Klassenstrijd in Amerika

Op 5 maart heeft Michael Moore een redevoering gehouden in Amerika, in Madison, Wisconsin; niet als succesrijke filmer, maar als een Amerikaanse variant op Lenin. De aanleiding was dat het recht van vakbonden om collectief te onderhandelen over arbeidsvoorwaarden, door de republikeinse meerderheid dreigde te worden afgeschaft.

Op 9 maart verscheen Moore in de talkshow van Rachel Maddow (zie video beneden): hij legt uit dat de democraten absent wilden zijn, omdat er een regel is voor een quorum, een minimaal aantal volksvertegenwoordigers dat aanwezig moet zijn bij een besluit. De democraten dachten het voorgenomen besluit tegen te houden, door afwezig te zijn. Maar de republikeinen vonden dat ook zonder een quorum wel kon worden besloten en deden dat ook met de stem van één dappere republikein tegen.

Michael Moore had er een woord voor: klassenstrijd. Rachel Maddow hoefde eigenlijk geen vraag te stellen: Moore stelde vast dat de werkende klasse zich al dertig jaar laat beroven, zonder in opstand te komen. En nu worden de rechten van Henk en Ingrid afgepakt. Hij herhaalde zijn stelling dat 400 Amerikanen rijker zijn dan 50% van de totale bevolking. Hij zwaaide ook met handboeien voor de rijken. Een miljoen mensen is inmiddels zijn woning kwijt geraakt, maar Amerika is niet failliet. Het geld is alleen op verkeerde plekken terecht gekomen, door misdaden en hebzucht, zo stelde hij.

Amerika kent geen klassenstrijd, zoals Europa. Werner Sombart vroeg zich ooit af waarom er geen socialisme bestaat in Amerika? Op die vraag zijn allerlei antwoorden mogelijk en ook gegeven. Nog onlangs probeerde Tony Judt daarvoor ook een verklaring te vinden in zijn zwanenzang “Ill fares the land…”
Ook Arabische landen hebben geen rebels proletariaat. Tenminste, dat dachten we. Inmiddels roept men op vele plekken om revolutie: autocratische heersers verdwijnen, maar daarmee is het systeem nog niet veranderd. De vorm van die evolutie is bijzonder: niet een wanhopige onderklasse komt in actie, maar een redelijk opgeleide klasse van perspectiefloze jongeren en ondernemers. Het begon allemaal met een Tunesier die marktkoopman was en zichzelf uit woede en frustratie in brand stak.

De verschillen met het Europa van 1989 zijn ook evident: het communisme had voor stagnatie en armoede gezorgd en de vermoeide heersers in Oost Europa hadden hun ‘Wille zur Macht’ verloren. In de Arabische landen zijn de heersers niet minder autocratisch; maar zij hebben het gerief van een voortdurende dollarstroom voor hun olie en kopen daarmee de bereidheid van hun onderdanen om hun bestuur te aanvaarden. Tot nu: de jongeren, de werklozen, de goed opgeleiden, de vrouwen accepteren hun onderdrukking niet meer.

Terug naar Amerika: de ‘American Dream’ zit diep in het systeem verankerd. Dat val je niet aan, dat bespot je niet, want op een dag heb je er zelf voordeel van en wordt je onmetelijk rijk. Dat geloof kreeg een knauw van de crisis: miljoenen verloren hun huis, hun baan, hun toekomst. Hun medische kosten en risico werden onbetaalbaar en ondraagbaar, maar een verplichte verzekering was in strijd met de droom, misschien zelfs in strijd met de Constitutie. Rare jongens, die Amerikanen.

In Wisconsin barstte een ruzie uit over het recht collectief te onderhandelen. Waarom precies, doet er even niet veel toe. Er was onrust, die door de politieke polarisatie niet oplosbaar was. De democraten kozen voor afwezigheid en vluchtten. En Michael Moore schreef, in een soort woede-aanval een manifest, vol met ouderwetse retoriek uit de klassenstrijd, reisde naar het hart van de onrust en sprak.

En nu dan op 9 maart het vervolg: een onbekend konijn uit een onbekende hoed, een formeel besluit in strijd met de wettelijke vereisten. Demonstraties, volle pleinen. Michael Moore roept op tot een “student walk out” op vrijdag 11 maart. Hij denkt kennelijk aan het plein in Cairo. Maar de machthebber in Amerika is niet een oude militair, maar de eerste zwarte en jonge president Obama. Er is in Amerika iets anders aan de hand. Judt schreef: “inequality is corrosive. It rots societies from within”. (Ill fares the land…p.21)
Michael Moore is radicaal, zijn optreden dapper, de ontvangst van zijn stellingname meer dan opmerkelijk. Er waart een spook rond in Amerika, het spook dat vindt dat het tijd wordt voor een rechtvaardiger samenleving, voor een nieuw moreel kompas, voor meer gelijkheid. Dit spook is bezield door Adam Smith: “No society can surely be flourishing and happy of which the far greater part of the members are poor and miserable.”

Ik weet niet of er organisatie schuilt achter Moore. Wij maken ons druk over de verhoudingen in de Arabische landen, want de rekening van de onrust betalen we bij het tanken. Misschien moeten we meer kijken naar de sociale kwaliteit van de samenleving in Amerika. Twee jaar geleden werd de wereld in een economische crisis gestort, die de Amerikaanse lichtzinnigheid bij het lenen als oorzaak had. Het ziet er niet erg naar uit dat de politiek voor stabilisatie zorgt. Republikeinen en Democraten voeren eigenlijk een ‘civil war’ met elkaar, alleen geschoten wordt er nog niet. Ik hoop dat Moore zo verstandig is een kogelvrij vest te dragen.

Visit msnbc.com for breaking news, world news, and news about the economy

  1. 1

    “Amerika kent geen klassenstrijd, zoals Europa.” Huh? ken je de recente geschiedenis van dat land wel? Of die van de 1e Mei, om maar een voorbeeld te noemen? Haymarket, de IWW, etcetera. Er zijn daar ook nu nog bonden die heel wat meer verstand van strijd hebben dan die makke schapen in Noord-Europa (zoals de Longshoremen en de metaalbond). Dat het de afgelopen jaren relatief rustig was, kwam niet doordat er geen klassestrijd bestond, maar omdat een bepaalde klasse gewonnen had (onder beleggers in Wall Street is de bumpersticker ‘My Class Won’ geliefd)

  2. 2

    Als je opmerking over de bumpersticker klopt, dan hebben de beleggers wel erg veel lef.. Het is in elk geval goed dat de discussie over de enorme ongelijkheid in Amerika luidkeels gevoerd wordt.

  3. 4

    Dit spook is bezield door Adam Smith: “No society can surely be flourishing and happy of which the far greater part of the members are poor and miserable.”

    Adam Smith vond honger en kindersterfte acceptabele uitingen van zijn onzichtbare hand doctrine.

  4. 6

    @allen: de woorden klassenstrijd en Europa moeten niet los gekoppeld worden. Natuurlijk, ik ken de Haymarket ook, er zijn unions die felle strijd hebben gevoerd.
    Onlangs schreef ik nog over een activist die het gewoon vond voor geweervuur een kerk in te vluchten.
    Wat ik probeer te zeggen is dat de ideologische lading van Europa in Amerika ontbreekt; geen Marx, het communisme als verwaarloosbare stroming.
    Wat mij opviel is de sterke ideologische lading, die Moore in zijn woorden legt. Hij praat niet over Marx of Lenin maar hij doet mij er aan denken. Daarom vrees ik ook voor zijn gewelddadige dood.

  5. 7

    @3: mooi document. Ik heb mij over de vergelijking van klassenstrijd in de VS en Europa inderdaad een beetje slordig uitgedrukt.

  6. 8

    @6: Heb je de preambule van de IWW überhaupt ooit gelezen? Het begint met:

    De arbeidersklasse en de werkgeversklasse hebben niets gemeenschappelijk. Vrede is niet mogelijk zolang er honger en nood heersen bij miljoenen arbeidende mensen, en zolang de enkelen die de werkgevende klasse uitmaken al de goede dingen in het leven bezitten.

    Tussen deze twee klassen moet de strijd voortduren totdat de arbeiders van alle landen zich in een klasse organizeren, de produktiemiddelen in handen nemen, het loonsysteem afschaffen, en in harmonie met de aarde leven.

    Hebn je ooit gehoord van Big Bill Haywood of Joe Hill?

  7. 14

    @6 @10 Zou dit komen door het beeld dat al jaren door de Amerikaanse mainstream media aan ons wordt voorgeschoteld? En doordat het geen aandacht krijgt van de Nederlandse media?

  8. 15

    @14: je bedoelt zoals we een beeld van de Islamitische wereld hadden dat ze liever dictators hadden dan democratie? You could be on to something ;o)

  9. 17

    Het is niet een klassestrijd tussen werknemers en werkgevers maar tussen belastingbetalers en overheidspersoneel. Dat wil Moore blijkbaar niet zien.

  10. 19

    De wet of een gedeelte ervan is er ondertussen trouwens door gejaagd.

    “Tonight, Wisconsin Governor Scott Walker passed a controversial law that will make it illegal for certain classes of public workers to bargain collectively on important issues like working conditions and benefits. Up until now, he and the state’s GOP senators had been prevented from passing the law because they didn’t have quorum—all 14 Democratic senators left the state so the bill couldn’t be voted on.

    But it turns out that that only works if the anti-union laws were being voted on as part of a larger fiscal package. Tonight, Wisconsin Republicans split the anti-union parts out into a separate piece of legislation. And, around 6:30 Central, they passed it—18-1. The only “nay” vote being GOP Senator Dale Schultz.” – boingboing

  11. 22

    Klasse(n)strijd is overigens geen monopolie van communisten. Begin van de vorige eeuw was er een sterke anarchistische stroom in de arbeidersbeweging, waar oa. de IWW uit voortgekomen is en die tot in de jaren ’20 met harde hand onderdrukt werd (zie oa. http://en.wikipedia.org/wiki/Palmer_Raids) Na WO1 kregen de communisten de overhand. Kouwe oorlog en McCarthysisme maakte het werk af.

  12. 23

    -isme bedoelde ik, maar wat maakt het uit. Er wordt nu op demonstranten geschoten in Saoudi Arabie, meldt Al Jazeera (da’s tegenwoordig soort van on topic)

  13. 24

    @22: De IWW is niet anarchistisch. Vanaf oprichting is het een allegaar geweest van alle bloedgroepen. En nog steeds wordt gezegd dat je je politieke kleur bij vergaderingen bij de voordeur moet achterlaten. Als je er een label op wil zetten, dan revolutionair syndicalisme.

  14. 26

    @25: Dat is ook niet waar. Er waren anarchisten bij de oprichting. Maar ook socialisten, communisten en tradicale syndicalisten.

  15. 27

    @ Share is blijkbaar van mening dat de rechtgeaarde socialist/communist zijn geld hoort te verdelen onder de armen en in een kartonnen doos op straat moet gaan leven.

    Misschien is Moore wel kapitaal aan het vergaren om het Amerikaanse plebs te bewapenen, weet jij veel…
    (O nee, dat hoeft niet meer)

  16. 28

    Na het succes in Wisconsin overwegen meer staten het recht van vakbonden om collectief te onderhandelen af te schaffen. Als je de concurrentiestrijd niet al bij voorbaat wilt opgeven zul je de klok 100 jaar terug moeten draaien. (minimumloon in Nederland: sommige CAO’s liggen daar al onder)

  17. 29

    Heau Harm. Ik observeerde enkel. Ik zie Moore ook niet als een rechtgeaarde socialist btw. Eerder als multimiljonair tussen de sterren. Mike is namelijk wel goed maar niet gek. Daarbij komt, dat het amerikaanse plebs m.i. allang is bewapend, namelijk met stempasjes, friteuses en semi-automatische schietijzer. En dan nóg niks klaarspelen -quel peuple.. non de dieux.

  18. 30

    @26 en ook dat heb ik niet ontkend. Er waren ook andere stromingen bij betrokken, maar de grote invloed van anarchisten wordt door iedereen die die geschiedenis beschrijft erkend. Ik snap je punt niet echt, maar denk dat het het er jou om gaat dat anarchisten nooit ergens kredits voor mogen krijgen.

  19. 33

    Moore is min of meer onkwetsbaar op straat en hij weet dat. Maakt daar ook filmpjes over. Politie baalt daar als een stekker van.

  20. 34

    Het zwaaien met handboeien (the law) is natuurlijk een prachtige vondst daar waar pistolen en geweren (terreur) niet meer mogen.

  21. 35

    @Tjerk, 17: Het is niet een klassestrijd tussen werknemers en werkgevers maar tussen belastingbetalers en overheidspersoneel. Dat wil Moore blijkbaar niet zien.

    Verdeel & heers politiek van de rijke klasse.
    Buit de privaatmarkt uit, zuig de overheidsdiensten leeg. En zet ze vervolgens tegen elkaar op.

  22. 36

    Over de klassenstrijd in Amerika: het bestaan van een zeer marginale socialistische, communistische, anarchistische of links syndicalistische beweging bewijst natuurlijk niks @su. Nederland kent bijvoorbeeld een “libertarische partij” zonder dat het klassiek liberalisme de laatste 100 jaar enige rol van betekenis heeft gespeeld in onze politiek. Toch ben ik het er mee eens dat Amerika een geschiedenis van klassenstrijd heeft, maar om het te begrijpen zou je moeten kijken naar bv de zuidelijke jaren ’30 politicus Huey Long (ipv een obscure Californische milieu-activist).

    http://en.wikipedia.org/wiki/Huey_Long

    Dan zie je meteen ook het verschil met Europese “klassestrijders”: geen praat over de socialisering van de productiemiddelen maar wel over een kalkoen op tafel met kerst voor elk gezin. Amerika is gesticht op het principe van particulier initiatief, en serieuze politieke bewegingen kunnen daar eigenlijk niet van afwijken.

    On topic denk ik niet dat deze “klassenstrijd” zal leiden tot een sociaal-democratische verzorgingsstaat noch dat de demonstranten in Wisconsin dat zouden willen. Het protest wordt naar mijn mening vooral aangejaagd door de (hogere) middenklasse die er nu achterkomt dat ook zij voor de elite gewoon inwisselbare arbeid zijn. Dat betekent niet dat ze een Britse NHS (met bij behorende wachtlijsten) voor hun health care willen.

  23. 37

    @5:
    Volgens mij is er in de VS ook vaker op stakers geschoten door politie en leger dan in Europa.

    Haha! Als je fascistisch Europa niet meerekent natuurlijk. ;-)

  24. 38

    @36: Ik wist niet dat ik iets meer bewees dan dat de klassenstrijd niet voorbij is gegaan aan de VS. Verder denk ik dat meer mensen de IWW en hun liedjes kennen dan een obscure jaren ’30 politicus. YMMV.

  25. 39

    Verder denk ik dat meer mensen de IWW en hun liedjes kennen dan een obscure jaren ‘30 politicus.

    Nee jonguh!

    With the Senate unwilling to support his proposals, in February 1934 Long formed a national political organization, the Share Our Wealth Society. A network of local clubs led by national organizer Reverend Gerald L. K. Smith, the Share Our Wealth Society was intended to operate outside of and in opposition to the Democratic Party and the Roosevelt administration. By 1935, the society had over 7.5 million members in 27,000 clubs across the country.

    Hoeveel leden had de IWW op haar hoogtepunt? 5?

  26. 42

    #35
    Juist ja, want in een staat als Virginia waar je geen collective bargaining voor overheidspersoneel hebt woont iedereen op straat en moeten ze eten uit afvalbakken.

  27. 43

    Overigens: lijkt collective bargaining niet ook op “class actions” rechtszaken in naam van een collectief, en op lobbyen? De amerikaanse regering praat toch ook niet met iedere oliemaatschappij afzonderlijk, maar met hun vertegenwoordigers?

  28. 44

    Ja maar waar het om gaat is dat ze zo kunnen instellen dat je je niet meer op collectieve rechten kunt beroepen (met name arbeidsrecht). Het wordt dan bijvoorbeeld makkelijker om stakingen of andere vormen van verzet tegen ontslag of achteruitgang van arbeidsomstandigheden illegaal te verklaren. Ook dat heeft een lange traditie in de VS

  29. 47

    @46: Vergelijk je nou werkelijk het breken van de Februaristaking met union-busting in de VS? Nouja, beide door fascisten inderdaad..

  30. 48

    @46 De Februaristaking zou sowieso maar 2 dagen duren, maar goed, dat wisten de Duitsers niet waarschijnlijk. Maar het was geen klassenstrijd.