Haatzaaien en OM: Nog een uitzondering?

Eerder deze week schreven we al over het besluit van het OM om Geert Wilders niet te vervolgen vanwege een racistische campagneafbeelding. De kern daarvan was simpel: racisme lijkt in Nederland steeds minder strafbaar zodra het een politiek nut dient. Politieke context fungeert steeds vaker als beschermlaag waarachter uitspraken verdwijnen die buiten de Haagse arena grote problemen zouden opleveren. De aangifte tegen PVV-Kamerlid Gidi Markuszower legt daar nu een veel ernstiger vraag naast. Markuszower stelde dat Palestijnen “misschien met nog meer geweld dan waar ze vandaan komen” tegengehouden moeten worden, en wat hem betreft in Gaza mogen "verpieteren". Dat is geen abstract frame meer, geen “kritiek op immigratie”, geen debat over integratie of grenzen. Hier komt expliciet geweld in beeld. Niet als verspreking, maar als politiek taalgebruik richting een compleet volk. En precies daarom zou niet-vervolgen hier een fundamenteel kantelpunt zijn. Het Nederlandse recht kent bewust hoge drempels rond politieke uitingen. Alleen bestaat die bescherming uiteindelijk bij de gratie van één impliciete grens: dat politici geen vrijbrief krijgen om groepen structureel te ontmenselijken of geweld tegen hen te legitimeren. Als zelfs dit juridisch irrelevant blijkt zodra een Kamerlid het zegt, blijft er inhoudelijk nauwelijks nog een grens over. De verdediging begint inmiddels ook zichtbaar vorm te krijgen. Markuszower zegt dat hij het geweld van Hamas bedoelde en dat zijn uitspraken verkeerd zijn geïnterpreteerd, terwijl hij tegelijk de inhoud van zijn standpunt overeind laat. Dat trucje is inmiddels bekend: de letterlijke formulering wordt iets teruggeschroefd, de politieke boodschap blijft intact. Want politieke taal werkt zelden via letterlijke bevelen. Politieke normalisering werkt via verschuivingen. Via steeds hardere formuleringen die na verloop van tijd gewoon onderdeel worden van het debat. Tot uitspraken die tien jaar geleden politiek ondenkbaar waren nog slechts een halve rel veroorzaken. Het OM lijkt momenteel vast te lopen in een soort maximalistische interpretatie van politieke vrijheid van meningsuiting, waarin vrijwel alles geoorloofd wordt zolang het binnen een politieke context plaatsvindt. Alleen verandert die vrijheid daarmee langzaam in een uitzonderingspositie die haaks staat op het oorspronkelijke doel van de wet. Die wetten tegen groepsbelediging en haatzaaien bestaan immers juist omdat collectieve ontmenselijking historisch zelden begint bij knokploegen op straat. Ze begint meestal met politieke taal die stap voor stap bepaalt welke groepen minder bescherming verdienen. Niet vervolgen in deze zaak, ook na de opzichtige 'nuancering',  zou daarom meer zijn dan een juridisch oordeel over één uitspraak. Het zou feitelijk bevestigen dat de politiek zichzelf grotendeels buiten de morele en juridische grenzen van de wet en samenleving heeft geplaatst.

Door: Foto: Markus Spiske on Unsplash
Foto: VD Photography on Unsplash

Modi oppermachtig in India

, door

(Bewerk) De Indiase premier Modi komt op bezoek in Nederland. Morgen luncht hij met de koning in Paleis Huis ten Bosch. Behalve de minister van buitenlandse Zaken zitten daarbij ook topmensen van bedrijven en vertegenwoordigers uit de cultuursector en wetenschap aan tafel. Vervolgens heeft Modi elders in Den Haag een gesprek met premier Jetten over economische samenwerking. Daar is minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel, D66) ook bij, net als Nederlandse bedrijfsbazen. Twee niet nader genoemde bedrijven ondertekenen een samenwerkingsovereenkomst. Aansluitend nemen beide premiers deel aan een rondetafelgesprek met CEO’s van Nederlandse bedrijven, over de economische samenwerking tussen Nederland en India. Over Tata Steel rept het bericht van de Rijksvoorlichtingsdienst niet.

De autocratische hindoe-nationalist Narendra Modi heeft in eigen land steeds minder te duchten van de oppositie. De één-partij staat komt dichterbij, schrijft de New York Times. De Congress Party, de belangrijkste concurrent van Modi’s Bharatiya Janata Party (BJP), schrompelt ineen. Twee belangrijke regionale oppositieleiders, Mamata Banerjee, de premier van West-Bengalen sinds 2011, en M.K. Stalin, die sinds 2021 aan het hoofd stond van Tamil Nadu leden deze week beide een gevoelige verkiezingsnederlaag. Ook in Assam won de BJP. De partij heeft nu de macht in 20 van de 28 deelstaten. Een pluralistisch India, zoals ooit voorzien door Nehru, de eerste premier na de onafhankelijkheid, staat op de tocht. Evenals het seculiere karakter van de staat dat in de grondwet is vastgelegd. 

Foto: MVStudio on Pixabay

Odido: ’transparantie’ als mistmachine

, door

De afgelopen maand wordt het een na het andere datalek bekend. Ikzelf ben er van minstens één medeslachtoffer: dat van Odido. Klanten ontvingen deze week een uitgebreide mail over de cyberaanval door ShinyHunters. De toon is warm, persoonlijk en ernstig. In de eerste paragraaf wordt gezegd dat ze me graag “persoonlijk willen meenemen in wat er is gebeurd, wat we hebben geleerd en wat we precies gaan doen (en al doen) om verder te gaan”. Maar er wordt uiteindelijk zo goed als niets in de mail en de video gezegd.

Het bericht bestaat grotendeels uit zinnen die tegelijk professioneel klinken en vrijwel niets betekenen. Odido “blijft investeren in beveiliging”. Odido “blijft open over wat we leren”. Odido “blijft extra ondersteuning bieden”. Alles blijft, ook al was dat wat blijft in het verleden duidelijk geen garantie. Dus wat wordt er precies geleerd? Hoe helpt die extra ondersteuning ons tegen het al gebeurde datalek? Wat er concreet misging blijft opmerkelijk vaag. Wat er precies gedaan wordt om het in de toekomst te voorkomen ontbreekt grotendeels of is zo vaag dat het alles kan betekenen.

Dat is ergens indrukwekkend. Een telecombedrijf weet een complete mail over een enorm beveiligingsincident te schrijven zonder daadwerkelijk uit te leggen welke beveiliging faalde, welke systemen kwetsbaar waren, welke keuzes verkeerd uitpakten of welke structurele maatregelen nu zijn genomen. Het woord “transparantie” valt meerdere keren, terwijl de tekst zelf vooral uit abstracte mist bestaat.

Foto: Bjorn Snelders on Unsplash

De ‘No True Scotsman’-fallacy

, door

Nu ik erover blog, heb ik spijt dat ik destijds geen aantekeningen heb gemaakt en de bron heb genoteerd. U zult mij dus op mijn groene – volgens mijn oude paspoort – ogen moeten vertrouwen.

Het verhaal gaat over een monnik in de middeleeuwen die er maar niet in slaagde een goede reden te bedenken voor de verplichting van een christelijke man om zijn vrouw lief te hebben. De vrouw was immers een irrationeel wezen, dat niet alleen zelf geneigd was tot zondigheid, maar ook mannen ertoe verleidde te zondigen. Was het niet Eva die haar man Adam alzo in het verderf had gestort, en daarmee de gehele mensheid?

Tot op een gezegende dag de Geest vaardig werd over deze monnik en de beste man zich realiseerde dat Christus zelf ons geboden had onze vijanden lief te hebben. Probleem opgelost.

Alles in de redenering van deze monnik is van christelijke oorsprong, maar toch zal niemand er moeite mee hebben als de inhoud van ’s mans gedachten wordt beoordeeld als onchristelijk. De gedachtegang is niet christelijk en ook weer wel, het ligt er een beetje aan van welke kant af je het bekijkt. Preciezer: wat je bedoelt met het woord ‘christelijk’.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Closing Time | Manowar

, door

In de categorie “hebben we hier echt nog nooit…?” hebben we vandaag Manowar. En neen, die hebben we hier echt nog nooit laten horen, als Closing Time. Manowar maakt, vanaf het begin in de jaren 80, traditionele, klassieke heavy metal. Tekstueel en qua uitstraling zo over de top dat het een parodie zou kunnen zijn… maar dat is het niet. Daar kun je van alles van vinden, maar muzikaal valt er niet zo veel op af te dingen, als je een beetje van het genre houdt. En om het een beetje goed te maken, doen we er gewoon een bonusliedje bij:

Foto: Markus Spiske on Unsplash

Het OM vs Wilders: tja, het is maar hoe je kijkt

, door

Het Openbaar Ministerie heeft eindelijk duidelijkheid gegeven over de Wilders-afbeelding met de blonde “PVV”-vrouw tegenover de nors kijkende vrouw met hoofddoek: geen vervolging. Want volgens het OM is de afbeelding “voor verschillende uitleg vatbaar”.

Daarmee heeft het OM vooral iets anders duidelijk gemaakt: racisme wordt in Nederland blijkbaar vooral strafbaar geacht zolang het buiten de politiek plaatsvindt. Zodra discriminatoire beeldtaal onderdeel wordt van een electorale strategie, verandert zij juridisch in “maatschappelijk debat”, “politieke context” of “verschillende interpretaties”. Precies op de plek waar racisme historisch het krachtigst functioneert, namelijk als politiek mobilisatie-instrument, brengt de rechtsstaat plotseling uitzonderlijk veel begrip op.

Politieke uitingen krijgen altijd al meer ruimte dan gewone publieke communicatie. Dat principe bestaat om scherpe oppositie, provocatie en fundamentele kritiek mogelijk te maken. Maar de grens van wat onder die noemer nog acceptabel is, schuift hiermee steeds verder op. Het probleem van deze beslissing is dan ook niet dat Wilders wegkomt met één specifieke afbeelding. Het probleem is dat politieke context tegenwoordig fungeert als vrijbrief voor beeldtaal die in elke andere omgeving direct als stigmatiserend en racistisch gemotiveerd zou worden herkend.

Vanaf nu bestaat discriminatie in de politiek blijkbaar pas wanneer iemand er letterlijk “ik discrimineer nu” onder zet in Comic Sans, ondertekend met naam en datum. Iedere andere vorm van beeldtaal zweeft voortaan in een semantische mistbank waarin alles tegelijk propaganda, satire, politieke analyse en misschien gewoon een gezellig moodboard kan zijn.

Foto: RDNE Stock project on Pexels

Bestuurswetenschap in wereld zonder waarheid

, door

Bevlogen wetenschappers zijn meer dan ooit nodig om het Schip van Staat op koers te houden, zegt Willem Trommel bij zijn afscheid als hoogleraar Bestuurskunde aan de VU. Hij roept op tot activisme (dit artikel is een door Jan van Dam ingekorte versie van de rede waarmee VU-hoogleraar Beleid en Bestuur Willem Trommel op 2 april 2026 afscheid nam).

Vandaag pak ik mijn biezen, maar niet omdat ik denk dat de rol van mijn vak is uitgespeeld, integendeel. Juist nu de democratische besluitvorming wordt geteisterd door stelselmatige misleiding en desinformatie, moet de bestuurswetenschappelijke missie nieuwe glans krijgen. Kan dat? Hoe dan? Dat zijn de vragen die ik in mijn afscheidsrede ga bespreken.[1]

Zwaar weer

Voordat ik hierop inga, lijkt het me nuttig een korte aanloop te nemen. Hoe is het eigenlijk gesteld met de actuele wereld van politiek, beleid en bestuur? Niet best, hoor ik u meedenken, de lijst hoofdpijndossiers wil maar niet krimpen. Wooncrisis, klimaatverandering, stikstof, energietransitie, zorgkosten, immigratie en zo nog meer.

Maar wat als de gemeenschap verkruimelt, uit elkaar valt, geen gemeenschapszin meer ervaart?

Het Schip van Staat, een begrip ontleend aan Plato, verkeert in zwaar weer. In een liberale democratie is het de gemeenschap die het politieke gezag voert. Maar wat als de gemeenschap verkruimelt, uit elkaar valt, geen gemeenschapszin meer ervaart? Dan moeten we sturen zonder een wij, een moeizame zo niet onmogelijke exercitie.

Closing Time | The Cloud of Unknowing

, door

Sepultura neemt, een paar jaar lang, uitgebreid de tijd voor hun afscheidstournee genaamd ‘Celebrating Life Through Death’. Tussen het spelen door, en om hun nieuwe drummer Greyson Nekrutman de kans te geven wat nieuwe muziek met de band te maken, heeft de band een E.P.-tje gemaakt: The Cloud of Unknowing. En jajaja, ik snap heus wel de logica van ‘op je hoogtepunt stoppen’* enzo, maar na het fantastische Quadra, en nu dit, vraag je je toch af hoeveel mooie muziek er nog in het vat had gezeten als ze nog een paar jaar door waren gegaan.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: Bjorn Snelders on Unsplash

Hoe versla je verkiezingen?

, door

COLUMN - In het Verenigd Koninkrijk zijn vorige week verkiezingen gehouden. Het nieuws daarover in de Nederlandse media vond ik over het algemeen nogal beperkt. Misschien is de inschatting van de redacties dat de interesse in de Britse politiek hier niet bepaald groot is. Mogelijk. Maar er zijn ongetwijfeld mensen die wel willen weten hoe de vlag er voor staat bij onze buren aan de overkant. En wat kregen zij dan als nieuws, eindeloos herhaald? Labour verliest, Starmers positie wankelt, Farage is de grote winnaar. Hij wint vooral in gebieden waar vanouds Labour wordt gestemd. Is hier iets bij dat u niet eerder had gehoord?

Voor meer details heb ik er dan maar The Guardian bijgehaald.

Een paar dingen vielen me op:

In het parlement van Wales hebben de nationalisten van Plaid Cymru, de partij van Wales, de eerste plaats overgenomen van Labour (43 zetels, bijna genoeg voor de meeerderheid). De partij komt exclusief op voor de belangen van de inwoners van Wales en verzet zich tegen de dominantie van de Londense politiek. ‘Wales not Westminster‘ is een van hun leuzen. Maar ze staan ook voor: ‘Prosperity not poverty‘, ‘Fairness not injustice‘ en ‘Tolerance not hate‘. Een van het eerste programmapunten is ‘Better Government‘. Dat kan Starmer in zijn zak steken. En Farage, die met 34 zetels op de tweede plaats kwam, kan hier weinig mee.

Foto: Jon Tyson on Unsplash

Accijnzen: ook de schatkist heeft een verslaving

, door

Accijnzen zijn politiek een fascinerend verschijnsel. Zodra ze géén effect hebben, is het een inkomstenbron en verstandig ontmoedigingsbeleid. Zodra ze wél effect hebben, ontstaat paniek. Dan blijkt ineens dat mensen over de grens sigaretten halen, dat ondernemers omzet verliezen, dat de staatskas inkomsten misloopt. Het succes van de maatregel verandert daarmee direct in een argument tégen diezelfde maatregel.

Dat patroon zagen we bijvoorbeeld in 2003 bij de accijnsverhoging op sterke drank. Hogere accijnzen moesten consumptie ontmoedigen én geld opleveren. Vervolgens daalde de verkoop stevig. Precies het mechanisme waar deze accijnzen voor bedoeld zijn. Alleen bleek dat politiek ongewenst, zodra slijterijen begonnen te klagen en belastinginkomsten tegenvielen. Dus werd de verhoging een jaar later alweer teruggedraaid. De impliciete boodschap: ontmoediging is prima, zolang mensen het signaal eigenlijk niet of nauwelijks oppakken en de inkomsten op peil blijven. Dat zie je eigenlijk ook altijd met de raming van de inkomsten na een verhoging. Bijna altijd wordt er van uitgegaan dat de maatregel niet werkt en wordt de verhoging alvast één op één als extra inkomsten op de begroting gezet.

Bij sigarettenaccijnzen gebeurt exact hetzelfde. Hogere prijzen leiden aantoonbaar tot minder rokers. Vooral jongeren beginnen minder snel, bestaande rokers stoppen vaker of minderen. Vanuit volksgezondheidsperspectief werkt het beleid gewoon. Alleen ontstaat er tegelijk ook een voorspelbaar neveneffect: mensen rijden naar Duitsland of België voor goedkopere sigaretten. Experts zijn het erover eens, netto is het nog steeds een positief effect op de volksgezondheid, maar meteen verschuift het debat dan van “hoe krijgen we minder rokers?” naar “hoe beschermen we de staatsinkomsten?”.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Foto: "Karin Spaink" by Guido van Nispen is licensed under CC BY 2.0

In memoriam: Exit Spaink – mijn allerlaatste stukje

, door

Karin Spaink is niet meer. 475 476 stukjes schreef ze voor Sargasso, en talloze meer elders. Medeoprichter van Bits of Freedom, feminist, actief in de gehandicaptenbeweging en bondgenoot van homoseksuelen, biseksuelen en transgenders, niet altijd vrij van controverse, zoals het hoort. We gaan je missen. Hieronder integraal het stuk dat ze op haar eigen site plaatste.

Deze tekst schreef ik in februari en maart van dit jaar; inmiddels is het begin mei. Als alles volgens plan is verlopen, ben ik vanochtend overleden – een dood waarvoor ik zelf heb gekozen, en die ik maandenlang heb besproken en voorbereid.

fragment foto rouwkaart

[fragment rouwkaart; foto: bert Nienhuis, 1993]

Mijn denken over mijn leven en dood is sterk gekleurd door mijn eigen haperende gezondheid. Tussen mijn 19e en mijn 25e kampte ik met anorexia/boulemie; in 1986 begonnen de eerste verschijnselen van multiple sclerose; in 1994 werd een voorstadium van baarmoederhalskanker ontdekt; in 1995 kreeg ik een hersenbloeding. En in 2006 bleek ik borstkanker te hebben.

Eind juli 2012 hoorde mijn hartsvriendin, Christiane Hardy, dat ze alvleesklierkanker had. We trouwden kort daarna. Nog geen zes maanden later stierf ze. (Meer daarover lees je hier). Daarna belandde ik in een diepe depressie, die pas in 2017 begon te wijken. Haar dood sloeg een gat in mijn leven; ik ben daar bijna aan onderdoor gegaan.

Volgende