De Kroonboekenclub | Bejegening van Christus door Gerard Walschap

Wat moet de elite eigenlijk met het volk? Hoewel er de hele tijd en naar hartelust gediscussieerd wordt over de elite en het volk, wordt die vraag eigenlijk nooit aan de orde gesteld. Iedereen heeft het maar de hele tijd over de ‘elite’ alsof dat een groepje anderen is die ongetwijfeld het slechtste voor hebben met ons, met het ‘volk’.

In de tijd dat Gerard Walschap zijn, ondanks de titel meeslepende, Bejegening van Christus (1935) schreef, was dat misschien nog anders. Of in ieder geval kun je die roman onder andere lezen als een overpeinzing over dat onderwerp.

Het boek, dat geschreven is in een tijd dat Walschap worstelde met de katholieke kerk, gaat over twee personen die zijdelings een rol hebben gespeeld in het leven van Christus, en die allebei behoorden tot de elite. 

Ontevredener

De bejegening van ChristusAls eerste is er de grootgrondbezitter Asveer, op wiens terrein Jezus geboren moet zijn. Asveer, die behoort tot een vierde generatie van steenrijke mensen, besluit vlak voordat het gebeurt dat hij zijn horigen veel meer ruimte en vrijheid wil geven. We zijn immers allemaal mensen, nietwaar. Als dank beginnen ze dan een beetje zweverig rondom Maria te hangen zodra zij in de stal heeft gebaard. Als Asveer ze gebiedt aan het werk te gaan, komen ze langzaam en morrend in opstand. Juist door de vrijheid die hij ze geeft, raken ze steeds ontevredener.

Ze willen verdomme een leider!

Niet pluis!

Ook Nicodemus, de andere hoofdpersoon van het boek, heeft het allemaal niet in de hand. Hij is eigenlijk voorbestemd om hogepriester te worden, maar omdat hij te veel twijfelt, verschijnt hij niet op zijn eigen inwijding. Hij raakt geïsoleerd en bovendien beginnen de arme mensen in de buurt hem steeds sceptischer te bezien: waarom is hij geen hogepriester geworden? Daar moet iets niet pluis zijn!

Ze willen verdomme een leider! Uiteindelijk komt Asveer, die inmiddels naar Jeruzalem is verhuisd, hem ontzetten.

Linkse elite

Je kunt het boek op allerlei manieren lezen, maar het verlangen naar leiderschap, de eis aan allerlei figuren dat ze leiders worden ook als die figuren dat eigenlijk niet willen, speelt een dragende rol. Hoewel Jezus er maar zijdelings in voorkomt, geldt dat natuurlijk ook voor hem: wie heeft gezegd dat hij de mensen wilde gaan leiden? Waarom zouden mensen dat van hem gaan eisen? En hoezo mogen ze hem kruisigen als aan die zelfgekozen verwachting niet wordt voldaan?

Het lijkt me eigenlijk een belangrijk punt in de huidige discussie. Iedereen zet zich wel af tegen de elite, maar tegelijkertijd is het alternatief natuurlijk veel autoritairder en daarmee ook elitairder. Het probleem van de ‘linkse elite’ is minstens voor een deel dat van Asveer en van Nicodemus: ze zijn een elite die geen elite willen zijn.

Studeerkamer

Een curieus aspect van Bejegening van Christus is dat het evident twee tijden door elkaar laat spelen. Hoewel aan het begin wordt gezegd dat een en ander zich ‘negentienhonderveertig jaar geleden’ afspeelt, en er sprake is van bijvoorbeeld Romeinen en Farizeeën, speelt een en ander zich evident af in het vooroorloogse Vlaanderen: Asveer is een herenboer die naar de ‘kathedraal’ gaat, Nicodemus neemt mensen in dienst die moslim zijn of boeddhist.

En tegelijkertijd speelt het zich af aan het begin van de eenentwintigste eeuw. Die wanhopige zoektocht naar verlossing, die op onduidelijke gronden gebaseerde onvrede, het zoeken van het ‘volk’ naar een ‘elite’ en de woede tegen die elite als die zich terugtrekt in de studeerkamer.

Volgende week: Agnitha Feis. Oorlog! Verzen in staccato.

 

  1. 1

    En je kunt het wellicht ook nog autobiografisch lezen: Walschap op literair terrein miskent door zijn alma mater de RK-kerk (figuurlijke grootgrondbezitter) en op geestelijk terrein nooit geworden (priesterstudie begonnen, nooit afgemaakt). De miskende katholiek.

    Ik ben niet bekend met het boek en bovenstaande rolt zo maar uit mijn toetsenbord. Zou me niet verbazen als het zo was, maar het zou me net zo min verbazen als het idee afgeschoten wordt :)

  2. 2

    Elitair heeft niets met autoritair te maken, integendeel!

    Aan de ene kant heb je het conservatieve (of platoonse) concept van harmonie der delen: de samenleving bestaat uit verschillende groepen (bv. arbeiders, soldaten, elite) waarvan het deel dat is voorbestemd te leiden/besturen de elite is. Ook in z’n democratische vorm is het dan de elite (een klasse van beroepspolitici) die de oplossingen voor de problemen bedenkt (en bepaalt wat uberhaupt de problemen zijn): eens in de vier jaar mag het volk slechts zijn favoriete partij/programma kiezen, zodat democratie hier een electieve aristocratie kan worden genoemd. Deze bestuurdersklasse geeft elkaar de baantjes over en weer in het bestuur (zodat bv. de PvdA in een gemeente een ex-politicus als burgemeester mag leveren van de andere beroepsbestuurders). Ondanks dat ze verschillende partijen vertegenwoordigen, zijn ze het in wezen altijd met elkaar eens en hebben ze een kosmopolitische instelling: zelfs een SP-politicus kan vaak beter praten met een collega van de VVD dan met z’n eigen achterban (zoals vroeger de adel/koningen van verschillende naties beter met elkaar over weg konden dan met het eigen volk).

    Dat is in strijd met (de populistische) opvatting van democratie waarin iedereen leidt/bestuur (democratie = bestuur door het volk) en dat wordt een probleem als het volk het idee krijgt dat de elite ernstig van haar is vervreemd en niet meer de belangen van het volk dient. Het populisme wil af van de elite en de macht terug aan het volk geven (‘power to the people!’ zeiden linkse mensen vroeger toen ze nog niet tot de elite waren toegetreden). Om echter met de elite te breken is paradoxalerwijs een ‘sterke man’ nodig, maar zijn gezag berust niet op zijn professionaliteit als bestuurder (zoals de elite), maar op wat Weber ‘charisma’ noemde en zijn regeringsstijl is van nature autoritair: deze ‘sterke man’ zou de volkswil belichamen en tegelijk het volk leiden naar zijn ware bestemming. Als belichaming van de volkswil – in plaats van slechts een door een deel van de bevolking gekozen aristocraat – hoeft hij ook geen tegenspraak te dulden.

  3. 4

    Ik weet niet waarom Gebandvanjoop is Gebandvanjoop van Joop, en ik wil hem niet hier bannen, maar kolere wat schrijft hij/zij lange reacties. ;-)

  4. 5

    Wat Jezus betreft is het als we de Bijbel (Johannes) kunnen vertrouwen duidelijk dat Jezus zichzelf als een soort leraar zag. Als Pilatus hem doorzaagt of hij nou wel of niet de koning van de joden is, antwoordt Jezus: “Mijn Koninkrijk is niet van deze wereld (…) hiertoe ben ik in de wereld gekomen, opdat ik voor de waarheid zou getuigen.” Iets ervoor schrijft Johannes dat Jezus zei: “Ik ben de weg en de waarheid en het leven (…); niemand komt tot de Vader dan door Mij.”

    Nou, dat is dus duidelijk en opnieuw Weber grijpt dit aan om de linkse politiek te bekritiseren: Jezus leerde ons de moraal (als weg naar God) en in die zin wilde hij ons leiden en was hij Koning maar dus niet van een wereldse ordening maar van de morele (metafysische) ordening (vergelijk Kants ‘koninkrijk der doelen’). De fout die linkse mensen maken, volgens Weber, is dat zij Jezus’ koninkrijk op Aarde willen vestigen en zo moraal en politiek onvoldoende scheiden.

  5. 8

    @4: Haha, ik ben begonnen op stand.nl en daar werd ik inderdaad geband omdat m’n stukjes zogenaamd “te lang” waren (in werkelijkheid konden de linkse moderatoren natuurlijk niet op tegen zo veel inhoudelijke argumentatie tegen hun wereldbeeld :)).

  6. 10

    @6: jaja, het ‘vernieuwende’ idee dat ze van Baudet hebben gejat, die het op zijn beurt weer van de PiratenPartij heeft.

    @8: nee, jij bent een typisch gevalletje van veel woorden gebruiken, maar inhoudelijk weinig zeggen. Dat wordt heel snel vermoeiend.

  7. 11

    Hahaha, en nu zit de banneling te wachten tot ie hier geband wordt door die linkse onfatsoenlijke rakkers.

    Alles wat je te berde brengt is weerlegbaar, net zoals dat van ieder ander overigens. En jij bent ook niet slimmer dan de rest, mensen hebben gewoon geen zin om altijd jou te corrigeren op je foute aannames. Zoals jouw vertaling van conservatisme, kan je gemakkelijk onderuit halen zonder een cursus filosofie.

    Tegenwoordig heb je gemakkelijk verkrijgbare info op internet waar je elke zelfbenoemde intellectueel mee onder de tafel kan lullen. Dat weet je zelf ook wel. Daarom is het niet interessant om jou te discussiëren. Zelfs niet voor linkse mensen.

  8. 12

    @2 Vreemd genoeg zie ik juist de huidige elite, de niet populistische partijen, steeds meer dictatoriale trekken vertonen. Alsof men toewerkt naar een fascistisch rijk. Kijk naar de EU. Zogenaamd democratisch, zogenaamd voor het volk, maar in werkelijkheid een club die een doel lijkt te hebben, een door hen gecontroleerde en bestuurde superstaat. Zogenaamd in het belang van de bevolking, maar tegen de wil van de bevolking, probeert men met behulp van rechtse middelen, zoals immigratie om bevolkingen van hun verworvenheden en samenhang te beroven, een munt waarvan al vastond dat die niet werkt, een vijand Rusland, terreur, waarbij je je afvraagt wie wie eigenlijk bedreigd, enz. Thema s waar overigens vooral links voor warm loopt.
    De enige welke dit fascistisch onheil kan keren is het volk en alleen het volk. Dit door zich af te keren van de gevestigde orde, niet meer te luisteren naar haar propagandakanalen en liegende dominees op links en rechts. Mensen hebben net als apen een leider nodig. Die leider (gevestigde orde) zou eigenlijk om de zoveel tijd moeten verdwijnen om plaats te maken voor populistische bewegingen, totdat die de status van gevestigde orde bereiken, enz. Helaas zal dat wel niet zonder slag of stoot gaan.

  9. 13

    @2

    Om echter met de elite te breken is paradoxalerwijs een ‘sterke man’ nodig, maar zijn gezag berust niet op zijn professionaliteit als bestuurder (zoals de elite), maar op wat Weber ‘charisma’ noemde en zijn regeringsstijl is van nature autoritair: deze ‘sterke man’ zou de volkswil belichamen en tegelijk het volk leiden naar zijn ware bestemming. Als belichaming van de volkswil – in plaats van slechts een door een deel van de bevolking gekozen aristocraat – hoeft hij ook geen tegenspraak te dulden.

    Geef eens een paar voorbeelden van dergelijke charismatische edoch autoritaire sterkemannenleiders die braken met de elite, de volkswil belichaamden, geen tegenspraak duldden en van het betreffende land een mieterse natie maakten?

  10. 14

    @6

    Als GeenPeil aan de macht komt krijgen we alsnog directe democratie. :)

    ”Een partij in de Tweede Kamer kiezen, die dan vervolgens zelf bepaalt welke wetten wel of niet worden gesteund. Ouderwets, vinden ze bij GeenPeil. Daar kun je als lid van de partij straks rechtstreeks meestemmen in de Tweede Kamer, mocht GeenPeil met lijsttrekker Jan Dijkgraaf in de kamer komen.

    Via een app of website kunnen leden hun oordeel vellen over een wetsvoorstel, waarna de GeenPeil-kamerleden aan het oordeel van de meerderheid gehoor geven. “Een bijzonder slecht idee”, zegt hacker [en XS4ALL-medeoprichter] Rop Gonggrijp, de drijvende kracht achter het verzet tegen de stemcomputer. Die werd mede dankzij Gonggrijps verzet in 2007 onveilig verklaard en verruild voor het rode potlood.”

    http://nos.nl/artikel/2146705-stemmen-op-internet-kan-geenpeil-wat-de-overheid-niet-kan.html

    GeenPeil werkt aan de technologie. Het zal mij benieuwen hoe transparant die zal zijn (c.q. hoe democratisch die democratie zal zijn). Bij Geenstijl heeft men de vrijheid van meningsuiting in ieder geval zó hoog in het vaandel dat ik daar twee maal, zonder mij te verlagen tot ad hominems of andere onbeschofte taal een ‘Wegggejorist en opgerot’ heb gekregen wegens het niet eens zijn met de auteur van de betreffende blogposts.

  11. 15

    @12: Klopt. Je maakt er geen vrienden mee onder linkse mensen, maar de EU lijkt veel op Hitlers Derde Rijk in de zin dat bv. Rost van Tonningen (NSB) ook al pleitte voor één Europa op grond van de fascistische doctrine dat kleintjes zullen worden opgegeten door de groten, zodat Europa zich moet verenigen om groot en sterk genoeg te zijn om te kunnen concurreren met de nieuwe opkomende supermachten. In de jaren ’30 waren het de na WO I opgekomen supermachten VS en Sovjet-Unie waartoe Europa zich moest verenigen volgens de fascisten en nu lees je in bv. het D66-programma dat Europa zich moet verenigen vanwege de nieuwe opkomende supermachten als China en Rusland…

    Tegelijkertijd heeft de EU geen charismatische leider, die de Europeanen in passie kan verenigen, maar een grijze bureaucratische leiding die een kopie lijkt van die van de Sovjet-Unie. Haar tactiek is om de Europeanen ‘stiekem’ de superstaat in te rommelen, door haar beleid tot een serie vallende dominostenen te maken: men begint met vrijhandel hetgeen dan vanzelf stapje voor stapje tot een politieke unie moet leiden. Maar de bevolking heeft het doorzien en trekt aan de noodrem.

  12. 16

    @13: Men denke hier aan alle dictators die een persoonlijkheidscultus om zich heen bouwden: Mussolini, Hitler, Stalin, Kim Il Sung, etc. Of zij hun natie mieters hebben gemaakt zou ik niet willen beweren.

  13. 19

    @18: Ik heb me altijd verzet tegen het idee dat de geschiedenis zich herhaalt, maar zowel de elite als de populisten plunderen nu zo schaamteloos de ideeënkast van het fascisme dat niets meer onmogelijk lijkt…

  14. 20

    Ik dacht: wow, 18 reacties (19, dunne stront loopt sneller dan ik dacht) op een literair draadje. Dat zal wat zijn. Maar nee, hetzelfde geleuter als alle dagen op alle draadjes. En schieten we nou wat op? Weten we nu meer? Behalve dan dat een reaguurder hier, geband is van Joop en dat Arduenn behoorlijk gefrusteerd is op Geenstijl, omdat ze hem daar de deur hebben gewezen vanwege inhoudelijkheid.

    Dit is hier meer van hetzelfde, net als elders. Spruitjes, rode kool zonder appeltjes en scheten. OK, daar mag u #1 ook bij rekenen hoor, voordat u daar weer over gaat zeuren…

  15. 21

    @20: Ik denk dat niemand anders het boek heeft gelezen. En de auteur Marc zegt zo weinig over de inhoud van het boek dat dat ook geen aanknopingspunt biedt voor nadere discussie. Maar voor hem lijkt het boek ook slechts een aanleiding om over de huidige discussie over de ‘elite’ te spreken, dus logisch toch dat daar de discussie dan over gaat?
    NB. Ik heb nog geprobeerd inhoudelijk op het boek te reageren met bijdrage #5.

  16. 23

    Ik ken HansR verder niet, maar zoals hij hier komt binnenvallen lijkt hij me typisch een lid van ‘de elite’ en inspireert hij me nog tot de volgende beschouwing.

    Gelet op zijn schelden (“dunne stront”) verwacht ik geen inhoudelijk, laat staan intellectueel, betoog van hem. In dat opzicht lijkt hij op de Tokkie, maar er is een verschil: de Tokkie scheldt uit machteloze woede, de elite uit arrogantie en verachting. Fatsoenlijk, rationeel discussiëren is typisch voor de middenklasse/bourgeoisie. Precies die middenklasse is nu aan het verdwijnen, zodat ook de fatsoenlijke, rationele discusie zal verdwijnen. Alle politiek zal schelden en dreigen worden.