Thema Groen

Wereldtemperatuur | Update mei 2020

DATA - De maand mei van 2020 was in de meeste klimaatreeksen de warmste maand mei sinds start metingen. Een kortetermijneffect van de lockdowns all over the world is er dus niet. En helaas, de lockdown slaat nauwelijks een deuk in een pakje co2-boter.
Kortom, de thermometer blijft omhoog gaan. Nieuwe records voor het 11 en 30 jaarsgemiddelde, helaas.

Milieucommissie Europarlement wil internationale scheepvaart onder CO2-emissiehandel brengen

De Milieucommissie van het Europees Parlement wil dat de internationale scheepvaart vanaf 1 januari 2022 onder het Emissiehandelssysteem (ETS) valt. Dit moet vanaf 2021 gelden voor reizen die vertrekken van, of aankomen in Europese havens. Ook wil de milieucommissie de sector een bindende CO2-reductiedoelstelling opleggen van 40% in 2030 ten opzichte van 2018. De milieucommissie wil ook een fonds opzetten voor de opbrengsten van het veilen van CO2-rechten terug laten vloeien naar de scheepvaartsector voor investeringen in nieuwe CO2-reducerende technieken.

Energie uit biomassa is prima duurzaam, als appeltje voor de dorst

OPINIE - Hout, mest, walvistraan en andere biomassa waren ooit de primaire energiebronnen voor warmte, licht en voedselbereiding. Als we klimaatverandering effectief willen beheersen, moeten we dan weer terug naar toen? Een gastbijdrage van Thijs ten Brinck.

Net zoals alle andere energiebronnen heeft biomassa duidelijke voor- en nadelen. Net zoals steenkool, windenergie, waterkracht, kernenergie en alle andere energiebronnen is biomassa een controversiële energiebron.

Duidelijke voordelen van biomassa: het is hernieuwbaar en het fikt ook als het niet waait. Duidelijke nadelen: er is veel tijd en ruimte nodig voor de groei en biomassa voor energie concurreert met biomassa voor voedsel, bouwmaterialen en natuur.

Niet zomaar een controversiële energiebron

Iedereen heeft gelijk, op eigenwijze wijze

Als geïnformeerde leek kun je tussen bovengenoemde voor- en nadelen een afweging maken. Maar dan ben je er nog niet. Wat biomassa onderscheidt van alle andere controversiële energiebronnen is het grote aantal vage klachten dat naast de duidelijke voor- en nadelen speelt.

Grootschalig landherstel

REPORTAGE - Op Sargasso besteden we regelmatig aandacht aan ontwikkelingen op gebied van duurzame energie, maar minder aan andere oplossingen voor de ecologische crises waar we voor staan. Vandaag een korte film over hoe een stuk Egyptische woestijn regeneratief hersteld werd door Sekem. Sekem is een initiatief uit 1977 van het echtpaar Ibrahim en Gudrun Abouleis, dat 40 jaar geleden begon met het omvormen van 70 hectare woestijngrond tot landbouwgrond. Inmiddels is het project zowel sociaal, cultureel, economisch als ecologisch fors gegroeid. Het project omvat inmiddels scholingsprogramma’s, verschillende bedrijven en er wordt gewerkt aan het herstel van nog eens 2500 hectare woestijn.

Wereldtemperatuur | Update april 2020

DATA - Terwijl hier eindelijk weer wat neerslag valt na een schijnbaar eindeloze periode met stralend blauwe luchten kom ik weer toe aan het maken van de maandelijkse update. De Britten leveren hun deel van de data in tijden van Corona nog later aan dan al gebruikelijk, vandaar.
De eerste drie maanden van 2020 waren bijzonder warm, globaal gezien. Alleen de eerste drie maanden van 2016, het recordjaar tot nu toe, waren warmer. Maar toen was er een El Nino. Nu gaat het vanzelf.
Hier weer het bijgewerkte overzicht van de gecombineerde metingen en de onderliggende trends.

West-Antarctica en de Thwaitesgletsjer

Het lijkt welhaast eeuwen geleden, maar tot in februari zijn wij drukdoende geweest met het schrijven van een boek en wat daarbij (en daarna) zoal komt kijken. Het lezen van allerlei nieuwe artikelen over het klimaat die mij interesseren was er nogal bij ingeschoten. Het fijne daarvan is dan weer dat ik nu een dikke digitale stapel over van alles en nog wat heb liggen om eens te bekijken. In die stapel zat een artikel over West-Antarctica en de Thwaitesgletsjer en vol goede moed was ik daar eind februari ingedoken, tot het Corona-virus toch vrij plotseling mijn wereldje en aandacht begon te domineren. Inmiddels is dat een beetje gezakt en heb ik de West-Antarctica-draad opnieuw opgepakt. Bij mij wil het bekijken van zo’n artikel wel eens ietwat uit de hand lopen, het gevolg daarvan staat onder dit overzichtsplaatje van West-Antarctica.

Overzicht van West-Antarctica met de Thwaitesgletsjer.

Overzicht van West-Antarctica. Bron: CarbonBrief.

West-Antarctica staat al erg lang in de belangstelling van de wetenschap. Al in 1968 was er een glacioloog, John Mercer, die het volgende schreef:

If the apparent warming trend is real and continues until hypsithermal [met hypsithermal bedoelt men de warme periode in het begin van het Holoceen – JH] conditions are reached and exceeded, whether because of industrial pollution of the atmosphere or for any other reason, the West Antarctic Ice Sheet will become a threat to coastal areas of the world within 6 m of sea level.

Tien jaar later werkte Mercer dit verder uit in een Nature artikel dat ging over de mogelijke gevolgen van het versterkte broeikaseffect op de ijskap van West-Antarctica. Mercer schreef daarin het volgende:

If the CO2 greenhouse effect is magnified in high latitudes, as now seems likely, deglaciation of West Antarctica would probably be the first disastrous result of continued fossil fuel consumption. A disquieting thought is that if the present highly simplified climatic models are even approximately correct, this deglaciation may be part of the price that must be paid in order to buy enough time for industrial civilisation to make the changeover from fossil fuels to other sources of energy.

Mercer trok zijn conclusies uit de toenmalige kennis over de ijskap tijdens het geologische verleden en de nog ruwe kennis over het gegeven dat de ondergrond van de ijskap onder de zeespiegel lag. Het vervuilen van de atmosfeer met een berg broeikasgassen is ons in ieder geval gelukt en het afsmelten van de ijskappen op West-Antarctica is gaande en aan het versnellen. Het IPCC rapporteerde in hun SROCC-rapport van 2019 een massaverlies van 53 gigaton aan ijs over 1992-1996 en 159 gigaton over 2012-2016 voor alleen al dat gebied.

In de klimaatwetenschap heeft men al heel lang de indruk dat de ijskap van West-Antarctica wellicht niet erg stabiel is. Relatief kleine klimaatveranderingen kunnen dan een grote invloed hebben. Een groot gedeelte van de ondergrond van de ijskap in dit gebied ligt beneden het zeeniveau en er zijn diverse plekken waar het landinwaarts dieper is dan aan de kust. Door inwerking van warm water op de plek waar het ijs nog vastzit aan de bodem (de ‘grounding line’ – grondlijn) kunnen de ijsplaten – die de ijskap als het ware stutten en het stroomproces van ijs richting zee vertragen – sneller instabiel worden. Dit proces wordt afgekort met MISI – Marine Ice Sheet Instability. Een ander proces dat een rol speelt bij het ijsverlies van de ijskappen heet MICI – Marine Ice Cliff Instability. Zie figuur 2 voor een schematische weergave van beide processen (uit IPCC SROCC, figuur CB8.1). Meer over deze processen in dit blogstuk van Hans: “Het nieuws over Antarctica is meestal geen goed nieuws”.

Schematische weergave van twee processen, afgekort met MISI en MICI, waardoor een ijskap versneld massa kan verliezen.

Schematische weergave van twee processen, afgekort met MISI en MICI, waardoor een ijskap versneld massa kan verliezen. Bron: IPCC SROCC Fig. CB8.1

Wereldtemperatuur | Update maart 2020

DATA - Al weken lang zeer blauwe lucht door de plotse verandering in het vliegverkeer. Welke invloed zal dit op korte en lange termijn hebben op het klimaat? Het is een bijzondere tijd. Maar daardoor lijkt het ook alsof bepaalde klimaatonderzoekers even geen tijd hebben voor het basiswerk. Dus de cijfers laten soms wat lang op zich wachten. Maar hier alsnog de update voor maart 2020.
De eerste drie maanden van 2020 waren bijzonder warm, zonder een directe aanleiding zoals een stevige El Nino.

Recensie Planet of the Humans (2019)

ANALYSE - De documentaire Planet of the Humans van regisseur Jeff Gibbs en producent Michael Moore maakt de tongen over duurzame energie los. Aan het eind van de film blijkt de centrale stelling dat alleen minder consumeren en minder mensen een oplossing bieden. De weg daarnaartoe leidt langs veel halve onwaarheden en verouderde informatie over duurzame energie en de milieubeweging, en langs een van de vaste stokpaardjes van producent Michael Moore: de 1% heeft de macht gegrepen. In een reactie op de commotie geeft Michael Moore aan dat het gelukt is om het debat te openen:

Onder welke steen de beste man de afgelopen 20 jaar gelegen heeft weet ik niet, want het debat over bio-energie woedt al jaren. Net zoals er al jaren stil aandacht is voor de nadelen van wind- en zonne-energie, voor het feit dat elektrische auto’s de files niet gaan oplossen en voor het feit dat enkel en alleen de overschakeling op duurzame energie niet afdoende gaat zijn om binnen de ecologische grenzen te blijven. Zoals er ook al decennia aandacht en beleid is om de groei van de wereldbevolking indirecte af te remmen, bijvoorbeeld door beter onderwijs voor meisjes en door seksuele voorlichting. Directere vormen voor het afremmen van de bevolkingsgroei, zoals de één kind politiek in China, hebben zacht gezegd nogal nare bijwerkingen gehad.

En om nou te zeggen dat Michael Moore degene is die het debat over de tegenstelling tussen kapitaal (de 1%) en arbeid nieuw leven in blaast lijkt me ook wat te veel eer, dat debat is naar mijn mening veeleer nieuw leven ingeblazen door economen als Thomas Piketty. En zoals Jef Fox in The Nation schrijft de film mist alle hoopvolle ontwikkelingen van het afgelopen decennium, waarin de Amerikaanse milieubeweging een vuist wist te maken ondanks een niet zo milieuvriendelijke en een ronduit milieu-onvriendelijke president.

Aangezien de film ook in de reacties van Sargasso discussie doet opwaaien hieronder een niet uitputtend overzicht van onjuiste en verouderde informatie in de film. Los van de inhoud vind ik de film naar overigens een draak. De documentaire mist de subtiliteit en scherpte van het oudere werk van Michael Moore, zoals Bowling for Columbine of Roger & me. Ook zit de film vol met pathetische filmmuziek, waar ik een broertje dood aan heb.

Wereldtemperatuur | Update februari 2020

DATA - Oh ja, dat klimaat. Dat trekt zich natuurlijk weinig aan van zo’n tijdelijk voorbijrazend virusje. Zal misschien net een beetje merkbare impact hebben op het tempo van de opwarming, maar het stoppen? Ha!
Maar goed, de maker van de grafiek is dan wel weer totaal geabsorbeerd door dat virus. Dus een zeer korte update. De op twee na hoogste afwijking van de wereldtemperatuur werd in februari geconstateerd. En dat zonder nog steeds enige El Nino. Als we klaar zijn met dat rottige virus, moeten we toch echt weer hard aan de slag voor het klimaat.