De geheime diensten AIVD en MIVD houden bedreigingen van de nationale veiligheid en de democratische rechtsorde in de gaten. Wat mogen we van deze diensten verwachten nu in binnen- en buitenland autocratische tendensen in opmars zijn? Welke eisen mogen er gesteld worden aan inlichtingenoperaties en hoe moeten de diensten zich verhouden tot de politiek, eventuele autocratische neigingen van ministers of van de gekozen leden van het parlement? Interessante vragen, zeker sinds de kortstondige deelname van Wilders aan de regering Schoof en de opkomst van FVD bij de recente gemeenteraadsverkiezingen. In Democratie onder druk leggen Bart Jacobs en Rowin Jansen van de Radboud Universiteit de problematiek in heldere bewoordingen uit. De belangrijkste en tegelijk lastigste opgave: de diensten onafhankelijk maken van wisselende politieke stemmingen en er tegelijkertijd er voor zorgen dat ze niet als ‘staat in de staat’ los van elke verantwoording kunnen functioneren. Jacobs en Jansen laten in hun boek zien dat de geheime diensten anders dan in het verleden rekening moeten houden met allerlei wettelijke beperkingen. En er is nu ook uitgebreid toezicht op het handelen van de diensten: door de onafhankelijke Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) en door de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) voor bepaalde operaties vooraf. De minister van Binnenlandse Zaken wordt in de Commissie voor Inlichtingen en Veiligheidsdiensten (Commissie ‘Stiekem’) door fractievoorzitters van de vijf grootste partijen namens het parlement aangesproken op zijn verantwoordelijkheid voor de diensten. Aan de andere kant constateren de auteurs ook dat je met een vaag, niet exact gedefiniëerd begrip van nationale veiligheid nog alle kanten uit kan, zoals blijkt uit de ontwikkeling van autocratieën in de Verenigde Staten, Polen en Hongarije. Hun beschrijving van deze aftakeling van de democratie in de afgelopen jaren is bijzonder waardevol: zo werkt dat als er in een land leiders aan de macht komen die zich noch van de wet noch van de feiten iets willen aantrekken. En die de geheime diensten graag inzetten voor hun politieke doelstellingen, juist omdat ze geheim zijn. Een ‘politisering’ van de geheime diensten is onwenselijk, maar moeilijk te voorkomen. De beste garantie zit ‘m denk ik toch in de keuze van politiek verantwoordelijke bewindslieden die respect hebben voor de democratie en de rechtsstaat. Maar de politisering van de diensten kan, zo schrijven de auteurs, ook van onderop komen. ‘Een eenzijdig, politiek gekleurd personeelsbeleid brengt in het bijzonder bij geheime diensten de risico’s van groepsdenken, tunnelvisie en ideologische verblinding met zich mee’. Het is jammer dat in het boek naast de als waarschuwing bedoelde voorbeelden van hedendaagse autocratieën elders nauwelijks verwezen wordt naar de geschiedenis van de Nederlandse diensten. De BVD was in de Koude Oorlog volledig gepolitiseerd, mede dankzij het bewust eenzijdige personeelsbeleid van de eerste baas Louis Einthoven. Jacobs en Jansen schrijven dat Nederland ‘geen historie heeft van ministers die de diensten inzetten voor politieke doeleinden’. Een stelling die ze even daarna zelf onderuit halen als ze verwijzen naar de oprichting door de BVD van een ‘maoïstische schaduwpartij om de eenheid onder Nederlandse communisten te breken’ (project Mongool). Deze operatie vond plaats met goedkeuring van toenmalig minister. Daaraan vooraf gingen nog enkele andere operaties ter ontregeling van een in het parlement vertegenwoordigde partij. Het project Toekomst beoogde met psychologische oorlogsvoering via door de BVD samengestelde ‘kaderbrieven’ de interne partijstrijd in de CPN aan te wakkeren. Die strijd liep in 1958 uit op een splitsing en de oprichting van een nieuwe dissidentenpartij, de Socialistische Werkerspartij. De BVD leverde voor deze partij zowel financiën als mankracht. In het mede door de CIA gefinancierde project Phoenix trachtte de dienst vervolgens via de SWP het conflict over de koers van het communisme internationaal aan te wakkeren. Dit alles met instemming van de verantwoordelijke bewindslieden, en buiten medeweten van het parlement. Een discutabel punt van Democratie onder druk vind ik verder het toch redelijk grote vertrouwen van de auteurs in de letter van de wet. Natuurlijk moet de bescherming van grondrechten en de democratische rechtsstaat goed geregeld worden in wetten die het werk van de geheime diensten regelen. Maar het vervelende van autocratische regimes is nu juist dat hun leiders die wetten gewoon naast zich neerleggen als die hun doelen in de weg zitten. Dictators regeren zoals de auteurs het noemen post-truth en post-rules. Om een democratie tegen de dictatuur te beschermen is dus meer nodig dan degelijke wetgeving. Veel wetgeving is ook ‘poreus’, erkende Rowin Jansen in een radiointerview. Om het zoeken naar mazen in de wet moeilijker te maken adviseren de auteurs daarom de diensten te onderwerpen aan een ‘autocratische stresstest’ om zwakke plekken te identificeren en geitenpaadjes voor kwaadwillende politici te versperren. Ze beschrijven daarvoor een aantal worstcasescenario’s op basis van de besproken buitenlandse voorbeelden. Een van die scenario’s is de mogelijkheid dat autocraten de wettelijk geregeld diensten negeren en een nieuwe dienst oprichten die ze geheel naar eigen goeddunken kunnen inrichten. Daarbij verwijzen de auteurs terecht ook naar de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) van het Ministerie van Justitie en het inmiddels opgedoekte Land Information Manoeuvre Centre (LIMC) bij het Ministerie van Defensie. Het zijn recente Nederlandse voorbeelden van diensten die buiten de geregelde en gecontroleerde AIVD en MIVD om onrechtmatig binnenlandse spionageactiviteiten hebben ondernomen. Zonder degelijke juridische basis. ‘Ik koos er bewust voor om niets te regelen. Dat geeft alleen maar gezeur’, zei Tjibbe Joustra die de voorloper van de NCTV aanstuurde. Jacobs en Jansen vinden dat deze organisatie ‘een zinvolle taak’ vervult, maar betreuren het gebrek aan regelgeving. Maar kan regelgeving onrecht voorkomen als de leiding van een dienst er heel bewust zo min mogelijk van wil weten? Naast het geloofwaardige scenario van de oprichting van nieuwe diensten beschrijven Jacobs en Jansen voor hun autocratische stresstest ook een case waarin de minister ‘hem onwelgevallige operaties van de diensten’ wil blokkeren. Bijvoorbeeld een progressieve minister die weigert zijn handtekening te zetten voor operaties naar targets die actief zijn binnen de radicale milieubewegingen. Misschien willen de auteurs met dit voorbeeld hun adviezen ook acceptabel maken voor rechtse politici. Ik vind dat jammer. De druk op de democratie komt van rechts. Laten we daar duidelijk over zijn. Dit boek biedt daarvoor op zichzelf al voldoende bewijs. Geheime diensten kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de bescherming en instandhouding van de democratie. Dat stelt wel heel hele hoge eisen. Niet alleen aan de wetgeving maar ook aan de praktijk van hun operaties, het toezicht en de rol van de verantwoordelijke politici. Democratie onder druk is ondanks het gemis van een stukje geschiedenis en het overmatige vertrouwen in regels een welkom uitgangspunt om het debat hierover te voeren. Bart Jacobs & Rowin Jansen, Democratie onder druk; over de geheime diensten in turbulente tijden. Uitgeverij Querido, Prijs: € 18,50
Bij het luisteren van God For Hire, van Brighter Than A Thousand Suns, kan het niemand ontgaan dat ze écht heel erg hun best doen om de jaren-80 synth-pop (electro-synth? Denk ik? Iemand? Ik zit niet zo in muziekstijlen waarbij niet geschreeuwd wordt – maar in ieder geval jaren 80!) beeld en geluid te benaderen. Ik denk dat het ze aardig lukt.
Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.
Ik weet een spel met Wikipedia. Kies een willekeurig artikel, klik op de eerste link in de lopende tekst, vervolgens op de eerste link van de pagina waar je dan belandt, en zo door. Je mag steeds alleen de eerste link gebruiken. Op de Engelse Wikipedia gebeurt er al sinds jaar en dag iets opmerkelijks: bijna elk artikel komt vroeg of laat uit op één en dezelfde pagina — Philosophy. Een Wikipediaan ontdekte het verschijnsel omstreeks 2011. Het gold toen voor meer dan negentig procent van de artikelen bij Philosophy, en in 2016 zelfs voor ongeveer 97 procent.
De verklaring is waarschijnlijk dat de eerste link van een artikel meestal verwijst naar een iets algemener begrip. Het artikel over de hond leidt naar ‘zoogdier’, dat naar ‘dier’, dat naar ‘organisme’, en zo klim je stap voor stap van het concrete naar het abstracte, tot je bij het meest abstracte begrip van allemaal aankomt — en dat is kennelijk de wijsbegeerte. Het spel legt zo een soort verborgen ladder bloot: een rangorde van begrippen die de hele Engelstalige encyclopedie ongemerkt doortrekt.
Maar dat geldt niet voor alle talen. Het Duits, Frans en Russisch lijken weliswaar op het Engels, maar het Italiaans komt vaker uit bij psychologie; sommige Oost-Aziatische edities belanden eerder bij ‘mens’ of ‘aarde’, en het Japans vertoont helemaal geen duidelijke convergentie. Elke taaleditie heeft haar eigen voorkeursbestemming. Ook het Nederlands zou afwijken, aldus het Wikipedia-artikel over het fenomeen. Daar werd ik weethebberig van: waar leidt de Nederlandstalige Wikipedia dan wél naartoe?
NIEUWS - Was directeur Benoit De Gryse van Stichting Vluchteling verrast dat de Nacht van de vluchteling records brak wat aantal deelnemers en opbrengst van donaties betreft?
De verbondenheid en solidariteit die we hier voelden was ongekend. Zeker in een tijd waarin de steun aan mensen op de vlucht onder druk staat.
De eerste Nacht van de vluchteling was in 2010. Toen wandelden 400 deelnemers van Rotterdam naar Den Haag (de opbrengst van deze sponsorloop heb ik niet kunnen vinden). Door de jaren heen namen aantal deelnemers en opbrengst van de donaties gestaag toe. En nu is met 10.000 deelnemers en 2,1 miljoen euro aan donaties een nieuw record gevestigd.
Kijken we naar de cijfers van de vorige jaren, dan had de directeur het natuurlijk een beetje kunnen zien aankomen.
Dit initiatief is bedoeld om vluchtelingen in crisisgebieden te helpen. De opbrengt van dit jaar gaat naar noodhulp in Libanon, Somalië, Afghanistan, Burkina Faso, Oekraïne en DR Congo. Stichting Vluchteling zorgt daar onder andere voor voedsel- en waterhulp, medische zorg en onderdak.
Stichting Vluchteling is voor haar werk natuurlijk niet alleen afhankelijk van één jaarlijkse nachtwandeling. De giro 555-actie ‘Samen in actie voor slachtoffers Midden-Oosten’ eind 2024, leverde 25, 6 miljoen euro op. Stichting Vluchteling mocht daar 1,7 miljoen euro van ontvangen, waarvan tot vorig jaar oktober 500.000 euro is besteed aan hulp voor 4.380 mensen in Noord-Libanon (voor hygiëne-, baby- en educatiepakketten, matrassen en dekens) en werden drie collectieve opvanglocaties opgeknapt.
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
Dragonforce staat bekend om hun powermetal met muzikaal-technische hoogstandjes. Summum is waarschijnlijk Through the Fire and the Flames, wat ooit gebruikt werd in de categorie ‘heel moeilijk’ bij de game Guitar Hero. Ik heb het nooit gespeeld, maar vermoed dat deze gitaarstukjes in het echt onder de knie krijgen nog een stukje lastiger is.
COLUMN - Een van de genoegens van de oudere wetenschapper is dat je alles voor je ogen steeds ingewikkelder ziet worden. Neem gender. Ik herinner me nog onderzoek van zo’n dertig jaar geleden naar de vraag of mannen anders klonken dan vrouwen. Ja, was het interessante antwoord: mannen hebben gemiddeld bijvoorbeeld een lagere stem, maar dat kan niet alléén aan verschillen in lichaamsdeel liggen. Deels bleek het verschil namelijk cultureel bepaald: in sommige landen spreken de mannen lager en de vrouwen hoger dan in andere landen.
Gezien vanuit het heden was dit natuurlijk alleen maar een klein eerste barstje in het idee dat mannen mannen zijn en vrouwen vrouwen en dat daarmee alles gezegd is. Als het gaat over hoe iemand klinkt speelt natúúrlijk iemands lichaamsbouw mee – hoe groot het strottenhoofd is, hoe lang de mondholte, enzovoort – maar ook sociale identiteit. Soms praten vrouwen om hun vrouwelijkheid te tonen net wat vrouwelijker.
Inmiddels denken onderzoekers veel genuanceerder over dit soort dingen. Ze erkennen bijvoorbeeld dat er mensen zijn die zich niet in de tweedeling man-vrouw laten stoppen. En dat er verschillende manieren zijn om een indeling te maken: door het aan mensen zelf te vragen, door je te richten op het gender dat mensen bij de geboorte is toegekend, door mensen in een vragenlijst voor te leggen in hoeverre ze in eigen ogen aan ’typisch mannelijke’ of ’typisch vrouwelijke’ eigenschappen te voldoen, of in hoeverre ze in hun jeugd als jongetje of meisje werden opgevoed.
Het Albanese Openbaar Ministerie heeft 20 arrestatiebevelen uitgevaardigd en meer dan 100 miljoen euro aan bezittingen in beslag genomen, berichtte Balkan Insight deze week. Het onderzoek richt zich op vermeende drugsgeldstromen naar grote bouwprojecten in Albanië, waaronder een resort dat wordt gepromoot door familieleden van Donald Trump. Centraal figuur bij de onderzochte bouwprojecten is Artur Shehu, oorspronkelijk afkomstig uit de Albanese kuststad Vlora, nu wonend in Florida. Het OM heeft documenten die betrekking hebben op overleg dat Shehu onder andere op Aruba voerde over de logistiek van de cocaïnehandel in Latijns-Amerika, grondtransacties in de Albanese hoofdstad en langs de kustlijn van het land, en ontwikkelingsprojecten met betrekking tot hoogbouw en toeristische resorts. Follow the Money ontdekte hoe de vastgoed- en drugsmaffia fiscaal worden aangestuurd via anonieme Nederlandse brievenbusmaatschappijen, die opereren onder ons gunstig belastingregime.
Het begon allemaal vijf jaar geleden. Ivanka Trump en haar man Jared Kushner ontdekten op hun vakantie het onbewoonde Albanees eilandje Sazan niet ver van de stad Vlora. De goudgele, verlaten stranden en prachtige natuur maken het een van de laatste ongerepte gebieden langs de Adriatische kust. Zakenman Kushner zag er een kans voor profijtelijke investeringen en toevallig (?) kwam hij de Albanese premier Edi Rama tegen die maar al te graag aan zijn wensen voldeed. Juridische belemmeringen voor ontwikkeling van luxe resorts in een beschermd natuurgebied werden ongedaan gemaakt. Begin dit jaar heeft de Albanese regering Kushners initiatief de status van strategische investeerder toegekend nog voordat er een businessplan en haalbaarheidsonderzoek was overlegd. Kushner wil ook een beschermd natuurgebied op het schiereiland Zvërnec bij Vlora ontwikkelen. De besloten vennootschap Zvërnec South Adriatic Development stuurt het project juridisch en financieel aan. Deze entiteit is in bezit van de vergunning, structureert de aandelen en sluist gelden door naar het Albanese eiland Sazan en het schiereiland Zvërnec. Eind 2024 keurde de regering het gebied goed voor ontwikkeling door Kushners private equity firma Affinity Partners. Het onderzoek van het OM naar de drugsgeldstromen heeft onder andere betrekking op het land in Zvërnec van Artur Shehu waar Kushner nu zijn resort wil bouwen.
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.
Pfff. Het is heet, vies, plakkerig, en iedereen is hartstikke gaar van het weer. Hier tenminste. Dan maar ff iets met een beetje energie, wellicht wordt u er wakker van, en heeft u nog iets aan uw avond. Vergeet niet de ramen open te gooien (zodat het nog een beetje afkoelt binnen, en wellicht willen de buren meegenieten van het moois van The Fall of Asterion van Fleshgod Apocalypse).
COLUMN - Nederland heeft volgens een groot deel van de politiek een asielcrisis. Dat horen we inmiddels al jaren. De crisis is zo hardnekkig dat kabinetten vallen, verkiezingen worden gewonnen en verloren, en talkshows er bij herhaling hun zendtijd mee vullen. Een uitzicht op een einde aan deze crisis lijkt ver achter onze horizon te liggen. Louter omdat het verkeerd gelabeld wordt en daarmee de focus op de echte oorzaken en oplossingen achter valse retoriek verborgen blijft.
De situatie in Ter Apel is geen bewijs van een oncontroleerbare migratiestroom. Wie noodopvang na noodopvang zag verrijzen, zag geen onverwachte ramp. Wat zichtbaar werd, was het resultaat van jarenlang beleid waarin opvangcapaciteit systematisch werd afgebouwd terwijl iedereen wist dat vluchtelingenstromen niet zouden verdwijnen. Dat is ongeveer alsof een gemeente de helft van haar brandweerkazernes sluit en vervolgens concludeert dat er een brandweercrisis is zodra er ergens brand uitbreekt.
De Nederlandse overheid behandelt asielopvang nog steeds als een incidenteel probleem. Alsof oorlogen, vervolging, politieke instabiliteit en klimaatgerelateerde migratie uitzonderingen zijn die elk moment voorbij kunnen zijn. De werkelijkheid is natuurlijk anders. Vluchtelingen zullen blijven komen. Niet omdat Nederland zo aantrekkelijk is, maar omdat conflicten en menselijke ellende niet ophouden bij de buitengrenzen van Europa.
De verhoging van boetes voor bedrijven die dieren mishandelen wordt gebracht als harder optreden tegen “rotte appels”. Alleen vertelt het verhaal daarachter eigenlijk meer: de boetes zijn sinds 2013 niet verhoogd en worden nu met 40 procent aangepast, volgens de overheid zelf op basis van de inflatie.
Dat is een nogal schrale definitie van daadkracht. Wie dierenwelzijn serieus neemt, laat sancties niet dertien jaar langzaam verdampen terwijl bedrijven intussen gewoon door kunnen rekenen. Dan is deze verhoging geen principiële aanscherping, maar achterstallig onderhoud aan een boetestelsel dat kennelijk jarenlang weinig politieke urgentie had.
Luister naar Dr. John (1941 – 2019), de ‘Night Tripper’ die vanuit het eeuwige ons toezingt er toch maar het beste van te maken.
Zo gezongen, zo geswongen, in een heerlijke New Orleans blues:
The world we know was built on skills
But that alone don’t count
Without the sweat and toil of mine, it wouldn’t be worth a dime
You got to live and give, share and care
Really put some love in the air
When your neighbor’s down, try to pick him up
Nobody can live in despair
Met hun debuutsingle ‘Bela Lugosi’s Dead’ (1979) bracht het roemruchte Bauhaus (1978 – 2022) een ‘in memoriam’ over de dood van Dracula. Dat wil zeggen: de acteur Bela Lugosi, die in 1931 de rol van Dracula vorm gaf in de gelijknamige film.
Volgens de Wikipedia mag dit werk de eerste gothic rock plaat genoemd worden.
Bauhaus roept de overledene tot leven (Bela Lugosi’s dead / Undead, undead, undead / Bela’s undead / Oh, Bela, Bela’s undead). Dracula leeft nog voort, maar Bela Lugosi is in 1956 toch echt naar het eeuwige vetrokken.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
_b_633_1.jpg){kind=link}