De Nederlandsche Bank heeft wat uit te leggen

ANALYSE - De ‘kleine’ en ‘open’ Nederlandse economie valt niet te stimuleren, zo beweerde De Nederlandsche Bank in haar meest recente jaarverslag: alle potentiële groei lekt onvermijdelijk weg naar het buitenland. Maar eergisteren tapte DNB opeens uit een heel ander vaatje: stimuleren werkt wél – althans zolang de consument ervoor opdraait en de heilige drie-procentsnorm intact blijft.

Ongeveer twee maanden geleden werd in de media eventjes aandacht besteed aan een meningsverschil tussen De Nederlandsche Bank (DNB) en het Centraal Planbureau (CPB). Het CPB vond dat verdere overheidsbezuinigingen, ook bij een oplopend begrotingstekort, onwenselijk waren omdat dit zou leiden tot een vicieuze cirkel van economische krimp, lagere belastingopbrengsten en een resulterende noodzaak tot steeds verdere bezuinigingen.

DNB erkende dit mechanisme weliswaar (zij het impliciet), maar vond extra bezuinigingen tóch noodzakelijk. Dit standpunt werd ook herhaald op pagina 33 van het jaarverslag (pdf):

Dat budgettaire consolidatie [d.w.z. het verder terugdringen van het begrotingstekort] de groei aantast, is echter geen argument om ervan af te zien. Nederland zal eens door die zure appel heen moeten bijten. Als de consolidatie wordt uitgesteld, zal de toekomstige consolidatie-inspanning alleen maar groter zijn vanwege de inmiddels verder opgelopen overheidsschuld.

Dat de appel juist dankzij de voortdurende ‘budgettaire consolidatie’ steeds zuurder wordt, vertelt DNB er echter niet bij. In het verlengde daarvan wordt tevens gezwegen over het feit dat de meest pijnloze wijze om de staatsschuld (als percentage van het bnp) terug te brengen uiteraard de groei van het bnp is – die echter door het gevoerde beleid nu juist niet wil groeien. En uiteraard geen woord over het gegeven dat Nederland op dit moment een negatieve reële rente betaalt op haar schuldpapier. Uitgedrukt in reële goederen of diensten, betekent dit dat geld lenen de Nederlandse Staat momenteel geld oplevert in plaats van geld kost.

Dus toch het begrotingstekort (en de staatsschuld) laten oplopen om de economie weer wat aan te jagen? ‘Nee,’ zegt DNB in haar jaarverslag (p. 33), want er is ook nog eens het volgende aan de hand:

De Nederlandse economie kan zichzelf niet met een budgettair stimuleringsbeleid uit de crisis optrekken. In de kleine, open Nederlandse economie lekt immers een groot deel van de stimulering via hogere importen weg naar het buitenland. In een grote, gesloten economie zoals de VS [waar in 2009 wél succesvol werd gestimuleerd] is dat in veel mindere mate het geval. Het open karakter van de Nederlandse economie impliceert dat – net als in het verleden – een aantrekkende wereldhandel een noodzakelijke voorwaarde vormt voor economisch herstel.

Met andere woorden: ook al zou een fiscale stimulans eigenlijk op zijn plaats zijn, gezien het ‘open karakter’ van de ‘kleine’ (nr. 17 van de wereld) Nederlandse economie is dit verspilde moeite. Afwachten tot de wereldhandel aantrekt en verder niet zeuren is het devies.

Gezien het bovenstaande standpunt is het bulletin dat DNB eergisteren naar buiten bracht op zijn minst opvallend te noemen. En dan vooral de volgende passage:

De beperking van het Witteveenkader [d.w.z. de ruimte waarbinnen pensioenpremies fiscaal aftrekbaar zijn] dient primair een bezuinigingsdoelstelling, maar kan ook de bestedingen stimuleren. Er vallen namelijk voor circa 9 miljard aan pensioenpremies vrij. Voor zover dit bedrag niet hoeft te worden gebruikt om de pensioenpremies op kostendekkend niveau te brengen, kan het volledig worden teruggesluisd naar de werknemers. Dit stoelt op de gedachte dat zowel het werkgeversdeel als het werknemersdeel van pensioenpremies uitgesteld loon vormen. Aldus zou een substantiële en permanente impuls aan de koopkracht van huishoudens worden gegeven. Welke optie wordt gekozen, is een zaak van de sociale partners. Niettemin roept het kabinet hen op om – voor zover de financiële opzet van het pensioenfonds dit toelaat – in te zetten op het verlagen van pensioenpremies. Hier ligt inderdaad een mogelijkheid de binnenlandse economie aan te jagen zonder de begroting te belasten.

Kortom: indien vrijvallende pensioenpremies worden teruggesluisd naar de consument wordt diens koopkracht vergroot, waardoor vervolgens de binnenlandse economie wordt aangejaagd.

Maar de ‘kleine’ en ‘open’ Nederlandse economie viel toch niet te stimuleren? Is DNB inmiddels hierover van mening veranderd? Of werken alleen consumentenbestedingen stimulerend en hebben overheidsbestedingen op wonderbaarlijke wijze juist geen positief effect? Of wil DNB consumenten laten opdraaien voor iets waaraan het liever geen overheidsgeld ziet worden gespendeerd?

Het lijkt er op dat vooral dit laatste een rol speelt. Want het ‘aanjagen’ van de economie kan blijkbaar best en is verder ook prima zolang dit maar gebeurt ‘zonder de begroting te belasten’ – of dat laatste nu verstandig is of niet. En om dit specifieke debat te winnen mogen er best wat kulargumenten in je jaarverslag staan, zo vinden ze kennelijk bij DNB.

UPDATE: Zie hier voor een verklaring voor de dubbele standaard van DNB. En dan krijg je dus dit.

  1. 1

    Het is inderdaad wonderlijk hoe weinig verstand de economen bij DNB hebben van economie. Ik verbaas me er ook over. Maar helaas wordt wel naar ze geluisterd. Als de directeur van het CPB iets anders beweert dan moet hij vertrekken.

    Er is overigens nog een andere kritiek mogelijk. Stel dat het klopt en dat stimuleren niet helpt want te veel van het geld lekt weg – dan gaat het omgekeerde dus ook op: wij exporteren dus ook de negatieve effecten van de “anti-stimulus”. Met andere woorden: we parasiteren op de landen om ons heen.

    En dat is natuurlijk het domste van alles: als alle landen om ons heen ook stimulerend beleid zouden voeren dan vervalt het hele weg-lek-argument. Dan praat je over de EU, die als geheel genomen net als de VS een gesloten economie is.

    Het is wat ik al eens eerder kleine-landen-mentaliteit heb genoemd – en dat geldt ook voor de landen om ons heen. Ons frame is het landje waar we wonen en werken. We worden door boekhouders geregeerd die niet meer kunnen dan optellen aftrekken.

  2. 2

    Vergeet overigens ook niet de media. In de NRC vandaag, het commentaar:

    De bezuinigende overheid zelf houdt intussen de hand op de knip en investeert ook fors minder dan voorheen. De particuliere sector zal dus de ijzers uit het vuur moeten halen, zowel in het binnenland als, via de export, het buitenland.

    daarna constateren ze dat we dat we niet kunnen rekenen op export en de particuliere sector. Waarom zeggen ze er niet bij (slechte schulden die afbetaald worden). In het buitenland is het precies hetzelfde, om dezelfde reden.

    Wat adviseren ze dan?

    Vertrouwensherstel bij huishoudens en bedrijven is daarvoor de belangrijkste voorwaarde, zeker als de overheid aan de kant blijft staan.

    En wat moet der dan gebeuren?

    Maar dan moeten burgers en ondernemers wel weten dat het beleid op de rails staat en niet, voor de zoveelste maal, onverhoeds wordt omgegooid. Als het kabinet-Rutte niet direct kan of wil bijdragen aan de economische groei, dan zijn rust en voorspelbaarheid het minste wat van haar gevraagd kan worden.

    Dat is het dus: de overheid moet even niets doen, en hopen dat de burger weer vertrouwen krijg. Krugmans vertrouwensfee dus.

    Wat hebben ze toch met die slijpsteen gedaan bij de NRC? Wat een slappe thee is dit.

  3. 3

    @1: Even herhalen dan maar. Krugman:

    “the turn away from fiscal and monetary stimulus can be interpreted, if you like, as giving creditors priority over workers. Inflation and low interest rates are bad for creditors even if they promote job creation; slashing government deficits in the face of mass unemployment may deepen a depression, but it increases the certainty of bondholders that they’ll be repaid in full. I don’t think someone like Trichet was consciously, cynically serving class interests at the expense of overall welfare.”

    Ik acht echter de mogelijkheid dat het gaat om “consciously, cynically serving class interests at the expense of overall welfare” WEL levensgroot aanwezig. Is het niet wat onvoorzichtig om ervan uit te gaan dat deze “mensen aan de top” niet weten wat ze doen? Temeer daar dat uitgangspunt blind maakt voor de gewiekste manipulatie die mogelijk is, voor zover ze wel weten hoe het balletje rolt.

  4. 4

    Een beetje in aanvulling op 1: als de dnb wel meent dat bezuinigen een negatief effect heeft, dan moet stimuleren een positief effect hebben. Als men meent dat stimuleren een relatief klein effect heeft door weglekeffecten, dan moet bezuinigen door dezelfde effecten ook een relatief klein effect hebben. Dat kan logischerwijs niet anders. Ik denk dat de afgelopen jaren wel bewezen hebben dat de multiplier eerder groter dan kleiner is.

    Daarnaast is onderhand ook onderzoek gedaan naar openheid van een economie en multipliers en dat bleek weinig verschil te maken (weet niet meer waar ik dat las). Bas Jacobs heeft er tijdens een recentie fittie met Sweder van Wijnbergen ook aandacht aan besteed. Grosso modo zelfde conclusie.

    Kortom, de kronkels van de DNB raken kant noch wal. Je vraagt je af waar dat masochisme vandaan komt.

  5. 6

    Als men meent dat stimuleren een relatief klein effect heeft door weglekeffecten, dan moet bezuinigen door dezelfde effecten ook een relatief klein effect hebben. Dat kan logischerwijs niet anders.

    Eh… waar volgt dat uit?

  6. 7

    @6 volgens mij zegt ik het toch heel duidelijk: dat niet alleen positieve effecten weglekken, maar ook negatieve.

    De enige reden waarom dat niet het zelfde zou kunnen zijn is omdat je je niets gelegen laat liggen aan je buurlanden.

  7. 8

    Als ik 100 euro meer krijg, ga ik dat dan in het buitenland uitgeven? Meestal niet. Ik ga ermee naar de supermarkt of naar de Efteling. Ook produkten die uit het buitenland komen, worden nog steeds verkocht in Nederlandse winkels en via Nederlandse importeurs (webaankopen even buiten beschouwing gelaten, 99% daarvan komt trouwens ook uit Nederland).

    Daarnaast: als je je extra geld in het buitenland uitgeeft (en meestal is dat de EU), stimuleer je daar de economie waardoor zij weer Nederlandse produkten kunnen kopen.

    We zijn meer gebaat bij een Europese economie die in zijn geheel beter draait, dan ons te focussen op dat kleine stukje grond aan de Noordzee.

  8. 9

    Als de rekenrente van de pensioenfondsen van de kunstmatige één procent naar b.v. drie wordt gebracht hoeft er niet gekort te worden, en kan alle achterstallige prijscompensatie worden uitgekeerd.
    De één procent is het gevolg van de euro ellende, om de economie te stimuleren geeft de ECB het geld weg tegen nu een half procent.
    Het helpt niet, natuurlijk, rente kosten zijn maar een onderdeeltje van kostprijzen.

  9. 10

    @8:
    We zijn meer gebaat bij een Europese economie die in zijn geheel beter draait, dan ons te focussen op dat kleine stukje grond aan de Noordzee.

    Dat kleine stukje aan de Noordzee levert ons inkomen op, en betaalt helaas ook nog voor de Europese corrupte en inefficiënte landen.

  10. 11

    @6:
    Economisch gezien is dat waar, maar over het hoofd wordt gezien hoe mensen reageren.
    Menselijk gedrag wordt meer bepaald door verwachtingen dan door de actuele situatie.
    Velen verwachten, ik ook, dat we nog maar aan het begin van de euro ellende staan.
    Je ziet de werkloosheid oplopen, en de faillissementen stijgen, de ontslagen doorgaan.
    Malta en Slovenië houden hun hand op.
    Bulgaren komen bij ons geld halen, in het kader van EU solidariteit.

  11. 12

    @10:
    recentere cijfers kon ik niet vinden, maar in 2011 heeft NL voor 6,6 miljard euro aan goederen uit Spanje ingevoerd. De uitvoer naar Spanje was 2011 12,2 miljard euro.

    Uiteraard is Duitsland vele malen belangrijker voor NL, maar ik noem 12 miljard geen kattenpis. Niet slecht voor een ‘corrupt en inefficiënt’ land.

    Want in Duitsland heb je geen corruptie, toch?

    http://www.dw.de/examining-nepotism-in-germany/a-16783849
    http://online.wsj.com/article/SB10001424127887324582004578460903747454138.html

    http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17072479

    Tja.