring wordt afgegeven op basis van onderzoek en beoordeling door screeningsautoriteit Justis [1]. Leidend is daarbij het screeningsprofiel ‘politieke ambtsdragers’, met een terugkijktermijn van tien jaar. Daarin staat een hoge mate van integriteit centraal en worden zeer hoge eisen gesteld aan de betrouwbaarheid van kandidaten in de zin dat zij terdege strafrechtelijk integer zijn. Zonder VOG kunnen kandidaten niet in de functie van wethouder worden benoemd. En dus leidt dit instrument, anders dan de screening bij bewindslieden, direct en formeel tot in- of uitsluiting van kandidaten. Daarmee heeft de wetgever de autonomie van de gemeenteraad ingeperkt om zelf zijn eigen wethouders te benoemen. Scherp gesteld krijgt de verhouding tussen democratie, politiek en moraliteit landelijk zo een andere invulling dan lokaal: bij bewindslieden is uiteindelijk het politieke integriteitsoordeel leidend, bij wethouders dat van de screeningsautoriteit. Zulke inconsistenties zien we meer, bijvoorbeeld ten aanzien van de risicoanalyse integriteit die bijna alle wethouders doorlopen. Bij zo’n risicoanalyse worden, vaak door een extern bureau, op allerlei terreinen mogelijke persoonlijke, relationele, financiële en functionele kwetsbaarheden van kandidaat-bestuurders op het gebied van integriteit in kaart gebracht en met de kandidaat besproken. Het kan dan gaan om risico’s die voortvloeien uit het arbeidsverleden van de kandidaat, maar ook om financiële risico’s of kwetsbaarheden die voortvloeien uit het netwerk van de kandidaat. Naast dat er naar de inbreng van de kandidaat zelf, wordt bij een risicoanalyse gekeken naar bijvoorbeeld het handelsregister van de Kamer van Koophandel, de BKR-registraties, het curateleregister, het insolventieregister, het diplomaregister van DUO, en sociale media. Anders dan de VOG heeft de risicoanalyse geen uitsluitende werking, maar wel een adviserende. Het oordeel over de benoembaarheid van de kandidaat blijft aan de gemeenteraad. Het wetsvoorstel Bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur tweede tranche van 3 februari 2026 [2] stelt voor om zo’n risicoanalyse verplicht te stellen voor kandidaat-wethouders. Voor bewindslieden stelt het wetsvoorstel een risicoanalyse echter niet verplicht. “Zij worden reeds aan een screening onderworpen, namelijk in de vorm van naslag”, stelt de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel, impliciet redenerend dat een verplichte risicoanalyse voor bewindslieden niet nodig is ómdat naar hen al naslag wordt gedaan. Dat zijn echter twee heel verschillende vormen van screening. Een risicoanalyse brengt een veel breder palet aan integriteitsrisico’s in beeld en omvat nader onderzoek. Zonder zo’n risicoanalyse blijven allerlei integriteitsrisico’s buiten beeld, met alle bestuurlijke en politieke risico’s van dien. Bovendien is het niet-verplichten van een risicoanalyse voor bewindslieden weinig consistent. Bewindslieden hebben, als uitvoerend bestuurders, immers een rol die sterk vergelijkbaar is met die van wethouders. De integriteitsrisico’s zijn ook niet fundamenteel anders van aard. Als het dan bij wethouders verstandig wordt geacht hen verplicht een risicoanalyse te laten doorlopen, waarom bewindslieden niet? De bestuurlijke integriteit en de politieke realiteit vragen daar wel om, net als de consistentie van het screeningsregime voor politieke ambtsdragers. Dit artikel verscheen eerder bij het Montesquieu Instituut. Deze bijdrage is mede gebaseerd op: Karsten, N., & Stumphius, E.I.A. (2025). Screenen ter bevordering van de bestuurlijke integriteit. In E.G. van ‘t Zand, M.G.W.M.F. Brok, E.R. Manunza, E.R. Muller, & M. Visser (red.), Screenen: organisatie en vormen van screening in Nederland (pp. 89-108). Wolters Kluwer. Niels Karsten is universitair hoofddocent aan Tilburg University onder andere met bijzondere aandacht voor het lokaal bestuur. Zie ook - Bovend'Eert, P. (2024), Naleving van integriteitsregels in het parlement en de regering: hoe nu verder?, Wolters Kluwer. - Ministerie van Algemene Zaken (2026). Het blauwe boek: handboek voor bewindspersonen. Noten: [1] ‘Screeningprofiel Politieke ambtsdragers’, justis.nl. [2] Zie ook VNG (2024). Consultatiereactie Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur tweede tranche.
Niet elke cover is geslaagd, maar Korn doet hier een behoorlijk goede Alice in Chains. Het gaat over drugs, over het vervallen in oude verslavingen, naar aanleiding van de dood van Andrew Wood, zanger van Mother Love Bone in 1990, ten gevolge van een overdosis.
Into the flood again
Same old trip it was back then
So I made a big mistake
Try to see it once my way…
Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.
Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.
In 1986 opende een vestiging van McDonald’s bij de Spaanse Trappen in Rome. De Italiaanse journalist Carlo Petrini, protesteerde niet met spandoeken maar met kommen penne die hij uitdeelde aan voorbijgangers. Zo begon Slow Food, inmiddels een wereldbeweging met honderdvijftigduizend leden in honderdzestig landen — gebouwd op het besef dat we niet sneller moeten eten, maar beter.
Nu is er Slow Science: een nieuw manifest, van begin dit jaar, die oproept tot een vergelijkbare omwenteling in de wetenschap. (De initiatiefnemers verwijzen expliciet naar de parallel met Slow Food.) Het nieuwe manifest is pan-Europees. Wat ze delen is een grondgedachte: dat versnelling een vijand is van kwaliteit.
Die gedachte komt geen moment te laat, want de snelkookpan van de wetenschap staat op ontploffen. De wereldwijde productie van wetenschappelijke artikelen steeg van twee miljoen in 2010 naar 3,3 miljoen in 2022 — een groei van 65 procent in twaalf jaar. Verwacht wordt dat door de komst van kunstmatige intelligentie die stroom alleen maar toeneemt. En er zijn weinig aanwijzingen dat hiermee ook de groei van kennis toeneemt.. Een bekende studie in Nature uit 2023, gebaseerd op een analyse van 45 miljoen artikelen en 3,9 miljoen patenten over zes decennia, toonde aan dat die artikelen en patenten steeds minder ‘disruptief’ zijn. Ze bouwen voort op bestaand werk in plaats van het te vervangen. Steeds meer onderzoekers, steeds meer artikelen, steeds minder echt nieuw inzicht.
Ooit was klimaatopwarming de belangrijkste bedreiging van het noordpoolgebied. Aangevoerd door een Amerikaanse vicepresident maakte de wereld zich zorgen over de toekomst van de ijsbeer, de zeehond en de rest van de planeet. Het afgelopen jaar ging het vooral over de oorlogsdreiging van de huidige Amerikaanse president die zijn imperium wil uitbreiden ten koste van de veiligheid in de wereld. Onder grote Europese druk heeft hij zijn besluit om Groenland te annexeren on hold gezet. Er moet eerst elders in de wereld een oorlog worden uitgevochten. Maar dat betekent niet dat hij heeft afgezien van grotere militaire invloed in het noordpoolgebied.
Volgens een bericht van de New York Times zijn de Verenigde Staten onderhandelingen begonnen met Denemarken over toegang tot drie extra bases in Groenland, waaronder twee die eerder door Amerikanen zijn verlaten. Dit zou de eerste Amerikaanse uitbreiding in het land in decennia betekenen, aldus een hoge generaal van het Pentagon, generaal Gregory M. Guillot. “Ik werk samen met ons departement en anderen om meer havens en vliegvelden te ontwikkelen, wat onze minister en de president meer mogelijkheden biedt, mochten we die in het noordpoolgebied nodig hebben.” Het plan is in het geheim ontwikkeld en noch de VS noch Denemarken was bereid er commentaar op te leveren. Wel is duidelijk dat Denemarken weinig tegen de nieuwe Amerikaanse expansie kan ondernemen. De aanwezigheid van Amerikaanse bases is in de jaren vijftig overeengekomen. Hetzelfde verdrag dat Denemarken gebruikte tegen de recente claim van Trump om Groenland te annexeren wordt nu door het Pentagon ingezet om van de Denen medewerking te krijgen voor versterking van de militaire aanwezigheid van de VS.
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.
Het is dieptreurig dat ‘Political science’ (politieke wetenschap) wordt bedreven door oorlogsgeleerden, die met hun koude, wrede waanzin “bouwen aan ’t verderf van leven en land”.
Die tekst komt uit ‘Oorlogsgeleerden’, gezongen en gyespeeld door Wannes van der Velde (1937 – 2008) en Roland Van Campenhout. Het is een cover van Bob Dylan’s ‘Masters of War’ (1963), vrij vertaald in zangerig vloeiend Vlaams.
Ge bouwt aan ’t verderf van leven en land
ge steekt met uw streken de wereld in brand.
En al kan ’t u nie schelen, dak ulle verwens
toch zijde ne vloek in de buurt van ne mens.
Er zit een zekere efficiëntie in de manier waarop Donald Trump redeneert. Waarom kiezen tussen twee tegenstrijdige posities als je ze ook gewoon tegelijk kunt innemen? De NAVO is een papieren tijger. Zwak, irrelevant, een geopolitieke kartonnen decorwand die omvalt zodra iemand ertegen blaast. Tegelijkertijd is het blijkbaar een onmisbare militaire macht die onmiddellijk had moeten opdraven om zijn oorlog met Iran te ondersteunen. Dat ze dat weigerden, maakte het bondgenootschap ineens laf, tekortschietend en ondankbaar.
De NAVO verkeert in een fascinerende kwantumtoestand: tegelijk totaal nutteloos én cruciaal voor de overwinning. Een alliantie die niets kan, behalve precies datgene doen wat Trump nodig heeft en blijkbaar niet alleen kan. Zolang Europese landen weigeren zich in een conflict te laten trekken dat ze zelf niet zijn begonnen, bewijzen ze hun zwakte. Zouden ze wél meedoen, dan bevestigt dat uiteraard dat Trump gelijk had. Elke uitkomst valideert de oorspronkelijke stelling. Geopolitiek “heads I win, tails you lose”.
Als de NAVO werkelijk een papieren tijger is, zou de Amerikaanse inzet Iran zonder moeite moeten kunnen verslaan. Geen probleem. Klaar. Maar tegelijk klagen dat bondgenoten nodig zijn om überhaupt kans te maken, is impliciet toegeven dat die oorlog zonder hen moeilijk, riskant of zelfs onhaalbaar is. Voor wie goed luistert, zit de eerlijkste analyse van Trumps Iran-avontuur verstopt in zijn eigen verwijten.
Israël kent officieel de doodstraf, maar paste deze sinds 1962 feitelijk niet meer toe. Die politieke keuze wordt nu verlaten, maar uiteraard wel selectief. Want officieel geldt de nieuwe wet voor iedereen, in de praktijk is deze uitsluitend op Palestijnen gericht. De wet maakt namelijk de doodstraf verplicht voor terrorisme die tot Israëlische doden leidt.
De kans dat Israëliërs met deze wet te maken is verwaarloosbaar, want deze is gericht op militaire rechtbanken, en laat dat nu net het ‘rechtssysteem’ zijn waar Palestijnen onder vallen. Israëlische burgers vallen – vanzelfsprekend – onder civiel recht. Daarmee ontstaat een voorspelbare uitkomst: maximale straf binnen een systeem met beperkte, zelfs afwezige bescherming.
De werking van dat systeem blijkt ook uit de cijfers. In militaire rechtbanken ligt het percentage veroordelingen rond de 96 tot 99 procent. Vrijspraak komt zelden voor. Veel zaken eindigen in schuldbekentenissen onder detentie, zogenaamde ‘plea deals’, en de uitkomst ligt daarmee in bijna alle gevallen vast.
De wet wordt – zoals altijd – gepresenteerd als afschrikking. Tegelijkertijd blijft geweld van kolonisten tegen Palestijnen zelden tot vervolging leiden. Het strafrecht markeert zo wie bescherming krijgt, en bevestigt daarmee een systeem van apartheid waarin verschillende groepen onder verschillende regels en rechten vallen.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
Zojuist moest ik weer even denken aan dit liedje van Billy Joel (hierboven in een geactualiseerde versie door Fallout Boy), toen ik dit clipje van een metal-reactie op de Amerikaanse staatssecretaris van Defensie Oorlog, Pete Hegseth voorbij zag komen.
“We didn’t start this war, but under President Trump, we are finishing it,” horen we Hegseth zeggen.
Een gotspe natuurlijk, maar wel illustratief voor een wereld waarin leugens en rookgordijnen dekking geven aan catastrofale besluiten die heel wel mogelijk de levens van honderden miljoenen mensen in armoe en ongeluk kunnen storten.
De Israëlische claim op Palestina wordt in het westen vaak gepresenteerd als een kwestie van herstel, een terugkeer naar een land dat ooit van “hen” was, na een lange en gewelddadige onderbreking. Dat frame suggereert automatisch dat het land in de periode na het gedwongen vertrek grotendeels leeg stond, of dat de bevolking die er woonde er eigenlijk niet thuishoorde. Die aanname is feitelijk onjuist.
Want wat er gebeurde na de Romeinse onderdrukking van de Joodse opstanden was deportatie, maar geen volledige ontvolking. Een groot deel van de bevolking bleef in het gebied achter. In de eeuwen daarna veranderde de religieuze identiteit van de achterblijvers, eerst richting christendom, later richting islam. De lijn van bewoning werd niet verbroken; zij veranderde van vorm. Bovendien was er op dat moment geen staat Israël die werd ontmanteld. De politieke entiteiten die er in de oudheid hadden bestaan waren relatief kortstondig en ingebed in een lange geschiedenis van wisselende rijken en overheersers.
Palestijnen zijn dan ook geen volk dat ergens vandaan is gekomen om zich later in Palestina te vestigen, in de achtergelaten huizen van de verdreven Joden. Zij zijn, in overwegende mate, afstammelingen van de oorspronkelijke bewoners van het gebied en hebben er continu gewoond. Dat hun identiteit over de eeuwen veranderde, maakt hun aanwezigheid niet minder reëel en hun claim niet minder geldig.
Amerika heeft natuurlijk wel wat met bombardementen. En niet alleen in het Midden-Oosten: Golfoorlog 1990 -1991, Irak (2003), Afghanistan (2001-2021), Jemen (2024) en nu Iran.
Wellicht heeft in het historische besef van sommige Amerikanen sinds de Tweede Wereldoorlog het idee post gevat dat militaire interventies en bombardementen dé manier zijn om hen onwelgevallige regimes naar het stenen tijdperk te gooien.
Denk aan Laos, Cambodja, Vietnam, Korea, Panama. En als het niet om regimes gaat, dan wel om bootjes waarmee drugs zouden zijn vervoerd (Caribisch gebied, Venezuela, Ecuador 2025 – 2026).
“Man Zendeam Hanooz” – I am still alive (2026) is een recent protestlied van componist Adib Ghorbani en dichter Pooyan Moghaddassi, dat hoop en verzet uitdrukt. Hier uitgevoerd door de Iraanse hiphopmuzikant en rapper Toomaj Salehi.
De originele compositie, uitgevoerd door Iraanse musici en een koor, werd begin dit jaar op het web verspreid door aanhangers van de |Iraanse pro-democratie beweging en is hier te beluisteren op Soudcloud.
Wat zou er in de hoofden van de mensen gebeuren die nu in de gebieden wonen die gebombardeerd worden door Amerika en Israël? In Libanon, in Iran, in Gaza.
Bomkraters, puinhopen, doden en gewonden laten ongetwijfeld onuitwisbare herinneringen achter.
De uit Libanon afkomstige Yasmine Hamdan (tegenwoordig in Frankrijk wonend) zingt:
I remember to forget
It’s foul from within
Volledige tekst (Engels vertaling) hier op haar website.
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.