Top 2000: Talkin’ ‘bout my generation

COLUMN - Radio 2 sluit traditioneel het jaar af met de Top 2000, de “tweeduizend beste liedjes ooit gemaakt”.

De lijst als geheel verjongt steeds een klein beetje, stelde Steeph dit weekend al vast. Er worden natuurlijk af en toe nieuwe hits toegevoegd, maar dat is niet het hele verhaal. Er komen ook oudere nummers bij, van langer geleden dan vorig jaar. Waar komen die ineens vandaan?

‘Here I Go Again’ van Whitesnake bijvoorbeeld staat er dit jaar voor het eerst in, op nummer 734. Best gek, zegt de DJ, dat een nummer uit 1987 na al die jaren nieuw binnenkomt in de lijst. De avond ervoor werd ‘This Is Not America’ van David Bowie gedraaid. Hoe kan het dat dat nummer dit jaar ineens maar liefst 63 plaatsen stijgt?

Eén variabele die zeker belangrijk is, is de leeftijd van de stemmers. Welke muziek je gaaf vindt en wat in je persoonlijke top-10 staat, is veelal de muziek die je hoorde toen je jong was. Laten we zeggen dat de soundtrack voor je leven bepaald wordt tussen je veertiende en vijfentwintigste levensjaar.

De gemiddelde leeftijd van luisteraars van Radio 2, is 54 jaar. Ook de presentator van het tv-programma Top 2000 a gogo, Matthijs van Nieuwkerk, is trouwens 54; mede-presentator Leo Blokhuis is 53.

De mensen die stemmen, zijn vast voor een groot deel Radio 2-publiek. Zouden de nummers in de Top 2000 een directe afgeleide zijn van de gemiddelde leeftijd van de Radio 2-luisteraar?

Cohort

De lijst van 2014 bestaat uit tweeduizend nummers uitgebracht tussen 1939 en 2014. Het gemiddelde release-jaar van alle tracks samen is 1985,9.

Wanneer zijn de mensen geboren die de lijst van dit jaar samenstelden? Laten we uitgaan van het genoemde venster van 14 tot 25 jaar; 18 jaar ligt in het midden. 1985 min 18 jaar is 1967. Mensen geboren in 1967 zijn nu ongeveer 47 jaar. Zelfs als we het geschatte geboortejaar wegen voor de ranking – nummers hoger op de lijst kregen immers meer stemmen – dan blijft dat gemiddelde praktisch hetzelfde.

Het kan natuurlijk zijn dat vooral de groslijst van Radio 2 bepalend is voor de uiteindelijke lijst. De zender richt zich immers op een publiek van 35 tot 54. 47 is wel jonger dan de 54 jaar van de gemiddelde Radio 2-luisteraar, maar zit wel mooi in het midden van die doelgroep. Als die groslijst bedoeld is om tot een Top 2000 te leiden die deze mensen raakt, dan slagen de makers daar uitstekend in.

Je zou de Top 2000 in ieder geval kunnen zien als de weerspiegeling van een generatie. Als je 14 was toen het nummer van Whitesnake uitkwam, ben je nu 41. Was je toen 25, dan ben je nu 53. De generatie die opgroeide met die muziek, schuift dus nu aan in de publieksjury die Top 2000 heet. Als je alleen uitgaat van het jaar dat een nummer uitkwam en welke mensen toen jong waren, dan zal dit nummer nog wel een paar jaar meegaan in de lijst.

De sociale wetenschap noemt zoiets een cohort-effect. In de samenstelling van de lijst zie je langzaam een bepaalde generatie in beeld komen die nu naar Radio 2 luistert en stemt op nummers voor de Top 2000. Volgens Radio 2 verjongt de lijst, doordat meer jonge mensen mee gaan stemmen.

Maar hoe komt het dan dat er dit jaar 72 nummers van vóór het jaar 2000 nieuw in de lijst binnenkomen? Vorig jaar kwamen er vijftien nummers bij van vóór 2000, in 2012 54 en in 2011 33.

Het lijkt niet aannemelijk dat het mensen van twintig zijn die ‘The Model’ van Kraftwerk met zijn allen de lijst in stemmen; dat nummer komt uit 1978. Hetzelfde geldt voor ‘Original Sin’ van INXS, een hit uit 1984 die nu nieuw binnenkomt op plaats 1796.

“Why don’t you all fade away,” vroegen The Who in hun nummer ‘My Generation’ in 1965 aan de generatie van hun ouders. En dat gebeurt nu ook – van de Beatles verdwenen dit jaar negen nummers. De acht nummers van The Police in de Top 2000 zakken allemaal, bij elkaar liefst 1.355 plaatsen. Ook dat zou te verklaren zijn als een cohort-effect. De nieuwe Radio 2-luisteraars zijn aan de beurt om na te genieten van de muziek uit hun jeugd.

Door Jaap Meijers

  1. 1

    De gemiddelde leeftijd van luisteraars van Radio 2

    Ik denk niet dat je de gemiddelde leeftijd van die zender ook kan gebruiken voor de Top 2000. Dat is steeds meer een evenement waar niemand bijna omheen kan, en zal dus ook veel luisteraars buiten de doelgroep aantrekken.

    Laten we zeggen dat de soundtrack voor je leven bepaald wordt tussen je veertiende en vijfentwintigste levensjaar.

    Ik denk dat dat nu ook veel minder het geval is dan vroeger. Vroeger was dat de leeftijd waarop muziek veel meer “beschikbaar” was t.o.v. andere leeftijden. Nu is dat in rap tempo aan het veranderen met diensten als itunes en spotify, die je ook andere muziek aanraden.

    Heel erg n=2, maar mijn vader heeft zijn muzieksmaak zeer gediversifieerd het afgelopen decennium, en ikzelf luister nu eigenlijks zo goed als niet meer naar muziek waar ik tien jaar geleden naar luisterde. Niet dat ik die muziek nu slecht vindt, in tegendeel, maar er is zoveel leuk nieuw werk dat ik er niet meer aan toekom.

  2. 2

    @1: Diversiteit valt altijd weg in verzamellijsten. In die Sargassogroep op last.fm staat ook deze week Radiohead weer in de top 10.

    + Als je naar Radio 2 luistert ben je volgens mij helemaal niet op zoek naar nieuwe muzikale ontdekkingen.

  3. 3

    Het lijkt niet aannemelijk dat het mensen van twintig zijn die ‘The Model’ van Kraftwerk met zijn allen de lijst in stemmen; dat nummer komt uit 1978.

    Of juist wel; Kraftwerk wordt door velen gezien als de grondleggers van de techno. Nou weet iedere technoliefhebber dat echte techno toch niet in de lijst komt en dus stemt ie op Kraftwerk. En waarschijnlijk op Rammstein.

  4. 4

    “Best gek, zegt de DJ, dat een nummer uit 1987 na al die jaren nieuw binnenkomt in de lijst.

    Helemaal gek is dat nou ook weer niet. Zelf ontdek ik (in mijn geval via youtube, maar ik neem aan dat last.fm en spotify iets gelijkaardigs doen) geregeld nummers uit mijn “window” (jaren 90) die ik nog nooit gehoord had en die ik fantastisch vind. Het lijkt me sterk dat ik de enige ben die zulke ontdekkingen doet met behulp van recente technologische ontwikkelingen. En als een track/nummer maar goed genoeg is en dus door veel mensen wordt ontdekt, wordt ie vast ook (voor het eerst in decennia weer) op Radio 2 gedraaid en loopt ie het risico in de top2000 (waar ik overigens prima omheen kan) opgenomen te worden.

  5. 5

    (..) geregeld nummers uit mijn “window” (jaren 90) die ik nog nooit gehoord had en die ik fantastisch vind.

    +1. Onlangs nog The God Machine ontdekt. En van Baba O’Riley (van voor mijn tijd) had ik nog nooit gehoord. Tot Youtube.

    Wat bovendien ook meespeelt is dat allemaal van die jaren ’80 / ’90 muzikanten het einde van hun carriere bereiken, hetgeen resulteert in allerlei verzamelmerchandise. Neem bijvoorbeeld een David Bowie of Prince; DVD’s en fotoboeken en weet ik veel te over van die lui, voor een schappelijk prijsje.

    En dan is er nog het fenomeen remixen en sampling. JXL herpopulariseerde Elvis Presley. Eric Prydz maakte Pink Floyd bij het jeugdige publiek bekend en Adele stelde de jeugd Bob Dylan voor. En laten we ook Amy Wijnhuis niet vergeten, die door stipt op haar 27e de pijp uit de gaan toch mooi even mensen als Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison en Kurt Cobain onder de aandacht bracht.

  6. 9

    Ik heb bij sommige leeftijd vs stemresultaten mijn twijfels. Mensen van 11-25 jaar stemmen op Hotel California? We treffen geen Biebertje. En artiesten als Rihanna, Perry of GaGa halen niet beter dan 500. Dat deze leeftijdgroep dan zou stemmen op abominaties zoals Paradise By The Dashboard Light, dat gaat mijn geloof ver te boven. Radio2 heeft dit publiek ook niet als doelgroep. Hier heeft papa de stemknoppen gestuurd, of het betreft een bepaalde selectie uit de doelgroep. Luisteraars van Slam FM zullen misschien niet eens de moeite nemen te stemmen. Bij het stemmen moet je deels kiezen uit een oude lijst. Daarmee druk je de resultaten nog eens extra naar oudere hits.

    Ik geloof nauwelijk dat de moderne jeugd uberhaupt nog veel naar radio luistert in een tijd waarin Deezer en iTunes de toon voeren. Xlnt Trance, CAZ! en TMF Radio zullen uitzonderingen zijn. Meer meeluisteren met Classic Rock omdat pa het heeft opgezet en ’s avonds hetzelfde met het achtuurjournaal. Ikzelf zette vroeger MTV op als ik de keus had.

    In een tijd waarin muziek op de iPod (He? Heb jij dat oude ding nog?) al de klassiekstatus heeft bereikt voordat Radio2 er ook maar naar kijkt, lijkt de top2000 me een duidelijke afspiegeling van zijn eigen doelgroep. Niets mis mee overigens. Er zitten beregoede nummers tussen. Maar voor mij blijft het wel een beetje oudelullenlijst.

  7. 10

    Het is ouwelullenmuziek, dus stemmen ook alleen ouwe lullen.

    Acties zijn ook gemakkelijk: spreek met een fanclub of een vriendengroep af dat je allemaal een bepaald nummer (relatief onbekend) op 1 zet en je staat zomaar in de top 2000. Vooral in de onderste regionen gaat het om een handjevol stemmen.

  8. 11

    @9: Ik heb een tijd geprobeerd muziek te luisteren via gedownloade nummers, via ‘sociale’ wegen als last.fm. Het bleek voor mij gedoe om steeds maar weer playlisten te maken of steeds maar weer uit te gaan van wat ik zelf wil horen. Uiteindelijk ben ik steeds meer gewoon radiostations gaan waarderen. Daarbij wel een paar lekkere exoten ontdekt als Fipradio.fr, wat College-radio’s en zelfs wat Duitse zenders als alternatief voor Radio2.

    Het enige wat ik nog mis, zijn de ‘playlists’ die ik in mijn tienerjaren op cassettebandjes had verzameld. Die heb ik ruim tien jaar terug in een grote plastic zak samen met mijn mooie cassettedeck voor € 25 verpatst. Spijt.

  9. 12

    @11: “Die heb ik ruim tien jaar terug in een grote plastic zak samen met mijn mooie cassettedeck voor € 25 verpatst. Spijt.”
    Had je ook van die opbergboxen? Die dingen die altijd net uit de handel waren, waardoor je wéér een ander type cassette-opbergdoos moest kopen?

    “Het enige wat ik nog mis, zijn de ‘playlists’… ”
    Ik had de playlists ooit in een multomapje geschreven. Die lijstjes komen soms nog van pas. :)

    Overigens stouw ik alles gewoon op mini-SD in mijn telefoon, dan kom ik nauwelijks te kort.

    @10: Ik voel geen behoefte. :)

  10. 13

    @11 @12 Zo zonde! Ik koester mijn 20 jaar oude auto met 20 jaar oude radio-cassettespeler en heb dan ook al mijn bandjes nog. Nouja niet allemaal meer; sommigen zijn met een welgemikte worp in de achterbak beland en vervolgens stilletjes afgevoerd omdat ze te beschamend waren:p