Begrijpelijkheid is een vorm van retoriek

Lang hebben we gedacht dat ingewikkelde taal een manier was om macht te laten gelden, of in ieder geval gold als een vanzelfsprekend teken van expertise. Wie gezag had, sprak niet eenvoudig, en omgekeerd. Moeilijke woorden, lange zinnen en impliciete voorkennis waren signalen dat hier iemand sprak die het overzicht had, die zoveel geleerdheid had verworven dat zijn waarheid alleen nog met moeite ontsloten kon worden. In wetenschap, recht en bestuur was helderheid geen kernwaarde. Te veel eenvoud wekte argwaan: was wat je begrijpen kon wel de moeite waard?. Als het ooit waar geweest is, is die tijd nu wel voorbij. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een artikel over klare taal in rechterlijke uitspraken in het Tijdschrift voor Taalbeheersing. De auteurs, Geerke van der Bruggen en Henk Pander Maat, onderzochten vaak genoemde tekstingrepen, zoals het vereenvoudigen van het taalgebruik, of uitleg verschaffen over juridische regels. Juridische leken lazen verschillende versies van echte rechterlijke uitspraken, zowel in civiele als in strafrechtzaken; daarna maten de onderzoekers niet alleen wat lezers begrepen, maar ook hoe zij de tekst ervaren hadden en of zij de beslissing accepteerden. Daarbij maakten de onderzoekers expliciet onderscheid tussen daadwerkelijk begrip (kun je antwoorden geven op vragen over de tekst) en ervaren begrijpelijkheid (heb je het gevoel dat je begrijpt – wat natuurlijk niet per se hetzelfde is). Autoriteit De uitkomst was verrassend, in ieder geval voor de aanhangers van het jargon. Eenvoudiger taalgebruik maakt de rechterlijke beslissing acceptabeler voor de lezer. Omdat zo’n uitspraak óók als bedoeling heeft om de samenleving de rechtvaardigheid van de genomen beslissing in te laten zien. Het effect kwam echter niet in de eerste plaats van daadwerkelijk begrip, maar hing vrijwel geheel samen met ervaren begrijpelijkheid. Het gevoel dat je de tekst kunt volgen, weegt dus zwaarder dan echt begrip. Begrijpelijkheid is een vorm van retoriek. Wat telt, is dat lezers zich tijdens het lezen competent voelen. Gezag wordt niet alleen gevormd door wat een tekst zegt, maar ook door hoe hij gelezen kan worden. Taalvaardigheid speelt hier dus een cruciale rol — maar anders dan vaak wordt gedacht, niet (of niet langer) in het etaleren van moeilijke woorden of complexe zinsstructuren, maar in het vermogen om ingewikkelde zaken helder te formuleren. Autoriteit ontstaat niet doordat de lezer onder de indruk raakt van taalkundige virtuositeit, maar doordat hij het gevoel krijgt dat hij kan meekomen. Ingewikkelde dingen Dat bleek ook uit het feit dat extra uitleg van hoe de wet precies in elkaar zit, wel het begrip van de minder geïnformeerde lezer vergrootte, maar niet automatisch leidde tot meer acceptatie van het vonnis. Weten waarom iets zo is, blijkt iets anders dan bereid zijn het oordeel te aanvaarden. De relatie tussen taal en autoriteit is dus misschien wel aan het verschuiven. Taalvaardigheid blijft van groot belang, maar het gaat dan om een andere vorm van taalvaardigheid. Niet complexiteit, maar helderheid is de drager van gezag. Dat lijkt me geen verarming van taalgebruik, maar een intellectuele uitdaging: wie autoriteit wil uitoefenen, moet de lezer het gevoel geven dat hij ingewikkelde dingen begrijpelijk kan maken. Zelfs als het daarna helemaal niet zo duidelijk is.

Door: Foto: Jurist in de rechtbank - Artur Puls, 1890. Collectie Rijksmuseum-Amsterdam Public domain

Closing Time 🪶 Indigenous Revolution

, door
Subtitles ▶️ CC
Amerika kende een enorme diversiteit aan inheemse volkeren, verspreid over het hele continent. In de Verenigde Staten alleen al zijn er momenteel 574 federaal erkende stammen.
Hier zijn enkele van de bekendste groepen per regio:
Noord-Amerika
  • Cherokee: Historisch gezien een van de grootste groepen in het zuidoosten.
  • Navajo (Diné): De grootste federaal erkende stam, voornamelijk in het zuidwesten (Arizona/New Mexico).
  • Sioux (Lakota/Dakota): Bekende stammen van de Great Plains.
  • Inuit: Inheemse volkeren in de arctische gebieden van Alaska en Canada.
  • Andere bekende groepen: Apache, Cheyenne, Iroquois, Blackfoot en Nez Perce.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: © Las Palmas House of Banksy fair use

Kunst op Zondag Rotterdam🎈House of Banksy

, door

23 januari tot 10 mei 2026 Rotterdam Las Palmas                                                                                                House of Banksy

There’s nothing more dangerous than someone who wants to make the world a better place.

Banksy

©Banksy_Las Palmas_House of Banksy_fair use

Wie is Banksy ?

Goede vraag, waarop geen eenduidig antwoord is. Is Banksy een man, vrouw of een collectief ? Niemand weet het en hoewel de namen Robin Gunningham, Robbie Banks én Robert del Naja (Massive Attack) herhaaldelijk vallen, valt ook met regelmaat de naam Lucy McKenzie uit Schotland. En dan is er ook het gerucht dat Banksy een collectief zou zijn aangevoerd door een blonde vrouw…

Conclusie, niemand weet het en uit respect voor Banksy’s anonimiteit zal Banksy verder genderneutraal benoemd worden in dit artikel.

Werk en werkmethode van Banksy.

Dé vraag is dan ook, hoe krijgt Banksy dit ongezien voor elkaar ? Na vele theorieën gelezen te hebben lijkt deze de meest waarschijnlijke. Banksy werkt met stencils, dat deel is zeker. Banksy maakt een ontwerp op de computer, verdeelt het dan in wit, grijs, zwart en kleur tonen en voor iedere toon is een stencil. Een ontwerp heeft dus meerdere stencils nodig. Stencils werken snel en met een eenvoudig ontwerp is men in 1 minuut alweer klaar. Ontwerpen die meerdere stencils bevatten kan men in 10 á 20 minuten zetten.

Foto: Ahmed Zayan on Unsplash

Het coalitieakkoord: vooral VVD

, door

Dit akkoord is in veel opzichten precies wat je van D66 mag verwachten wanneer het vooral door rechtse partijen wordt omringd: progressieve taal, institutionele zorgvuldigheid en morele accenten, maar verpakt in een beleidsstructuur die fundamenteel liberaal blijft. D66 mag het verhaal menselijker maken, maar niet richtinggevend, en de partij laveert handig mee met rechts beleid. Als je had gehoopt op iets meer tegenwicht tegen marktdenken, dan kom je bedrogen uit.

Wie het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA leest, kan zich laten meeslepen door woorden als ‘samen’, ‘vertrouwen’, ‘gemeenschapszin’ en ‘kansen voor iedereen’. Het klinkt als een kabinet dat de scherpe randjes van de afgelopen jaren wil bijvijlen. Alsof drie partijen elkaar in het centrum van de macht hebben gevonden en daar gezamenlijk een nieuw sociaal contract hebben gesmeed. Wie iets langer leest, ziet iets anders.

Dit akkoord is in de kern geen compromis tussen drie gelijkwaardige visies. Het is een liberaal programma met wat progressieve correcties en een christendemocratische strik erop. De motor draait op VVD-brandstof. D66 mag af en toe bijsturen. Het CDA mag zorgen dat niemand zich helemaal verlaten voelt.

De economie als moreel kompas
Vrijwel elk sociaal probleem in dit akkoord wordt vertaald naar een economisch vraagstuk. Armoede wordt een participatieprobleem. Wonen wordt een aanbodprobleem. Integratie wordt een arbeidsmarktprobleem. Onderwijs wordt een productiviteitsprobleem. Zelfs bestaanszekerheid wordt uiteindelijk gekoppeld aan inzetbaarheid.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Foto: gokhan polat on Unsplash

Yay! Het nieuwe kabinet gaat ‘aan de slag’!

, door

Je hebt kabinetsmotto’s en kabinetsmotto’s. Van de weidse ambitie van “Samen werken, samen leven” tot de technocratische mildheid van “Bruggen slaan”, de taal van kabinetten probeerde altijd iets groots te suggereren. Besturen als morele missie. Politiek als verheven project.

En toen kwam: “Aan de slag”. Yay.

Geen belofte. Geen toekomstvisie. Geen samen. Geen vertrouwen. Geen verantwoordelijkheid. Alleen dit. Een zin die ook op een bouwbord langs de A7 had kunnen staan. Of op een vergeeld A4’tje in een buurtcentrum. Of op een koffiemok van een middelmatig consultancybureau.

“Aan de slag”. Alsof Nederland een half afgemonteerde Billy-kast is en iemand eindelijk heeft besloten de inbussleutel te pakken. Met frisse tegenzin uiteraard.

Managementtaal op zijn kaalst
Eerdere kabinetten probeerden het nog. “Samen werken, samen leven” wilde harmonie uitstralen. “Vrijheid en verantwoordelijkheid” probeerde ideologie te verkopen als morele noodzaak. “Vertrouwen in de toekomst” was waarschijnlijk een collectief verzoek om vooral niet te kritisch te kijken naar wat er in het nu misging. “Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst” was bestuurlijke multitasking in één zin.

Allemaal vaag. Allemaal leeg. Allemaal marketing. Natuurlijk. Maar ze deden tenminste nog alsof er een idee achter zat.

“Aan de slag” doet dat niet eens meer. Dit is managementtaal in zijn meest uitgeklede vorm. Geen verhaal, geen kader, geen richting. Alleen activiteit. Beweging. Drukte. Iets doen. Maakt niet uit wat.

Foto: Riccardof (cc)

Onzichtbaar leed

, door

Aandacht voor humanitaire crisissituaties is ongelijk verdeeld. De hulporganisatie CARE constateert in een analyse van mediaberichten uit 2025 dat ongeveer 43 miljoen mensen die werden getroffen door crises grotendeels onzichtbaar blijven voor het wereldwijde publiek. ‘Conflicten, honger en extreme weersomstandigheden verwoesten levens in landen zoals de Centraal-Afrikaanse Republiek, Zambia en Honduras. Toch domineren andere crises de wereldwijde media-aandacht. Van de vijf miljoen geanalyseerde online artikelen over humanitaire noodsituaties richt bijna de helft zich uitsluitend op het conflict in Gaza.’ Met als gevolg dat hulporganisaties onvoldoende geld binnen krijgen om hulp te bieden in die vergeten crisissen. In de top tien van onzichtbare rampgebieden staan acht Afrikaanse landen. 

Bovenaan staat de Centraal Afrikaanse Republiek (CAR), een land zonder zeegrens, midden in het continent tussen Tsjaad, Soedan, Congo en Kameroen.

Kaart

Al meer dan twaalf jaar lijdt de bevolking onder een zich almaar verscherpend conflict tussen diverse gewapende groepen. Aanvallen op de burgerbevolking en infrastructuur, waaronder ziekenhuizen en scholen, leiden herhaaldelijk tot ontheemding. ‘Eén op de vijf inwoners van Centraal-Afrika is ontheemd: meer dan 442.000 leven als intern ontheemden in hun eigen land, en bijna 665.000 als vluchtelingen in buurlanden zoals Kameroen, Tsjaad, de Democratische Republiek Congo en Zuid-Soedan. Tegelijkertijd biedt het land zelf onderdak aan bijna 53.000 vluchtelingen die bescherming zoeken tegen geweld of onderdrukking in andere landen.’ Meer dan de helft van de bevolking in de Centraal Afrikaanse Republiek is nu afhankelijk van hulporganisaties, schrijft CARE. Die organisaties worden naast slinkende inkomensbronnen ook gehinderd door het geweld van de voortdurende burgeroorlog. Een hulpmedewerker is om het leven gekomen. 

Closing Time | Dark is the Season

, door

Benediction is een traditionele, Britse death metal band. Niet overdreven snel, maar lomp, dreigend, en alles platwalsend. Het nummer Dark is the Season, van hun gelijknamige E.P. uit 1992, is een subliem voorbeeld van hoe mooi deze muziek kan zijn wanneer goed uitgevoerd.

Closing Time 🇩🇪 Project Mooncircle Silent Opera

, door

Er lijkt tegenwoordig zoveel te zijn om tegen te protesteren, van onderdrukking tot amorele regeringen en passiviteit ten aanzien van klimaatverandering. Long Arm verwerkt deze gezangen in een dansvorm, maar dat tempert de woede niet; het integreert de emotie simpelweg in dit verhaal over de ziel.

©️ Gajes_ CC_Bookphoto

Volgende