Meesterproef voor de EU

Vlag EU (Foto: Flickr/opendemocracy)

In de verkiezingscampagne van precies een jaar geleden voor het Europarlement was de uitbreiding van de EU een terugkerend onderwerp in de debatten. De meeste partijen toonden zich op dit punt uiterst voorzichtig, afhoudend of gewoon botweg tegen. De toetreding van Roemenië en Bulgarije, twee jaar daarvoor, werd nogal eens genoemd als argument. Dat was allemaal wel erg snel gegaan. Na toetreding bleek de toestand in deze landen, bv. op het terrein van de corruptiebestrijding, rooskleuriger voorgesteld dan die in feite was. Volgende keer moeten we toch wat kritischer zijn, was de conclusie. Zelfs voormalig EU-parlementslid Joost Lagendijk van GroenLinks, de partij met de minste reserves tegen uitbreiding, vroeg zich naderhand af of de EU niet langer had moeten wachten alvorens deze twee landen toe te laten.

Een van de lessen die de regering Balkenende trok was dat het vroegtijdig noemen van streefdata moet worden voorkomen (brief van Timmermans en Verhagen aan de Eerste Kamer, 30-10-2009). Erg groot was dan ook de verbazing van de net nieuw aangetreden nieuwe GroenLinkse Europarlementariërs toen nog geen maand later de Nederlandse Europarlementsleden van CDA, VVD, D66, SP, CU én PVV met een meerderheid in het Europarlement mee stemden om voor het nieuwe kandidaat- lid Kroatië te streven naar afronding van de onderhandelingen ‘halverwege 2010’. So far voor de uitspraken die de genoemde partijen doen tijdens een verkiezings- campagne.

Dat een meerderheid van het Europarlement, onder leiding van de Europese Volkspartij, geen moeite heeft Kroatië deze worst voor te houden heeft alles te maken met de dominante politieke en religieuze stromingen in het land. De regeringspartij HDZ is geliëerd aan de Europese christendemocraten. Het land is even katholiek als Oostenrijk en Italië. De historische banden zijn ook bij het uiteenvallen van Joegoslavië in de jaren negentig sterk genoeg gebleken voor Duitsland om als een van de eersten een onafhankelijk Kroatië te erkennen. Een mooi, gelijkgezind achterland voor de vakantie. En je kunt er op zondag gewoon naar je eigen kerk.

Wie de uitbreiding van de EU echt serieus neemt moet constateren dat er nogal wat hobbels te nemen zijn voordat Kroatië volwaardig EU-lid kan worden. Het hoofdstuk vrijhandel van het onderhandelingsdossier is vorige maand afgerond. Maar er zijn nog verschillende spannende onderwerpen. Een daarvan betreft een grensconflict met EU-land Slovenië over een stukje van de kustlijn. Eind vorig jaar hebben beide landen een deal gesloten om dit conflict voor te leggen aan een arbitragecommissie die bindende uitspraken mag doen. In Slovenië wordt dit op 6 juni a.s. in een referendum aan de bevolking voorgelegd. Als de anti-Kroatische stemming (“zoveel zee en dan nog vechten om een klein stukje kust er bij, terwijl wij vrijwel niets hebben”) hoog genoeg oploopt ontstaat er een impasse in de toetredingsonderhandelingen.

Maar ook als het conflict met Slovenië opgelost kan worden zijn er nog een paar lastige, met name juridische, hoofdstukken af te handelen. Een heikele kwestie is bv. verbonden met de kieswet. Tot nu toe doen ook in Bosnië wonende Kroaten met hun dubbele paspoort volop mee aan verkiezingen in hun buurland. Daar profiteert met name de HDZ erg van, want de Bosnische Kroaten zijn overwegend conservatief. Krijgen deze inwoners uit een niet-EU land na de toetreding van Kroatië dezelfde rechten? Mag de Europese Volkspartij straks ook vele duizenden stemmen uit Bosnië gaan binnenhalen? Hier doemt een rampscenario op waarover Europeanen in rustiger streken van het continent liever niet willen denken.

Een voorafje daarvan hebben we al meegemaakt toen de EU de visumplicht wilde opheffen voor inwoners van Kroatië en Servië. In de praktijk betekende dit dat een twee derde deel van de bevolking van Bosnië nu ook vrij toegang tot de EU kon krijgen. Maar niet de merendeels islamitische ‘Bosniaks’ en anderen die geen tweede paspoort kunnen tonen. Over deze discriminatie hebben de Groenen in het Europese parlement zich kwaad gemaakt, maar er is nog geen oplossing. De geloofwaardigheid van de EU op de westelijke Balkan staat hier op het spel. De wijze waarop Kroatië de EU wordt binnengeloodst zal zijn weerslag hebben op de toetreding van landen die nog willen volgen: Servië, Montenegro, Macedonië en Albanië. Verkeerde signalen kunnen de oude, onderhuids smeulende conflicten doen opleven. Als de EU in Europa de vrede stichtende rol wil spelen die de oprichters indertijd voor ogen stond is met de toelating van de Balkanlanden de meesterproef begonnen.

  1. 1

    Mogen Nederlanders die buiten de EU wonen niet stemmen voor het EP?

    Verder Kroatië is katholiek, dus voor judeo-christelijke partijen cultureel Europees, dus mag wel snel bij de EU. Moslimland Albanië daarentegen kan toetreding voorlopig net als Turkije vergeten.

  2. 2

    @1
    ”Verder Kroatië is katholiek, dus voor judeo-christelijke partijen cultureel Europees, dus mag wel snel bij de EU. Moslimland Albanië daarentegen kan toetreding voorlopig net als Turkije vergeten.”
    Direct naar de kern. Je hebt helemaal gelijk.

  3. 3

    Meesterproef is wat groots.

    Bijvoorbeeld Rusland die druk zet op bijvoorbeeld Estland net zoals in Georgie. Wat doen we dan?

    Of een interne strubbelingen in oude Joegoslavië.

  4. 4

    @1 Nederlanders die buiten de EU wonen mogen natuurlijk ook voor het EP stemmen. De situatie is echter niet vergelijkbaar met de Balkan. Elk onderscheid tussen Kroaten en andere inwoners van buurlanden rakelt de oude etnische conflicten weer op. In het beheersen van die spanningen ligt voor de EU de uitdaging (als je meesterproef te groots vindt, Sander).
    Dan nog iets over dat vreemde begrip “judeo-christelijk”. In een etnisch verdeeld gebied is het onderscheid tussen joden en christenen niet zonder betekenis. De discriminatie ten aanzien van de vrijstelling van de visumplicht tussen Kroaten en Serven enerzijds en groeperingen die niet met een van deze staten verbonden zijn anderzijds trof ook de joden in Bosnië.

  5. 5

    @2: de EU is gestoeld op democratische principes, niet op religieuze. Onderscheid naar religie mag dus niet gemaakt worden. Wat jij de kern noemt moet dus juist niet de kern zijn.

    @4: dat van die joden klinkt als een “little known fact”, klopt dat?

  6. 7

    @5
    ”de EU is gestoeld op democratische principes, niet op religieuze.” Kun mij daar ook een voorbeeld van geven?

    Dat religie/cultuur niet het criterea moet zijn ben ik met je oneens. Wanneer je al 1 Europa wilt creeeren (ow gruwel!) moet je slechts die landen toestaan met wie je een culturele achtergrond deelt. Zoals de Joodse/Christelijke Grieks/Romeinse (religie + klassieke oudheid dus). Wanneer je echter landen zoals Estland en wellicht Turkije erbij gaat halen zullen mensen totaal geen verwant kunnen vinden, waardoor je dus ondemocratisch als de unie is totaal tegen de wensen je bevolking ingaat.

  7. 8

    Waarom staat er dan overal in de grondwetten dat iedereen gelijk behandeld moet worden, onafhankelijk van o.a. religie?

    Waarom zijn alle Europese democratieen de facto vrij van invloed van kerken?

    Waarom kunnen wij prima overweg met een Britse boeddhist die dus niet het jodendom of christendom aanhangt? Of: een atheist?

    Het religieuze argument is apekool.

    Het culturele argument wordt eigenlijk nooit uitgewerkt. Ik vermoed dat je er o.a. mee bedoelt dat er andere juridische principes gelden. In dat geval heb je een punt.

    Voor elke staat die dezelfde democratische en juridische grondbeginselen onderschrijft is er in principe ruimte. Daar moet wel democratisch over beslist worden, daarin heb je een punt, maar daarvoor hebben we het Europees Parlement.

    Bijvoorbeeld Turkije deelt al een belangrijk deel van dezelfde principes. Nog niet allemaal, maar wel een boel.

  8. 9

    ”Het religieuze argument is apekool.” Het is realiteit. Jij vindt het maar niks en daarin geef ik je principeel gelijk, maar zo geschied het wel. Zie bijv alleen al dat de toetreding van Turkije in Europa veel meer speelt dan de uibreiding van bijv Estland toendertijd. Millenia lang heeft Europa zich juist afgezet van de ”barbaarse” arabieren/islamieten. Zij delen niet ”onze” beschaving ect…

    ”Waarom staat er dan overal in de grondwetten dat iedereen gelijk behandeld moet worden, onafhankelijk van o.a. religie?” Klopt, staat overal. Zoals ook in de Declaration of Rights of man and citizen: Law is the expression of the general will. Every citizen has a right to participate personally, or through his representative, in its foundation. It must be the same for all, whether it protects or punishes. All citizens, being equal in the eyes of the law, are equally eligible to all dignities and to all public positions and occupations, according to their abilities, and without distinction except that of their virtues and talents.
    Echter, er bestaan ook wetten die positieve discriminatie bewerkstelligen. Wat ik met dit voorbeeld aangeef is: er is een politiek veld en een juridisch veld. Politiek is machtiger/bovengeschikt.

    Het is niet zo dat ik de door mij beschreven situatie toejuich of er vreugde uit schep, maar ik probeer het toch vooral realistisch in te zien.

  9. 10

    Ik ben het met je eens dat allerlei politieke belangen ook een rol spelen bij het uiteindelijke besluit

    Dat kan overigens ook een reden zijn om Turkije er juist bij te betrekken. Turkije is sinds jaar en dag een gewaardeerde partner in de NAVO (koude oorlog etc) en probeert echt mee te doen met het westen. Denk je in hoe een succesvolle intrede van Turkije kan doorklinken in de arabische wereld: moderniseren wordt beloond.

    Een reden om Turkije er eerder niet bij te willen is omdat Turkije arm was. We moeten er wel met zijn allen baat bij hebben. Maar dat argument is steeds meer verleden tijd.

    Maar zoals gezegd, het religieuze argument verliest aan kracht als het kandidaatlid een keurige democratie is, of althans dat zou moeten.

  10. 11

    “Nederlanders die buiten de EU wonen mogen natuurlijk ook voor het EP stemmen. De situatie is echter niet vergelijkbaar met de Balkan. Elk onderscheid tussen Kroaten en andere inwoners van buurlanden rakelt de oude etnische conflicten weer op.”

    Dat is wat makkelijk gezegd. Kroaten en Serviërs uit Bosnië met “ook een Kroatisch of Servisch paspoort” zijn juridisch gezien namelijk gewoon Kroaten en Serviërs. Als Kroatië en Servië dus bij de EU komen, is het terecht dat ze dus kunnen stemmen op het EP, omdat de EU namelijk ook beslissingen over hen kan vellen (dit itt. de Bosniaks die niets met de EU van doen hebben). Het lijkt me behoorlijk onterecht om de toetredingsonderhandelingen daarmee te gaan lopen vervuilen.