Darwinjaar | The trains that never shall meet

darwinIk had er meer van verwacht. Van het Darwinjaar, bedoel ik. Alle publiciteit tot nu toe beperkt zich voornamelijk tot een eindeloos herkauwen. Het leukste vind ik de open brieven aan Darwin in de Volkskrant. Ik heb ze niet allemaal gelezen, maar ik heb nu wel de indruk dat ieder zijn eigen obsessie met de evolutietheorie heeft. Aan de grens van dit obsessieve spectrum bevinden zich de creationisten. Een aanhanger van deze stroming uit Urk deed een foldertje het licht zien dat hun zaak mijns inziens geen goed deed, zo knullig was de argumentatie.

Wat uit de talrijke historische beschouwingen duidelijk naar voren komt, is hoezeer Darwin midden in de tijdgeest stond. Dat blijkt niet alleen uit het feit dat Wallace een vrijwel identieke theorie opstelde, maar ook uit de talrijke discussies die in die tijd gevoerd werden over bijvoorbeeld de overeenkomsten tussen fossielen en levende dieren, over het idee van een selectieproces en over het concept van mutaties als oorzaak van de waargenomen variatie binnen populaties. Darwin was degene die het allemaal met elkaar verbond. Het aardige van die tijdgeest is echter dat we ook zonder Darwin nu de evolutietheorie zouden hebben. In die zin is de ophemeling van Darwin een tikkie overdreven. Maar ik geef onmiddellijk toe: Darwinjaar klinkt een stuk beter dan Evolutietheoriejaar.

Het is zonneklaar dat de evolutietheorie ons het immens populaire concept van de evolutie heeft gebracht. Tegenwoordig wordt vrijwel alles door een evolutionaire bril bekeken en niet altijd terecht. Maar veel belangrijker dan het evolutieconcept is de existentiële dimensie van Darwins theorie. Door te stellen dat de mens een ontwikkeling uit oervormen is net zoals de andere hedendaagse levensvormen heeft Darwin de mens met beide voeten op de grond gezet. Ineens waren de apen onze neven. Daar is heel wat over afgelachen in zijn eigen tijd, maar de conclusie was onontkoombaar. De mens was niet langer een speciale schepping van God, een kroon op het scheppingswerk, met een semi-goddelijke status geparachuteerd in het voor hem gemaakt pretpark van Eden, maar gewoon een dier onder de dieren, zij het wel een bijzonder dier. Net zoals Galileï een eind maakte aan het geocentrische wereldbeeld heeft Darwin een einde gemaakt aan het homocentrische wereldbeeld. Zonder Darwin hadden we nu misschien geen Partij voor de Dieren gehad.

Na de introductie van de evolutietheorie heeft langzaamaan het idee postgevat dat de veranderingen in de levende natuur met heel kleine stapjes gaan en zich over eonen uitstrekken. Nemen we ons oog als voorbeeld, dan zou dat in vele honderden miljoenen jaren heel geleidelijk geëvolueerd zijn van een lichtgevoelige plek tot een met vloeistof gevulde bol met een lens en een diafragma. En dat is volgens de creationisten (en veel biologen) toch echt onvoorstelbaar. Lang heeft dit idee van een eindeloze reeks kleine stapjes de evolutionaire biologen dwarsgezeten en koren op de creationistische molen gegooid. Gelukkig kwamen Crick en Watson in een ander tijdgeestavontuur met de oplossing: het DNA als drager van de erfelijke eigenschappen. En juist in de structuur van het DNA zit de basis voor enorme sprongen. Als er eens ergens binnen een gen een CG door een TA vervangen wordt blijkt dat als regel gerepareerd te worden door speciale eiwitten. Maar soms treedt er gelijktijdig een aantal wijzigingen in de codevolgorde op (een mutatie) die door de reparatie-eiwitten als legaal bestempeld wordt. Zo kan er dus best in één keer een lensje bovenop de lichtgevoelige plek zijn ontstaan. Een volgende mutatie toverde het vochtlichaam ertussen. En ziet, het moderne oog was zomaar een eind op weg.

Dat is de tijdgeest die ons nu om de voeten spoelt. Dat er niet oneindig veel mogelijkheden zijn die allemaal een keer geprobeerd worden, waarna er vervolgens door natuurlijk selectie iets overblijft dat stand houdt, maar dat er slechts een beperkt aantal (evengoed nog steeds een heel groot getal) mogelijkheden is dat überhaupt in aanmerking komt om tot expressie te komen. Het zijn de stabiele toestanden die door de bewakings- en reparatie-eiwitten als toelaatbaar bestempeld worden. En nou niet gaan jammeren dat er veel meer aan de hand is, het gaat mij alleen maar om de mogelijkheid van sprongsgewijze ontwikkeling. Het is niet zo dat er tienduizend verschillende giraffen zijn geweest met telkens een paar mm langere nek, totdat alleen de huidige giraffe overbleef die de ideale nek bleek te hebben. Er zijn hooguit een paar verschillende lengtes nekken ontstaan en alleen de huidige giraffe trad niet in voedselconcurrentie met andere dieren en bleef dus over. Hij paste perfect in zijn omgeving.

Het idee dat mutaties stabiele toestanden zijn, stabiele expressies van de genen, is natuurlijk takken op het vuur van de creationisten. Want wie kan dat nou toch bedacht hebben, zo’n intelligent systeem met ook nog eens reparatie-eiwitten? Tja, daar valt niet tegen op te roeien. Het laat maar weer eens zien dat de treinen van de evolutie en de religie elkaar nooit zullen ontmoeten.

  1. 1

    “Net zoals Galileï een eind maakte aan het geocentrische wereldbeeld heeft Darwin een einde gemaakt aan het homocentrische wereldbeeld.”

    … je bedoelt “[…] antropocentrische levensbeeld”.

    “… de veranderingen in de levende natuur met heel kleine stapjes gaan en zich over eonen uitstrekken.”
    … veranderingen strekken zich over millenia oid uit — de totale levensgeschiedenis op aarde strekt zich over ongeveer 1 eon uit.

  2. 2

    “Nemen we ons oog als voorbeeld, dan zou dat in vele honderden miljoenen jaren heel geleidelijk geëvolueerd zijn van een lichtgevoelige plek tot een met vloeistof gevulde bol met een lens en een diafragma.”

    voorbeeld gaat mank/is mager uitgwerkt: die lens en met vloeistof gevulde bol zijn niet uit de lichtgevoelige plek geevolueerd, maar uit omliggende lichaamsdelen van het organisme.

    Behalve mutatie-evolutie in cellen (zoals de in de lichtgevoelige staafjes en kegeltjes achterin je oog) is er ook evolutie in de samenwerking en organisatie tussen die cellen (architectuur, chemische communicatie) die in het DNA als organisch muterend bouwplan besloten ligt en die het mogelijk maken (met natuurlijke selectie er overheen) dat primitieve lichtgevoelige plekken miljoenen jaren later omhuld worden door lenzen, iris, glasachtiglichaam, oogkas etc. etc. —
    Die toevallige gelijktijdige mutaties maken kleinere stapjes op het tweede terrein en zorgen er niet voor dat er in een keer een lens voor een licht plek wordt getoverd.
    En dan is er nog evolutie in de communicatie tussen individuele organismen (solitair dier wordt kudde dier, individueel poliepje wordt koloniekoraal) en aanpassing aan veranderende leefomgeving (CO2 atmosfeer wordt O2 atmosfeer, strand wordt permanent land).

    Je zit een complexiteitsschaalniveau (of twee) te hoog met je voorbeelden van sprongsgewijze ontwikkeling, als je mutatie-sprong-stappen wilt illustreren. Dit leest als gedweep met _een_ geisoleerd aspect binnen de moderne evolutie leer, als zou dat _de_ oorzaak zijn waarom de totale evolutie leer zo moeilijk begrijpbaar zou zijn.

    Darwin, Wallace e.a. verdienen een beter verhaal!

  3. 4

    Als je wat wilt vertellen over sprongsgewijze evolutie zou je je wat beter moeten inlezen in de stof.

    “Maar soms treedt er gelijktijdig een aantal wijzigingen in de codevolgorde op (een mutatie) die door de reparatie-eiwitten als legaal bestempeld wordt.”

    Dat is niet waar. Of mutaties gerepareerd worden of niet is niet afhankelijk van of ze schadelijk zijn. Vrijwel alle mutaties zijn namelijk schadelijk en elke mutatie kan in principe gerepareerd worden. Toch gebeurt het zo nu en dan dat er een mutatie door komt (wet van grote aantallen). In het gunstigste geval heeft het organisme baat bij die mutatie, maar waarschijnlijker leidt het tot celdood of kanker.

  4. 5

    “Het is niet zo dat er tienduizend verschillende giraffen zijn geweest met telkens een paar mm langere nek, totdat alleen de huidige giraffe overbleef die de ideale nek bleek te hebben. Er zijn hooguit een paar verschillende lengtes nekken ontstaan en alleen de huidige giraffe trad niet in voedselconcurrentie met andere dieren en bleef dus over. Hij paste perfect in zijn omgeving.”

    Ook al niet waar – en al helemaal niet goed gezegd. Er zijn wel degelijk ‘giraffen’ (als je ze zo kan noemen) geweest met kortere nekken – en wat de huidige giraf bijzonder maakt of op een of andere manier het ‘eindpunt’ van de evolutie is ook al niet te zeggen uit de aard der zaak. “Hij paste perfect in zijn omgeving.” Daar zit ‘m de slordige denkfout van evolutionisten (niet Darwin) in een notedop. ‘Zijn omgeving blijkt hem niet direct uit te moorden,’ lijkt er meer op. Er bestaat helemaal niet zoiets als “zich aanpassen aan z’n omgeving”, dat kan toch niemand? Er zijn alleen conclusies achteraf mogelijk.

  5. 6

    Ik vind “hij past perfect in zijn omgeving” eerder een creationistische denkfout. Hoe het ook zij, Ippekrites, deze onderwerpen kun je beter aan biologen overlaten.

  6. 7

    Zucht. Ik ga op slechts éen uwer alinea’s in. De rest zoekt u zelf maar uit.

    Wat uit de talrijke historische beschouwingen duidelijk naar voren komt, is hoezeer Darwin midden in de tijdgeest stond.

    Ook u staat midden in de tijdgeest; elk is een kind van zijn tijd. Het zou juist uitzonderlijk zijn als iemand volledig een andere tijdgeest omarmde.

    Dat blijkt niet alleen uit het feit dat Wallace een vrijwel identieke theorie opstelde, […]

    Wallace was niet de enige, noch waren Wallace en Darwin de eersten met een vergelijkbare these.

    In Engeland was er Blythe [zie:
    http://www.open2.net/dawkins/dawkins_3.html ]

    Elders waren er ook al anderen, decennia voor Darwin.

    […] maar ook uit de talrijke discussies die in die tijd gevoerd werden over bijvoorbeeld de overeenkomsten tussen fossielen en levende dieren, over het idee van een selectieproces […]

    […] en over het concept van mutaties als oorzaak van de waargenomen variatie binnen populaties. […]

    Het idee dat mutaties een rol konden spelen, is van vijftig jaar na Darwin, en dankt veel aan bijvoorbeeld Hugo de Vries. Het zwakke punt van Darwin is nu juist dat hij nog geen idee had van genetica, en die leemte aan kennis ook vermoedde in zijn _On the Origin of Species_.

    Darwin was degene die het allemaal met elkaar verbond.

    Nee, Darwin was de eerste die een aantal structurele bewijzen kon aanvoeren voor zijn theorieën, en daar begrijpelijk over schreef.

  7. 9

    Ik vind al de nuanceringen van en op Ippekrites’ stuk(ken) veel boeiender (qua ideeëngeschiedenis, canonwerking, algemene ontwikkeling) [<=tagjes toevoegen?] dan die stomme wordclouds.

  8. 10

    @7 Het is natuurlijk ook een onzin bewering. Edoch, alleen achteraf is vast te stellen wat de tijdgeest was en wie er wel en niet in stonden. Staat bijv. Wilders nog in de tijdgeest van het fascisme of niet. Pas als hij 51% van de stemmen heeft zullen we het weten.
    @1 Ja zeg, maar homocentrisch past veel mooier bij de tijdgeest toch. Ecce Homo.
    @4. Dat is een heel enge (mechanische) visie, die me doet afvragen of jij zelf wel iets van biologie weet.

  9. 13

    Eén van die is van mij en vermakelijk genoeg ga je precies daarop in. Helaas probeer je te technisch te worden, waardoor je én in de fout gaat (niet je vakgebied) en je eigen essentie kwijt raakt.. Zie je bij borrel!

  10. 14

    Ook ik ben enigszins teleurgesteld in het darwinjaar, vooral de mensen die na het lezen van een Wikipediapagina denken dat ze daarover een zinnig inzicht hebben dat met andere gedeeld moet worden stuiten me zeer tegen de borst.