Europese verkiezingsregulering: het papier en de praktijk

Sinds 10 oktober 2025 is de Europese Transparantieverordening van kracht. Deze verordening legt strenge vereisten op aan de verspreiding van politieke reclame. Zo worden online platforms verplicht om politieke advertenties in een centraal Europees register te plaatsen, waarbij de advertenties vergezeld moeten gaan van een ‘transparantieverklaring’ met gedetailleerde informatie over de advertentie. Daarnaast gelden strenge eisen voor gegevensverwerking ten behoeve van microtargeting, dat wil zeggen het gericht benaderen van specifieke groepen kiezers. De eerste gevolgen van deze regels waren al bekend voordat zij überhaupt in werking traden: Meta en Google gaven aan de nieuwe regels zo complex en onduidelijk te vinden dat zij besloten om helemaal te stoppen met het verspreiden van politieke advertenties. Van complexiteit en onduidelijkheid is inderdaad sprake, bijvoorbeeld waar het gaat om de vraag of een advertentie aangemerkt moet worden als politieke advertentie (en dus binnen de reikwijdte van de verordening valt). Het risico van de beslissing om geen politieke advertenties meer te verspreiden, is echter dat politieke actoren hun boodschappen ‘vermommen’ als politiek neutrale content om toch gepubliceerd te kunnen worden. De praktijk heeft bovendien uitgewezen dat de algoritmes van sociale media met influencercampagnes en nepaccounts zo te bespelen zijn dat zulke boodschappen een groot publiek bereiken – met vorig jaar in Roemenië zelfs ongeldig verklaarde verkiezingen als gevolg. De onzichtbare politieke beïnvloeding waartegen de EU met de Transparantieverordening ten strijde trekt, behoort dus allerminst tot het verleden. Uitvoeringswet De Nederlandse wetgever buigt zich intussen over de implementatie van de verordening. Op het gebied van de inhoudelijke normen laat de EU de lidstaten weinig ruimte, maar op het gebied van het toezicht op deze normen zijn belangrijke keuzes te maken. De geplande Uitvoeringswet was niet op tijd gereed voor de verkiezingen van 29 oktober 2025 – en laat overigens nog steeds op zich wachten. Om toch de bepalingen van de Transparantieverordening te kunnen effectueren, vaardigde de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een Aanwijzing voorlopige uitvoering verordening transparantie en gerichte politieke reclame. In die aanwijzing is een belangrijke rol weggelegd voor het Commissariaat voor de Media (CvdM), dat belast wordt met het toezicht op de naleving van de normen die het reclameregister en de transparantieverklaring betreffen. Daarnaast fungeert het CvdM als ‘nationaal contactpunt’ op Unieniveau. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) fungeert op grond van de Europese Digital Services Act (DSA) reeds als ‘digitaledienstencoördinator’ en werkt in die hoedanigheid bijvoorbeeld samen met de coördinatoren van andere lidstaten om vermeende inbreuken te onderzoeken. Op dezelfde wijze gaat de ACM een rol spelen in het toezicht op de Transparantieverordening. Tot slot komt ook de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) in beeld, die toezicht houdt op de regels omtrent gegevensverwerking ten behoeve van microtargeting, die gelden in aanvulling op de Algemene Verordening Gegevensbescherming. De AP heeft de handschoen al opgepakt: in oktober 2025 publiceerde zij een leidraad die adverteerders moet helpen om aan de (inderdaad complexe) bepalingen van de verordening te voldoen. Drie toezichthouders dus, die in het belang van effectiviteit samenwerkingsprotocollen moeten kunnen vaststellen. De precieze inhoud van de uiteindelijk beoogde uitvoeringswet is nog niet bekend, maar het advies van de Raad van State daarover is dat al wel. Daarin vraagt de Raad van State de regering om de keuze voor de CvdM nader te motiveren, omdat het een ‘nieuwe taak op een voor het CvdM grotendeels nieuw terrein’ betreft, waarbij men zich kan afvragen of het niet meer voor de hand had gelegen om het zwaartepunt van het toezicht bij de ACM te leggen. De ACM speelt immers al een hoofdrol in het toezicht op de DSA, waarmee de bepalingen van de Transparantieverordening sterk vervlochten zijn. Wellicht wordt het toezichtsysteem nu complexer dan nodig is. Daarnaast vraagt de Raad van State aandacht voor de precieze balans tussen onafhankelijk toezicht en de mogelijkheid om de minister voor dit toezicht ter verantwoording te roepen. Om de onafhankelijkheid te waarborgen stelt de regering voor dat de minister, in afwijking van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen, bijvoorbeeld geen beleidsregels mag stellen en geen besluiten van de toezichthouder kan vernietigen. Volgens de Raad van State hoeven deze bevoegdheden niet uitgesloten te worden om van structurele onafhankelijkheid te kunnen spreken. Of de regering dit punt schrapt of handhaaft (en dan wellicht nader motiveert), zal nog moeten blijken. European Democracy Shield Er zijn in de literatuur terechte kanttekeningen geplaatst bij de grondslag van de Transparantieverordening, die de Europese Commissie bij gebrek aan beter voor een belangrijk deel gedwongen was te zoeken in het waarborgen van de interne markt. De regels hebben daarmee weinig te maken: ze beogen de democratie te versterken en een vrij en eerlijk verkiezingsverloop te waarborgen. De laatste jaren laten zien dat de EU zich in toenemende mate op bescherming van de democratie richt. Dat blijkt niet alleen uit bindende regelgeving zoals de Transparantieverordening, maar ook uit recente jurisprudentie van het Hof van Justitie, waarin het Hof het kiesrecht in artikel 22 VWEU ruim uitlegt. Door bovendien fundamentele overwegingen te wijden aan de samenhang tussen het kiesrecht, de verenigingsvrijheid (artikel 10 EU-Handvest) en het democratieprincipe (artikel 2 VEU) wordt het voor het Hof makkelijker om zich ook in toekomstige geschillen als beschermer van de democratie op te werpen. Dat de Europese Commissie deze ingezette lijn wil doorzetten, bleek toen zij in november 2025 het European Democracy Shield aankondigde. In navolging van het European Democracy Action Plan, waaronder ook het voorstel voor de Transparantieverordening werd geschaard, moet het Democracy Shield de democratieën van de EU-lidstaten beschermen en versterken. Concreter gaat het om het beschermen van de integriteit van informatie, bijvoorbeeld door tegen desinformatie ten strijde te trekken, om het versterken van het verkiezingsproces en onafhankelijke media en om het vergroten van de ‘veerkracht van de samenleving en de betrokkenheid van burgers’. Dat gebeurt (in ieder geval vooralsnog) niet met nieuwe bindende regelgeving, maar met versterkte toepassing van bestaande instrumenten en met Europese samenwerkingsverbanden. Zo moet er een onafhankelijk Europees netwerk van factcheckers komen en maakt de Europese Commissie werk van een update van een best practice election toolkit binnen het raamwerk van de DSA. Buitenlandse beïnvloeding, manipulatieve algoritmes, de inzet van bots en trollen en de verspreiding van desinformatie zetten de democratie onder druk. Het is raadzaam om in Europees verband tegen deze gevaren ten strijde te trekken, al blijft het ontbreken van een geschikte grondslag voor bindende EU-regelgeving een probleem. Nederland is in ieder geval voortvarend begonnen met de implementatie van de Transparantieverordening, waarbij het wel te hopen is dat de daadwerkelijke uitvoeringswet niet al te lang meer op zich laat wachten. Daarmee zal hopelijk ook de precieze verhouding tussen de ACM en het CvdM duidelijk worden. Dit artikel verscheen eerder in De Hofvijver, een uigave van het Montesquieu Instituut. Leon Trapman is gespecialiseerd in verkiezingsregulering en regulering van politieke partijen.>

Door: Foto: "Zoetermeer- Verkiezingsbord (2025)" by Sneeuwvlakte is licensed under CC BY-SA 4.0

Closing Time | Lighthouse Family – Raincloud

, door

VIDEO - Na Lamb komt Live in mijn collectie….what was I thinking?? Oké, The Dolphins Cry en Run To the Water zijn tof, maar de rest is echt bagger.

Dus ik skip lekker door naar de Lighthouse Family. Een Britse 2-mans formatie die nog steeds actief is zie ik. En waar ik tot mijn verbazing nog niet eerder een Closing Time van heb gemaakt, want deze cd heb ik echt grijs gedraaid. Heerlijk chill om bij te werken. Het is wat godvruchtig allemaal als je goed naar de tekst luistert, gospel eigenlijk. Maar wat maakt het uit, het is poppy, het is soul, het is prachtig.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Mededeling

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Foto: "graf Annie M.G. Schmidt" by EddieBerman is licensed under CC BY-NC-SA 2.0

De auteur staat op van de doden

, door

Het onderzoeken van de taalvermogens van grote taalmodellen is inmiddels een heuse eigen industrie. Kunnen we teksten van chatbots herkennen? En zo ja, waar ligt dat dan aan?

We stuiten hier meteen op een pikant onderwerp: onderzoekers kunnen inderdaad verschillen vaststellen, maar tegelijkertijd lijkt het alsof menselijke lezers ongevoelig voor die verschillen zijn. Met andere woorden: computers lijken beter in het ontmaskeren van door computers geschreven teksten dan mensen. Hier zijn bijvoorbeeld twee recente artikelen (hier en hier) die min of meer dezelfde conclusies trekken. Chatbots schrijven over het algemeen wat formeler en daarnaast zijn ze geneigd wat meer informatie per vierkante centimeter te verwerken. Dat betekent dat ze bijvoorbeeld meer zelfstandig naamwoorden gebruiken – heel veel informatie zit in de zelfstandig naamwoorden – terwijl mensen percentueel wat meer lidwoorden, voorzetsels en andere betrekkelijk inhoudsloze woorden gebruiken. (Hier schreef ik over nóg een onderzoek meteen vergelijkbare conclusie.)

De verschillen zijn meetbaar, al zijn ze ook statistisch (niet iedere door een chatbot of door een mens gemaakte tekst is op deze manier te herkennen). Maar met het blote oog op te merken zijn ze nauwelijks.

Keurmerk

Desalniettemin hebben met name ervaren redacteuren wel het gevoel dat ze de verschillen kunnen ontdekken. Chatbottekst voelt gladder aan, en cliché-matiger. Gek zou dat ook niet zijn: chatbots zijn als het ware gemaakt om gladde en cliché-matige teksten te maken. In essentie doen ze niet anders dan steeds het meest voor de hand liggende woord te gebruiken, dat wil zeggen het woord dat in het corpus het vaakst voorkomt in deze context. Als veel mensen ‘op een mooie pinksterdag’ geschreven hebben, zal de computer na ‘op een mooie…’ geneigd zijn pinksterdag te schrijven.

Foto: © Enki Bilal_Nikopol Trilogie_Recensie_Fair Use

Kunst op Zondag Enki Bilal Nikopol Trilogie

, door

RECENSIE - De Nikopol-trilogie is een visueel en politiek interessante serie van drie stripboeken die in een periode van twaalf jaar zijn getekend en in 1 boek zijn samengebracht. Gecreëerd door de Servische tekenaar Enki Bilal.

© Enki Bilal_Nikopol Trilogie_Recensie_Fair Use

Enki Bilal werd geboren in het voormalige Joegoslavië in 1951. Zijn jeugd in Belgrado tijdens het bewind van Tito, was bepalend voor zijn stijl en geopolitieke thema’s.

Tito was een dictator en toch ervaarde een groter deel van de bevolking iets meer welvaart. Zo zette hij de Joegoslavische economie meer open voor het westen.

Maar Goli otok, een eiland met nu een verlaten, uitgestrekt gevangenis complex was ook een symbool van zijn regime.

© Enki Bilal_Nikopol Trilogie_Recensie_Fair Use

Dit gevangenis systeem stond bekend om zijn grenzeloze wreedheden, waar gevangenen hun medegevangenen moesten heropvoeden. Dat was het lot van zijn tegenstanders en dat waren er velen. Zo creëerde Josip Tito een maatschappelijke en sociale censuur.

Dit gegeven is een herhalend thema in Bilal’s werk. Zijn verbeelde werelden zijn vaak dystopisch, onveilig waar een totalitair regime heerst en paranoia geeft.

Brutalist gebouwen, maar ook rijen communistische, verwaarloosde flats tekende Bilals beeld. Hoewel Tito Joegoslavië meer vrij had gemaakt van Russische invloed was diens stijl in architectuur nog lange tijd zichtbaar, en nog in het huidig Servië.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Closing Time | Leben heißt Leben

, door

–

In een tijd van heropkomend fascisme is het toepasselijk dat de Sloveense muziekgroep Laibach terugkeert naar hun werk uit de jaren ’80.

De band maakte furore met covers die vrolijke popnummers (zoals Queens ‘One Vision’ en Opus’ ‘Life is life’) omvormen tot sinistere marsmuziek, waardoor de teksten ineens een ronduit nazistische klank krijgen.

Foto: DL314 Lin on Unsplash

Zaterdag Nacht C🌟medy Groenezuela

, door

                                         Subtitles ▶️ CC

85% van de Groenlanders wil niet dat Groenland ICE-land wordt, en 15%, dus dat zijn 3 Groenlanders die Groenezuelaan willen worden.

J.D. Vance triggerwarning ‼️

                                                                               Subtitles ▶️ CC

 

Iemand nog iets over de Epstein files gehoord ?
Waan van de dag

Return of the Gods | Ancient Aliens Documentary with Erich Von Daniken

, door

NIEUWS - Het was me bijna ontgaan! Maar er is ons weer een vrije denker ontvallen. Erich von Dänicken is op 90-jarige leeftijd overleden.
Waren de Goden Kosmonauten? Elke nerd en sciencefiction-fan kan zich vinden in de fantastische theorieën die Von Dänicken bijna 50 jaar lang over ons heeft uitgestrooid. Tuurlijk, pseudowetenschap, er zijn nergens bewijzen te vinden dat er in de oudheid contact is geweest tussen mensen en buitenaardse wezens. Maar helemaal uitsluiten kun je het ook niet.

Closing Time | Heavy days are here again

, door

Met de suite ‘Heavy days are here again’  leverde pianist Leo Cuypers (1947 – 2017) een ironisch commentaar op regeerperiode van Ronald Reagan. De suite begint met ‘Happy Days’, dat weer verwijst naar ‘Happy Days Are Here Again’, een olijk nummertje dat in 1929 (het jaar van de beurskrach) de moed er een beetje in hield.

Een live versie van de complete suite ziet u hier. Met Leo Cuypers op piano, de in 2010 overleden rietblazer Willem Breuker, slagwerker Han Bennink en bassist Arjen Gorter.

Closing Time 🇦🇺 Red Right Hand Nick Cave

, door

–

Nick Cave ontleende de titel Red Right Hand aan het epische gedicht Paradise Lost (1667) van John Milton.

In Paradise Lost verwijst de “red right hand” naar de wrekende hand van God die de gevallen engelen straft.

De Rode Hand van Ulster (Ierland)

Het symbool wordt tegenwoordig vaak geassocieerd met unionistische groeperingen in Noord-Ierland, zoals de Ulster Volunteer Force (UVF). In de serie Peaky Blinders wordt de term ook specifiek gebruikt voor een groep huurmoordenaars binnen deze beweging.

Waan van de dag

Rijkste mensen hebben hun CO2 krediet al na tien dagen verspeeld

, door

Uit een analyse door Oxfam is gebleken dat de rijkste 1% van de wereldbevolking hun eerlijke aandeel in de CO2-uitstoot al na slechts 10 dagen in 2026 hebben verbruikt. 

Oxfam wijst er op dat de ergste gevolgen van de uitstoot ten laste komen van degenen die het minst hadden bijgedragen aan de klimaatcrisis, waaronder mensen in lage-inkomenslanden die het meest te lijden hebben onder de klimaatverandering, inheemse groepen, vrouwen en meisjes. Lage- en middeninkomenslanden lopen het grootste risico op de schadelijke gevolgen van deze emissies, waarbij de wereldwijde economische schade tegen 2050 mogelijk kan oplopen tot £44 biljoen.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Volgende