De VS, kernwapens en armageddon

Decennialang gold in geopolitieke discussies een vrij simpele intuïtie. Een streng religieus regime met kernwapens vormt een risico. Het argument verscheen steeds weer in analyses over Iran. Een theocratie die zichzelf ziet als uitvoerder van een goddelijke opdracht, gecombineerd met nucleaire ambities, roept begrijpelijke nervositeit op. De blik richtte zich daarbij vrijwel altijd op Teheran. Washington bleef meestal buiten beeld. Toch schuift daar iets. Volgens meldingen van Amerikaanse militairen hebben commandanten de recente spanningen rond Iran beschreven in religieuze termen. De oorlog zou passen binnen "Gods plan" en verwijzingen naar Bijbelse profetieën en Armageddon doken op in briefings en toespraken. Een incident op zichzelf vormt gelukkig nog geen trend, maar de bredere context maakt dit verhaal wel relevant. De theologie van de eindtijd Binnen delen van het Amerikaanse evangelisme leeft namelijk een specifieke interpretatie van de Bijbel. In dat wereldbeeld speelt Israël een centrale rol in de eindtijd. De stichting van de staat Israël markeert volgens deze lezing het begin van een profetische keten die uiteindelijk leidt tot een apocalyptische oorlog in het Midden‑Oosten en daarna de wederkomst van Christus. Deze interpretatie, vaak dispensationalisme genoemd, vormt al decennia een belangrijk element binnen evangelische politiek in de Verenigde Staten. Grote megakerken, lobbyorganisaties en mediakanalen bouwen hun politieke agenda gedeeltelijk rond dat idee. Steun aan Israël krijgt daardoor een extra dimensie. Het gaat voor veel gelovigen niet alleen om geopolitiek, bondgenootschap of morele solidariteit. Israël speelt een rol in een religieus script over het einde van de wereld. Wanneer geloof strategisch wordt Religie en politiek lopen overal ter wereld door elkaar. Dat geldt voor Iran, India, Israël en ook voor de Verenigde Staten. Het probleem ontstaat wanneer religieuze overtuigingen samenvallen met militaire macht en geopolitieke besluitvorming. Een apocalyptisch wereldbeeld verandert namelijk de logica van escalatie. Wanneer een grote oorlog onderdeel vormt van een goddelijk plan, krijgt conflict een bijna sacrale betekenis. Politieke berekeningen kunnen dan verschuiven richting profetie. Dat mechanisme kent een lange geschiedenis. Religieuze bewegingen hebben door de eeuwen heen oorlog gelegitimeerd via verhalen over heilige strijd. De ongemakkelijke spiegel Het Westen heeft jarenlang gewaarschuwd voor het risico van kernwapens in handen van religieuze regimes. Het idee daarachter blijft eenvoudig. Wanneer leiders geloven dat zij handelen binnen een goddelijke missie, verliest de rationele logica van nucleaire afschrikking een deel van haar stabiliteit. Die redenering keert inmiddels terug als spiegel. De Verenigde Staten blijven formeel vooralsnog een seculiere staat, ondanks dat er aan die stoelpoten gezaagd wordt. Tegelijk groeit de politieke invloed van religieus nationalisme nog steeds. Eindtijdretoriek duikt geregeld op in discussies over Israël, Iran en geopolitieke confrontaties. Jarenlang klonk de waarschuwing dat apocalyptisch denken gevaarlijk wordt zodra kernwapens in beeld komen. Dat een land met kernwapens ook kon afglijden richting apocalyptisch denken, daar hadden we nog even niet over nagedacht. Isn't it ironic.

Door: Foto: Javier Miranda on Unsplash
Foto: Screenshot Tweede Kamer Debat Direct Wilders interrumpeert Schoof 13 november 2024

Wilders, dreiging en de prijs van afwezigheid

, door

Er is altijd iets met Geert Wilders en debat. Of beter: het ontbreken ervan. Nieuw is dat nu zichtbaar wordt hoe dat tot stand komt. Uit gelekte berichten blijkt dat er actief gezocht werd naar een reden om onder debatten uit te komen. Die reden kreeg een vertrouwde vorm: dreiging.

Laat helder zijn: die dreiging is reëel, of nou ja, daar gaan we maar vanuit. In ieder geval, Wilders leeft al jaren onder zware beveiliging. Dat vraagt om aanpassingen en beperkingen. Alleen blijkt nu dat diezelfde dreiging ook wordt ingezet als politiek instrument. Niet zuiver als bescherming, ook als excuus. En opeens gaat het niet meer alleen over veiligheid, maar gaat het ook over de keuze ‘veiligheid’ strategisch in te zetten om debat te vermijden.

En die keuze heeft een prijs. Want wie herhaaldelijk onterecht naar dreiging verwijst om afwezigheid te rechtvaardigen, tast zijn eigen geloofwaardigheid aan. Een soort van ‘boy cries wolf’: het gevaar bestaat echt, alleen wordt het zo vaak en zo selectief ingezet dat het onderscheid tussen noodzaak en opportunisme vervaagt. Velen vermoedden het al, en voor het eerst is dat nu concreet zichtbaar.

Dat maakt het extra problematisch. Want die beveiliging hoort het democratisch proces te beschermen. Hier wordt die beveiliging onderdeel van het politieke spel. Een middel om controle te ontwijken in plaats van mogelijk te maken, en daarmee juist het democratische proces te frustreren in plaats van te beschermen.

Waan van de dag

‘Israël hervat uithongeringsbeleid in Gaza’

, door

De oorlog van de VS en Israël tegen Iran is vanaf de eerste dag voelbaar in de Gazastrook. Israël sloot vrijwel onmiddellijk alle grensovergangen naar Gaza, inclusief die bestemd voor humanitaire hulp, schrijft Tareq S. Hajjaj,  de Gaza Correspondent voor Mondoweiss

‘Temidden van de wereldwijde aandacht voor de voortdurende escalatie van Israël in Iran – en nu ook in Libanon, nu Hezbollah zich in de strijd mengt – vrezen de inwoners van Gaza dat een andere oorlog van Israël onopgemerkt zal blijven: de hervatting van het uithongeringsbeleid in Gaza.

Foto: Mehrshad Rajabi on Unsplash

Escalatie, volgens wie?

, door

Iran escaleert. Dat is momenteel geloof ik de favoriete diagnose van westerse regeringen en de Golfstaten. Diplomaten spreken over roekeloosheid en destabilisatie nu Iran raketten afvuurt op landen in de regio waar Amerikaanse bases staan. Dat oordeel krijgt een merkwaardige kleur zodra men het begin van het huidige conflict bekijkt. De eerste aanvallen kwamen immers van de Verenigde Staten en Israël, die Iraanse doelen bombardeerden. Pas daarna volgden Iraanse raketten.

De meeste daarvan richten zich op Amerikaanse militaire infrastructuur in de regio. Alleen staat die infrastructuur niet op Amerikaans grondgebied, en lang niet altijd ver uit de buurt van burgers. De bases liggen in Qatar, Bahrein, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten. Staten die zich nu geschokt tonen dat hun grondgebied doelwit wordt. Dat roept een eenvoudige vraag op. Wat verwacht men daar precies wanneer een oorlog wordt gestart tegen een land dat wordt omringd door Amerikaanse bases die op jouw grondgebied staan? Dat dat geen consequenties heeft?

Westerse commentatoren wijzen ondertussen graag op burgerdoden door Iraanse raketten. Dat verwijt klinkt principieel, totdat men naar de onderliggende asymmetrie kijkt. Iran beschikt over aanzienlijk minder geavanceerde precisiewapens dan de landen die het aanvallen. De technologie voor nauwkeurige raketten en geavanceerde targeting behoort juist tot de technologie die Iran jarenlang via sancties en exportrestricties is ontzegd.

Foto: Tim Reckmann (cc)

Neutraliteit als schaamlap: hoe het IOC Rusland een handje helpt

, door

Er mocht geen kaart op hun kleding: Oekraïne, en zijn internationaal erkende grenzen. Inclusief de gebieden die Rusland inmiddels met geweld heeft ingenomen. Te politiek, oordeelde het Internationaal Paralympisch Comité. Dus verboden.

Dat is de lijn: geen politiek op de Spelen. Alleen geldt dat principe opvallend selectief. Want terwijl Oekraïense atleten worden teruggefloten omdat ze hun eigen land als geheel willen afbeelden, mogen Russische sporters gewoon onder eigen vlag deelnemen. Een staat die op dat moment actief een buurland binnenvalt en delen daarvan bezet houdt, vormt kennelijk geen probleem binnen het kader van ‘neutraliteit’.

Blijkbaar is een landkaart politiek. Een oorlog minder.

De redenering van het IOC en IPC is bekend. Sport moet verbinden, boven de politiek staan, neutraal blijven. Maar neutraliteit betekent hier geen gelijk speelveld. Neutraliteit betekent dat de bestaande machtsverhoudingen worden vastgezet. In dit geval: Russische bezetting als impliciet uitgangspunt. En dat helpt vooral Rusland.

Het IOC presenteert zich graag als apolitieke scheidsrechter. In de praktijk opereert het als politieke actor die zijn keuzes verhult als regels. Het verbieden van symbolen die de territoriale integriteit van een land benadrukken is geen neutrale handeling. Het is een inhoudelijke keuze. Net zoals het toestaan van Russische deelname onder eigen vlag dat is.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Closing Time | Lente in Buenos Aires

, door

De klimatologische lente begon 1 maart. De astronomische lente begint op het noordelijk halfrond meestal op 20 maart.

De lente in Buenos Aires kun je het hele jaar door meemaken als je luistert naar de muziek van Astor Piazzolla. ‘Primavera Porteña’ is een van de vier seizoenen die Piazzolla op muziek zette:  de Cuatro Estaciones Porteñas. ‘Porteña’ verwijst naar ‘zij die in Buenos Aires zijn geboren’.

Een beetje tango past wel bij het mooie weer van deze week. Hier uitgevoerd door het Britse Fugata Quintet.

Foto: Minister Memory 2026

Minister Memory 2.0: voor de wél actieve herinnering

, door

Het politieke geheugen is selectief. Wat gisteren nog stellig werd verdedigd, blijkt vandaag nuance te hebben gekregen. Of context. Of een compleet andere betekenis. Wie het nog probeert bij te houden, raakt al snel verstrikt in een moeras van quotes, terugtrekkende bewegingen en strategisch vergeten uitspraken.

Precies daarvoor is er Minister Memory. Een spel dat je geheugen traint én de politieke werkelijkheid terugbrengt tot iets tastbaars: kaartjes omdraaien, paren zoeken, en ondertussen ontdekken hoe vaak inwisselbaar niet alleen de standpunten, maar ook de gezichten lijken te zijn.

Afgelopen vrijdag lanceerden we de eerste versie van het Kabinet Jetten. En nu is er een update. Minister Memory 2.0.

Een layout. Soort van. Eindelijk.
De eerste versie had een minimalistische benadering die je ook mild kunt omschrijven als een totale afwezigheid van vormgeving. Dat is opgelost, alhoewel daar de meningen zoals altijd over zullen verschillen. Maar Minister Memory 2.0 heeft een layout. Punt. Probeer dat maar eens te ontkennen. Ook geen overbodige luxe, eerder een erkenning dat zelfs het politieke spel gebaat is bij enige visuele structuur.

Open kaarten, voor wie eerst wil spieken
Er is nu ook een variant met open kaartjes. Dat bleek nodig. Veel spelers weten namelijk nog niet eens welke kaartjes bij elkaar horen, laat staan waar ze liggen. In deze modus liggen de kaarten gewoon open. Zie het als een educatieve fase: eerst herkennen wie eigenlijk waarvoor verantwoordelijk is, daarna pas het geheugen testen.

Foto: Anna Shvets on Pexels

Taalbeleid op twee benen

, door

COLUMN - Met D66 kun je alle kanten op, als het om taalpolitiek gaat. Tot een jaar of vijf geleden was de partij nog een groot voorstander van het Engels in het hoger onderwijs. Het kon bij wijze van spreken allemaal niet Engels genoeg, leve de grote kosmopolitische wereld waarin die taal ons, en met name onze universiteiten, zou laten opstijgen.

De laatste jaren leek dat omgeslagen: zoals alle andere partijen was D66 heel kritisch over de internationale instroom van studenten – die inderdaad ook soms uit de hand leek te lopen, in de zin dat de buitenlandse studenten soms geen woonruimte konden vinden en er tentenkampen moesten worden ingericht – en meende de partij dat dit kon worden verwerkelijkt door Engelstalige opleidingen aan banden te leggen.

Robbert Dijkgraaf kwam als het ware uit Princeton om hier als minister de basis te leggen van de Wet Internationalisering in Balans – een wet die overigens nog steeds niet in werking is getreden.

Ruim baan

We zijn nog maar een paar jaar verder, en inmiddels is de vlag weer heel anders gaan hangen. De nieuwe minister van OCW, Rianne Letschert, is al jaren een van de grote tegenstanders van het aan banden leggen van de verengelsing. Als bestuurder van de zeer internationaal ingestelde Universiteit Maastricht heeft ze zich er herhaaldelijk in heel duidelijke bewoordingen tegen uitgesproken. Daar komt bij dat de internationalisering van het hoger onderwijs sinds een paar jaar al niet meer zo’n onbeheersbaar probleem is dat nodig in balans moet worden gebracht. De aanwas aan internationale studenten is aanzienlijk afgenomen.

Waan van de dag

‘Geen Franse kernwapens op Nederlandse bodem’

, door

De NVMP – Artsen voor Vrede en De Nieuwe Vredesbeweging spreken hun grote zorgen uit over de kernwapenplannen die de Franse president Emmanuel Macron maandag afkondigde. Zij roepen de Nederlandse regering op zich te houden aan het Non-Proliferatieverdrag, gesprekken met Frankrijk over mogelijke stationering van Franse kernwapens in Nederland en deelname aan nucleaire oefeningen onmiddellijk te staken en zich in te zetten voor nucleaire ontwapening.

“Europa heeft een dubbele moraal”, aldus NVMP – Artsen voor Vrede: “Op het moment dat er een oorlog gevoerd wordt onder het mom Iran van kernwapens af te houden wordt er in Europa over gesproken alsof het een onmisbaar niet meer dan logisch onderdeel vormt van onze verdediging. Maar kernwapens zorgen niet voor wederzijdse afschrikking maar voor, gegarandeerde, wederzijdse vernietiging. Artsen waarschuwen al decennialang dat medische zorg van enige betekenis een illusie is bij een kernoorlog.”

Closing Time | Going in Circles

, door

Het jaar was 1971 en Isaac Hayes bracht zijn opvolger uit van zijn succesvolle thema-album van de blaxploitation film Shaft.

Hoofdzakelijk een cover-album, ‘Black Mozes‘ bezong het verdriet dat Hayes onderging gedurende zijn mislukte huwelijk. “A wondrously crafted, intense evocation of the vagaries of love gone bad”, aldus muziekchroniqueur Rob Bowman

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Mededeling

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Volgende