Pragmatisch extremisme?

COLUMN - Na de aanslagen in Frankrijk, domineert de radicalisering van westerse moslims wederom het publieke debat. Sociale wetenschappers debatteren verwoed over de oorzaken van radicalisering en de effectieve bestrijding ervan. Onwaarschijnlijk of niet, ook economen houden zich bezig met de verspreiding van extreme politieke of religieuze denkbeelden. Of in economenjargon: hoe elastisch is de vraag naar (extremistische) ideologie?

Al in de zeventiende eeuw opperde de Franse filosoof en wiskundige Blaise Pascal een kosten-baten afweging als basis voor geloof in God. Hij argumenteerde dat de lage praktische kosten (af en toe een uurtje naar de kerk) niet opwegen tegen de mogelijke opbrengsten (een oneindig lang verblijf in de hemel). Deze logica is de inspiratie voor twee recente experimenten, die extremistische denkbeelden op de proef stellen door de kosten ervan te variëren.

In een tot nu toe ongepubliceerde studie onderzochten Amerikaanse gedragseconomen leden van de sekte “Family Radio”, die geloofden in de voorspelling dat in mei 2011 de wereld tot een eind zou komen. Een week voor de vermeende apocalyps benaderden de onderzoekers de sekteleden met de vraag of ze liever vijf dollar direct kregen, of een cheque variërend van 5 tot 500 dollar, waarbij ook de uitbetalingskans werd gevarieerd. Helaas voor de sekteleden was de cheque pas te innen nadat de wereld zou zijn vergaan, en dus waardeloos voor de echte gelovige.

In een controlegroep van zevendedagsadventisten (die de apocalyps niet op korte termijn op de agenda hadden staan) kozen alle deelnemers voor een cheque van voldoende waarde, ongeacht de uitbetalingskans. Van de 23 onderzochte sekteleden daarentegen was zelfs bij een hoge uitbetalingskans slechts ééntje bereid de maximale cheque van 500 dollar te accepteren.

In dit geval was de verleiding van financieel gewin dus zwakker dan het geloof van de sekteleden, hoewel het een open vraag is of de onderzoekers met hogere cheques meer succes hadden gehad. Hoewel ze hun keuzes privé maakten, werden de proefpersonen mogelijkerwijs ook afgeschrikt door het feit dat ze openlijk meededen aan een experiment.

Een tweede studie uit 2014 gebruikt een subtielere benadering. Om de effecten van financiële prikkels op uitingen van anti-Amerikanisme in Pakistan te onderzoeken werd aan (mannelijke) deelnemers gevraagd om een vragenlijst in te vullen. Aan het eind konden ze een bonus verdienen door een hokje aan te kruisen dat de financiers van het onderzoek bedankte voor hun generositeit. De onderzoekers varieerden de identiteit van de financiers (de Amerikaanse overheid of de Pakistaanse universiteit) en de grootte van de bonus (van 100 tot 500 roepie – 500 roepie is een gemiddeld Pakistaans dagsalaris).

Het aantal proefpersonen dat bereid is hun bonus mis te lopen door te weigeren de Amerikaanse overheid te bedanken, is een maat voor anti-Amerikanisme. In tegenstelling tot de vorige studie, bleek hier de grootte van de bonus wel een grote invloed te hebben. Terwijl een kwart van de deelnemers niet bereid was Amerikanen te bedanken voor 100 roepie, weigerde slechts 10% voor 500 roepie. De auteurs interpreteren dit als een “dalende vraagcurve voor ideologische expressie”.

Door hun tegengestelde resultaten maken deze twee experimenten vooral duidelijk dat we nog weinig weten van de vraag naar ideologie. De Pakistaanse studie laat bovendien zien dat de sociale context minstens zo belangrijk is als de financiële: als anderen het anti-Amerikaanse kruisje konden observeren, paste de radicale minderheid zich aan de gematigde meerderheid aan, en weigerde slechts een heel kleine minderheid de 500 roepie.

Sociale wetenschappers, economen incluis, hebben nog een lange weg te gaan om radicalisering te begrijpen, laat staan om deze effectief te bestrijden.

  1. 1

    Hoewel ze hun keuzes privé maakten, werden de proefpersonen mogelijkerwijs ook afgeschrikt door het feit dat ze openlijk meededen aan een experiment.

    Zo. Daar gaan je resultaten.

    paste de radicale minderheid zich aan de gematigde meerderheid aan

    Ah. Een soort van Taqqiya dus. Het aanpassen was een sociaal geaccepteerd antwoord geven, niet je daadwerkelijk aanpassen.

    Kunnen we trouwens ook wat onderzoek gaan doen naar radicaliserend westers rechts? Dat mag natuurlijk niet van policor Nederland, maar het moet vandaag de dag toch gezegd mogen worden?

  2. 3

    De gok van Pascal gaat over kansberekening, het gaat niet over economische afweging. Hoewel kansberekening ook door economen wordt gebruikt (speltheorie) is het toch in eerste instantie een kansberekening.

    God is geen economie in de wereld van Pascal. En God zal ook niet economisch zijn in de wereld van de extremisten.

    Het zal de Amerikaanse gedachtewereld nog heel veel moeite en tijd kosten voordat ze de extremisten gaan begrijpen. Niet alles is af te meten in geld.

    Ziedaar het eerste en grootste verschil in idee tussen beide werelden. Misschien hebben ze toch iets gevonden als is het niet wat ze verwachten.

  3. 4

    @3: Wat je zegt klopt niet. Het gaat Pascal om het vergelijken van verwachte uitkomsten van geloven en niet geloven. Daar speelt zowel de kans dat God bestaat als de materiële uitkomst een rol bij (zie de column).

  4. 5

    @4: Zo, klopt dat niet?

    Nou, ik denk dat je je eigen linkje naar de Wiki-entry niet hebt gelezen. En daarnaast denk ik dat je het begrip “gain” verkeerd begrijpt en dat valselijk verwart met materiële winsten.

    Even een wiki-citaat (in het Frans was mooier geweest trouwens): Since you must choose, let us see which interests you least. You have two things to lose, the true and the good; and two things to stake, your reason and your will, your knowledge and your happiness; and your nature has two things to shun, error and misery.

    Heb jij een quote waar hij verwijst naar materiele zaken als je salaris of zo? God dobbelt wel, maar niet om geld.

    Nog een citaatje: We understand nothing of the works of God unless we take it as a principle that He wishes to blind some and to enlighten others.

    Ik denk dat jij nog ver bent van het begrijpen van Pascal, laat staan van god.

    Oh, en verwijzen naar je eigen column om je gelijk aan te tonen is wel erg WC-eenderig.

  5. 6

    @zuiver “Hoewel kansberekening ook door economen wordt gebruikt (speltheorie)”
    Volgens mij doen economen heel veel aan kansberekening, maar niet in de speltheorie, das meer een strategische analyse op basis van aangenomen waarden. Kan wel meespelen natuurlijk.

  6. 8

    @7: Wat mij betreft praat je je er niet goed uit. Het pragmatisme van de econoom tegenover Pascal. Ik blijf bij mijn punt uit #3:

    God is geen economie in de wereld van Pascal. En God zal ook niet economisch zijn in de wereld van de extremisten.

    Het zal de Amerikaanse gedachtewereld nog heel veel moeite en tijd kosten voordat ze de extremisten gaan begrijpen. Niet alles is af te meten in geld.

    Oh en blijf vooral aan jezelf refereren en op je schouder kloppen (zie ook je plusje bij #4 terwijl verder alles op 0 staat).

  7. 9

    Men zou primair eens naar de geloven zelf moeten kijken voordat men het over de gelovigen heeft.

    Het beste begin zou zijn om te erkennen dat religie zelf extreem radicaal is. Zeker in het geval van christendom en islam.

    Zowel de koran als de bijbel bevatten eindeloos veel verzen die refereren aan de plicht van gelovigen om ongelovigen te terroriseren dan wel te vermoorden. En ik erger me gigantisch aan zij die dat ontkennen, want die beschuldigen mij er feitelijk van dat ik niet kan lezen, welnu dat kan ik dus wel.

    Zowel de kerk (kruistochten, religieuze oorlogen in Europa) als de moskee (Mohammed liet critici liquideren in Medina, en liet hele volksstammen uitroeien -waaronder de Bani Qurayza- omdat ze hem niet als profeet wilden accepteren) hebben aantoonbaar op massieve schaal grof geweld gebruikt tegen andersgelovigen en ongelovigen. En dat is niet gebeurd door ‘extremisten’ maar volledig conform de tekst van de bijbel en koran.

    Die beide boeken keuren ook slavernij goed en pochen over genocides van volken die toevallig in de weg van het ‘uitverkoren volk’ woonden. Christendom en islam zijn extremistische en intolerante ideologieën. Deze religies zijn dus zelf het probleem, en niet zogenaamd een radicale extremistische interpretatie. De religies zelf zijn extremistisch, ook al is de grote meerderheid van de aanhangers dat niet.

    Mogen fascisten roepen dat Hitler (godwin zij met hem) een radicale nazi was die de oorspronkelijke vreedzame ideologie van Mussolini’s fascisme verkeerd interpreteerde? Ik denk dat we allemaal direct zien wat een belachelijk argument dat is, dus waarom staan wij toe dat er over religies vergelijkbare argumenten gemaakt worden?

    Ik zou voorstellen dat in plaats van een groot deel van de teksten (bijbel en koran) te negeren, wat de meeste gelovigen gelukkig doen, het een nog beter idee te zijn de religies zelf te negeren.

    Persoonlijk snap ik niet dat mensen zich maar vast blijven klampen aan het idee van een ‘god’ (en goden bestaan niet) en daarbij de onaangename schrijfsels uit bijbel en koran voor het gemak maar te negeren in plaats van het logische te doen en religie af te zweren.

    Religie is immers gebaseerd op mythes, sprookjes en verzinsels en zou dus niet een speciale status moeten hebben. Christendom en islam zijn ideologieën, en in beide gevallen kwaadaardige ideologieën. We hebben na 1945 niet de Duitsers, maar nazisme in Duitsland uitgeroeid (grotendeels).