Het heeft er alle schijn van dat Ethiopië een van de strijdende partijen in Soedan de kans heeft geboden de zuidelijk stad Geisan te veroveren. Geisan ligt vlak bij Ethiopië in een gebied dat onder controle staat van het Soedanese leger. Half augustus doken er berichten op dat de stad is ingenomen door troepen van de coalitie die onder leiding staat van de RSF (Rapid Support Forces), gesteund door de Emiraten. Gegeven het ontbreken van een route uit door RSF gecontroleerd gebied naar Geisan concludeert Sudan War Monitor dat de aanvallende troepen vanuit Ethiopisch grondgebied kwamen en niet via door het leger gecontroleerde gebieden in het zuidwesten of noorden oprukten.
Ethiopië heeft alle betrokkenheid ontkend. Maar Addis-Abeba gaf onlangs wel ruimte aan een conferentie van de oppositie tegen het Soedanese regeringsleger SAF (Sudanese Armed Forces), dat gesteund wordt door Egypte. Die eindigde met een verklaring waarin een dialoog met SAF-leider Al Burhan werd afgewezen. Deze week kwamen er berichten naar buiten over een grootscheepse troepenconcentratie met bevoorradingsvoertuigen aan de noordelijke grens van Ethiopië.
Wat de situatie extra brandbaar maakt is het onopgeloste conflict tussen Ethiopië en Egypte over het water van de Nijl (foto). Na de bouw van de omstreden Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) kondigde de Ethiopische minister Minister Habtamu Itefa Gelata onlangs aan dat het land nog drie andere dammen wil bouwen in de blauwe Nijl, de tak van de rivier die uit Ethiopië stroomt naar Soedan en Egypte. Vanuit Egypte kwamen woedende reacties. Het land ziet dat de zoetwatervoorziening van meer dan 110 miljoen Egyptenaren bedreigd. In Ethiopië spelen naast water nog andere belangen. De Ethiopische politieke analist Jamal Ali Bashir omschreef de GERD als een “strategisch” ontwikkelingsproject. “Naast het voorzien van de plattelandsbevolking van elektriciteit, zal de GERD de industriële sector een goedkope energiebron bieden.” En het land kan elektriciteit exporteren. Het conflict over de dammen in de Nijl zit inmiddels muurvast. ‘Bijna tien jaar onderhandelingen met Ethiopië over een alomvattend Nijlcontract, met tientallen bijeenkomsten in Caïro, Addis Abeba en Khartoem, hebben de Egyptenaren niets opgeleverd,’ schrijft Al Majalla, een in Londen gevestigde en vanuit Saoedi-Arabië gefinancierde Arabische krant. ‘Ook de bemiddeling door de VS en de Afrikaanse Unie is mislukt. Als gevolg hiervan heeft Caïro het vertrouwen in diplomatie verloren.’ Volgens Cairo hecht Addis Abeba meer belang aan het gebruik van de Nijl als wapen dan aan de opwekking van elektriciteit. Dit zou de toenemende retoriek van Egypte kunnen verklaren. Zou dat voor Egypte een extra stimulans kunnen zijn om de SAF te steunen tegen de RSF indringers vanuit Ethiopië?
Aan de andere kant van het land dreigt Ethiopië in een gewapend conflict te raken over de veelbegeerde toegang tot de Rode Zee via de havenstad Assab. Volgens de Ethiopische premier Abiy Ahmed is het lot van zijn land niet alleen nauw verbonden met de Nijl maar ook met de Rode Zee. ‘Deze twee watermassa’s zijn fundamentele factoren zijn voor de groei of het verval van het land.’ Ethiopië grenst niet meer aan de zee en beschouwt dat als ‘een geografische gevangenis, als een onnatuurlijke situatie in plaats van een vaststaand geografisch feit’. Volgens de premier wijst de geschiedenis uit dat het land zijn meest bloeiende periodes dankte aan de toegang tot de zee. De Eritrese havenstad Assab heeft daarin een grote rol gespeeld toen Eritrea nog verbonden was met Ethiopië. Ethiopië gebruikte Assab als haven voor tweederde van zijn handel met de rest van de wereld, totdat de Eritrees-Ethiopische oorlog in 1998 uitbrak. De grenzen tussen Eritrea en Ethiopië werden gesloten en de handel met Ethiopië stopte. Nu wordt gezegd dat de premier zijn ambitie voor toegang tot de zee inmiddels zo openlijk heeft uitgesproken dat terugkrabbelen een flinke deuk in zijn geloofwaardigheid zou betekenen. ‘De vraag is niet of een oorlog zal uitbreken, maar wanneer. Want het is moeilijk voor te stellen hoe hij dit dossier volledig kan loslaten zonder gezichtsverlies.’
Abiy Ahmed zal ook nog moeite hebben om nieuwe binnenlandse gewelddadige uitbarstingen in de provincie Tigre de kop in te drukken. Hoewel hevig verdeeld is het TPLF, het bevrijdingsfront dat naar onafhankelijkheid streeft, nog steeds een bedreiging voor de eenheid van Ethiopië. Begin dit jaar raakten het Ethiopische leger en de Tigrese strijdkrachten na vier jaar opnieuw slaags. Daarop stuurde de regering in Addis Abeba verschillende divisies met zware artillerie richting de regio. Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN, Volker Türk luidde meteen de alarmbel over de opbouw van een troepenmacht rond Tigray. ‘De situatie kan snel verslechteren’, waarschuwde hij. Dan is er ook nog de Fano militie van de nationalisten in de provincie Amhara die na de beëindiging van de oorlog met Tigre in conflict kwamen met het Ethiopische leger. De Amharaanse nationalisten spreken van ‘een aanhoudend patroon van gerichte aanvallen, uitsluiting, verdrijving, ontbering, fysiek geweld en vernietiging tegen de Amhara als etnische groep’. Wat er tot nu toe bekend is geworden zou een onderzoek rechtvaardigen of hier geen sprake is van genocide. Het Vlaamse Mo*Magazine kopt alles overziende terecht: ‘In Ethiopië heb je maar één vonk nodig en alles staat in lichterlaaie’. En dat geldt dan voor een hele regio die op alle mogelijke manieren verbonden is met allerlei geopolitieke onrust.