Waar komt dat vlees vandaan?

ELDERS - De paardenvleesfraude laat de zwakke kanten zien van de interne markt in Europa. Als er iets misgaat wijst iedereen naar elkaar. Wat ontbreekt, is overkoepelend toezicht.

In heel Europa zijn inmiddels goedkope kant-en-klare lasagnepakketten uit de schappen gehaald na berichten over de verwerking van paardenvlees in beef lasagne. Het is geen kwestie van volksgezondheid, zegt Eurocommissaris Borg, het gaat om fraude. De consument wordt bedrogen, maar zijn gezondheid is niet in gevaar. Paardenvlees is zelfs gezonder dan rundvlees, lezen we nu. En de paardenslager krijgt door alle ophef meer klanten.

De Roemeense slagers zijn niet zo blij met deze kwestie. Zij zijn in eerste instantie aangewezen als de bron van de fraude. Later kwamen Nederlandse handelaren in beeld. De Roemeense minister van Buitenlandse Zaken die woensdag Nederland bezocht om de handelsbetrekkingen aan te halen, zei in een interview met NRC Handelsblad: ‘Het gevoel is dat nieuwkomers in de EU altijd de schuld krijgen.’

De paardenvleesaffaire laat zien dat fraude en corruptie niet eenvoudig op het conto van één bepaald land geschreven kunnen worden. In de onderhavige kwestie zijn volgens NRC Handelsblad op z’n minst zes EU-landen betrokken. Een Britse supermarkt bestelt via het hoofdkantoor in Frankrijk bij een dochteronderneming in Luxemburg lasagnemaaltijden. Het vlees wordt gekocht bij een Frans bedrijf dat een order plaatst bij een Cypriotisch transportbedrijf, dat een Nederlandse vervoerder inschakelt die het vlees in Roemenië ophaalt en naar Frankrijk vervoert. Een beeld van de interne Europese markt dat de vraag oproept of het niet wat eenvoudiger kan. Kennelijk niet, want de “markt” zoekt altijd vanzelf de beste oplossingen, als we de ideologen mogen geloven. Maar de kans dat er iets mis gaat neemt natuurlijk recht evenredig toe met het aantal bedrijven en landen dat in dergelijke handelsstromen is betrokken.

Caroline de Gruyter maakt in NRC Handelsblad een vergelijking met de bankencrisis: ‘door de globalisering hangt alles samen, behalve het toezicht.’ De Europese landen hebben de vrijhandel heilig verklaard en doen er elk voor zich alles aan om in Brussel de beste voorwaarden voor hun ondernemers er uit te slepen. Dat heeft geleid tot een oerwoud van regels over producten, productieprocessen en handel. Zo zijn er 55.000 verordeningen voor de landbouwsector, waarvan 30.000 over voedselveiligheid. Maar waar de meeste landen, de Britten voorop, grote problemen mee hebben is een Europees toezicht op de naleving van al deze verordeningen. De nationale staat krijgt het primaat. Wij keuren ons eigen vlees.

Maar het gaat in de paardenvleeskwestie niet alleen over incidentele fraude of een structureel gebrek aan toezicht. Het echte probleem zit volgens Elizabeth Dowler, hoogleraar voedingsleer aan Warwick University (Engeland) in de voedselprijzen. Voedselprijzen stegen in het VK de afgelopen vijf jaar met 26 procent. Er is een enorme vraag naar goedkoop vlees. ‘Om het vlees goedkoper te maken wordt het aangevuld, en niet met goede proteïnen,’ zegt Dowler. En paardenvlees is eenvijfde goedkoper dan rundvlees. Ze twijfelt er ernstig aan of er wel “kwaliteitsvlees” is gebruikt.

De Britse en ook de Ierse autoriteiten die het eerst met de affaire in aanraking kwamen, zijn niet alleen bezorgd vanwege de in die landen heersende weerzin tegen het eten van paardenvlees. De herkomst van het vlees is een gevoelig punt. Niet al het paardenvlees is gezond. Paarden die geslacht worden voor consumptie moeten vrij zijn van het middel fenylbutazon, schrijft Titia Ketelaar in NRC Handelsblad. Dat kan in zeer zeldzame gevallen bij mensen bloedarmoede en leukemie kan veroorzaken. Door de economische crisis worden er echter meer paarden geslacht en, zo wordt nu vermoed, niet altijd in daartoe bevoegde abattoirs. Paarden worden ook niet, zoals koeien en schapen, geoormerkt. Daardoor is het niet altijd duidelijk of ze voor consumptie zijn bestemd.

De vraag is of de herkomst van voedselproducten in de Europese interne markt nog te achterhalen valt. Maar nog belangrijker is de vraag wanneer de Britten en andere Europese eigenheimers gaan inzien dat de onderlinge afhankelijkheid, die voortvloeit uit hun deelname aan dit economische systeem, een overkoepelend toezicht onmisbaar maakt.

  1. 1

    De paardenvleesaffaire laat zien dat fraude en corruptie niet eenvoudig op het conto van één bepaald land geschreven kunnen worden. In de onderhavige kwestie zijn volgens NRC Handelsblad op z’n minst zes EU-landen betrokken.

    En de premier van het Verenigd Koninkrijk vindt het toch een goed idee om wél het vrije verkeer van goederen binnen de EU aan te houden, maar géén macht (en dus controle op dit soort praktijken) bij de EU neer te leggen. Hij had de timing van zijn toespraak bijna niet slechter kunnen hebben.

    PS. Ik vind het natuurlijk wel jammer dat de paardenvleesproducten bij mijn supermarkt uit de schappen gehaald zijn. Nu ik weet dat het erin zit, zou best wel eens die lasagna willen proeven, want ik ben toch wel een fan van paardenvlees (paardenpoulet is bij mij een favoriet zuur- en andere stoofvlees ingrediënt, juist vanwege de smaak en consistentie).

  2. 2

    Gelukkig ben ik zeer lang en tevreden vegetariër:
    Loop ik geen kans om de restanten v.e. gedrogeerd renpaard of BSE-koe op mijn bord te krijgen ;-)
    Wel kan ik mij herinneren dat ik in mijn jeugd (grijs verleden) zaterdags, tussen de middag, wit brood met paardenbiefstuk werd gegeten; vond men toen lekker dan dat van de koe.
    Daarna begon het weekend.
    Van het overige vlees was geloof ik alleen het rookvlees van een paard.

  3. 3

    Er zijn geen zes landen betrokken bij het probleem maar slechts twee: Het vlees wordt gekocht bij een Frans bedrijf [x] die het vlees in Roemenië ophaalt. Dit zijn de enigen die verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit van het vlees en de controle er op. De rest gaat over transport en administratie, wel van belang voor de handel maar niet voor het probleem in kwestie. De uitgebreide opsomming van alle landen dient m.i. slechts om het verhaal er ingewikkelder uit te laten zien en is dus een beetje stemmingmakerij. (Daarnaast gaat het niet eens om landen maar om bedrijven. De eventueel gebrekkige kwaliteitscontroles bij die bedrijven zeggen nog niets over de landen.)

  4. 4

    Charlie Brooker had gisteren een versoberende opmerking erover wat neerkwam op: dacht ik zonder schroom te kunnen genieten van mijn chemisch gerestitueerde slurrieburger van kistkalveren die hun korte leven wentelen in hun eigen uitwerpselen – blijkt het nóg erger te zijn!

  5. 5

    @3: Maar er zijn wel degelijk nog een trits landen (iig. VK en NL) die het vlees importeren en dus onderdeel van het probleem zijn. En dat komt omdat het vlees zonder enige controle de grens van die landen kan passeren (want vrij verkeer van goederen). Kun je wel doen alsof dat geen rol speelt, maar het is wel een probleem voor die landen, want uiteindelijk wordt het spul daar wel uit de schappen gehaald.

  6. 6

    @5: idd, uiteindelijk is het de traceability waar het om gaat en daar kun je een lekker rookgordijn omheen leggen.

    Het grootste probleem is natuurlijk dat het vertrouwen weg is : wie is nog zeker dat het ingewikkelde etiket niet alleen ingewikkeld is maar ook nog onwaar?

  7. 7

    @5 Dat vlees ongecontroleerd grenzen van landen kan passeren is net zo relevant als dat het grenzen van provincies, steden of straten kan passeren. De kwaliteitscontrole hoort plaats te vinden bij de producenten: boeren, slachters, distributie/groothandel, detailhandel. Natuurlijk moeten de papieren en de wijze van vervoer kloppen en waar kun je dat beter controleren dan bij grenzen, maar daar zit niet het huidige kwaliteitsprobleem.

  8. 8

    @7: Maar als importland binnen de EU moet je daarbij wel volledig vertrouwen op de kwaliteit(scontroles) bij het exportland, want zelf kun je onmogelijk controleren, omdat het bij de grens niet aangegeven hoeft te worden. Voedsel dat vanuit Brabant naar Flevoland gaat valt wel onder de controle van Nederland, terwijl van Cameron de EU geen instrumentarium mag krijgen om binnen de EU de kwaliteit te controleren. Daar moeten we de rest van de EU-landen maar op hun blauwe ogen op vertrouwen, waarbij je dan ook nog zit met het feit dat wat in Polen voldoende is in het VK misschien als onvoldoende wordt beschouwd, want Cameron wil ook geen Europese regelgeving, dus ook geen kwaliteitsregelgeving. En daarmee wordt het dus wel degelijk net zozeer een probleem voor álle EU-landen.

    Of in het kort: Dit is een mooi voorbeeld dat aantoont dat de EU zoals Cameron hem voorstaat niet werkt.

  9. 9

    @6:

    Waarom controleren en labelen de supermarkten hun producten niet beter ?

    BBC : There is concern that some horses are given a drug called bute (phenylbutazone) which can be dangerous to humans .

  10. 11

    @2 Dit soort affaires zal er inderdaad toe leiden dat meer mensen besluiten om geen vlees meer te gaan eten.
    @3 Kalief, transport en administratie doen er natuurlijk wel toe; ook -of juist- daar zijn er kansen op fraude. In dit geval blijken er documenten vervalst te zijn:

    Volgens de Franse regering heeft Spanghero gedurende 6 maanden in totaal 750 ton paardenvlees ontvangen, in pakken van 25 kilogram. Bij die verzendingen waren documenten gevoegd die bevestigden dat het om paardenvlees ging. Van die 750 ton werd 550 ton geleverd aan de Luxemburgse fabriek van het Franse Comigel, met op het etiket de melding ‘uit de EU afkomstig rundvlees’. De douanecode bij de partijen verwees wel naar paardenvlees. Met de 550 ton vlees werden meer dan 4,5 miljoen aan producten vervaardigd. Die werden door Comigel aan minstens 28 bedrijven in 13 Europese landen verkocht.
    http://www.foodholland.nl/nieuws/artikel.html?id=145931

    Uiteindelijke is er natuurlijk maar één bedrijf (inderdaad, niet een land) schuldig. Waar het mij om ging was te laten zien dat je de herkomst van producten moeilijk kunt achterhalen en dat er door lange ingewikkelde wegen meer kans is dat er iets mis gaat dan wanneer je vlees koopt bij een slager van wie je weet dat hij het vee uit je eigen regio slacht.

  11. 14

    @7: Inderdaad,
    als de controle pas bij de grens plaatsvindt, is het volkomen inefficient. Het zou immers betekenen dat de interne consumptie, niet gecontroleerd zou worden.
    Wat Kalief zegt een product dat de fabriek verlaat moet gewoon goed en veilig zijn.

  12. 15

    Er zijn nog meer variabelen mogelijk ,namelijk banken . Wie zijn de schuldigen aan de crisis ? De crisis veroorzaakt dat mensen goedkoper voedsel willen .
    Het vlees komt min of meer van de ECB ,EU Brussel labelt het en de supermarkten verkopen het .

  13. 16

    @12:
    Die vleesmaffia zit ook overal ;-)
    @13 En bijna al die soja wordt verwerkt als veevoer.
    Ik neem maar aan dat de soja die in ecologische-/biologische verantwoorde producten zit van deze ongein is uitgesloten.

  14. 17

    @14: Wat aan de ene kant van de grens goed en veilig is, is dat aan de andere kant nog niet, tenzij je EU-wijd gelijke regels & richtlijnen opstelt over wat goed en veilig is en in gelijke mate & wijze handhaaft/controleert.

  15. 18

    @11 Goede repliek. Maar hadden de transporteurs iets te maken met het geknoei met documenten? Transporteurs mogen niet eens aan de producten komen die ze vervoeren.

    Spanghero (in mijn p.o.v. een distributeur/groothandel) hernoemde blijkbaar het vlees in opdracht van Comigel. Daar zit het interessante verhaal. Waarom gaf Comigel die opdracht. Kreeg Spanghero een vergoeding voor het hernoemen bovenop de vleesprijs? Wat zou er zijn gebeurd als Spanghero het hernoemen had geweigerd, zouden ze dan een slechtere prijs hebben gekregen of was dan de opdracht naar een concurrent gegaan? Gaf Comigel vaker dat soort opdrachten? Hoe komt Comigel aan de macht om zo’n hernoem-eis te stellen, of is het juist Spanghero die het initiatief nam?

    Door een EU, marktwerking, branche, landen e.d. schuldig te verklaren kijk je met een vogelperspectief die je net dat ene punt doet missen. Ideologie verblindt.

  16. 19

    @18: Ik probeerde inderdaad los van het individuele geval iets te zeggen over de ondoorzichtigheid in de Europese voedselbranche. Het gaat dus niet om Spanghero of Comigel (je vermoedens over hun relatie lijkt me fors speculatief, overigens). Maar wat dat met blinde ideologie te maken heeft zie ik niet. Dat je het breder moet zien bewijzen vanavond nieuwe berichten over mogelijke fraude: http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Nederland/article/detail/3394661/2013/02/15/NVWA-doet-inval-bij-Brabantse-vleesverwerker.dhtml.
    Zie voorts:
    http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20130215_00470841

  17. 20

    Och. Unilever koopt Marokkaanse, Algerijnse en Turkse olijfolie, laat het bottelen in Italië plaatsvinden, en mag het dan Italiaanse Olijfolie noemen. Zelfs Vergine. Allemaal binnen de regels van Italië, zelfs Europa.

    Nederlandse varkens gaan op transport naar Italië, worden daar afgemest en verwerkt tot Parmaham, met alle goedkeuringen en echtheidscertificaten die er maar mogelijk zijn.

    Dus stop wat mij betreft maar zo’n verwend kleine-meisjes-paard door m’n spaghetti bolognese. Was de kaas daaroverheen niet van plestik? Of was dat alleen bij die pizza’s?

    Ligt het aan mij, bij de weg, dat het het vaakst over Italiaanse producten gaat waarmee zo gerotzooid wordt? Pizza, olijfolie, lasagna, parmaham…

  18. 22

    Zo zie je maar weer: Het christelijk Amerika denkt dat god het toch niet helemaal goed deed ;-)
    Helaas zal het doordrukken van dit soort, naar mijn idee onvoldoende onderzochte, “engeneering” niet te stuiten zijn.