Thema Kennis

Kurkuma: Wondermiddel of wortel?

ANALYSE - Is kurkuma het wondermiddel dat gewoon in je keukenkastje staat? Steven Raaijmakers neemt dit potentiele wondermiddel aan de hand van een wetenschappelijke overzichtstudie onder de loep.

Wondermiddel in de kruidenkast

Het zou zo maar kunnen dat je een waar wondermiddel in de keukenkast hebt staat. Zo blijkt uit de vele berichten over kurkuma op verschillende gezondheidswebsites. We lezen op WantToKnow.nl dat de geelwortel kan helpen bij sommige vormen van kanker, diabetes, depressies, leverziekten, reuma, en overgewicht. Healthwatch meldt dat kurkuma “ongeveer 100 keer minder giftig is dan chemotherapie” en effectiever is “bij de bestrijding van kankerstamcellen”. Op thetruthaboutcancer.com lezen we dat het de groei van kankercellen stopt. Kanker lijkt tot dusver de meest genoemde toepassing te zijn van de geelwortel, maar mens-en-gezondheid.infonu.nl weet ons te melden dat ook Alzheimer tot de toepassingen behoort. Maar dit soort berichtgeving is niet alleen te vinden op websites met meer alternatief gedachtegoed. Ook de Volkskrant doet een duit in het mandje in een interview met oncoloog Casper van Eijck. De arts bejubelt de fantastische anti-tumor effecten van kurkuma en claimt dat het beter werkt bij alvleesklierkanker dan chemo-therapie.

Liefde voor taal

COLUMN - Op onze middelbare school – ik begon op het gymnasium en switchte halverwege naar de havo – liepen veel stoffige leraren rond. Van de leraar klassieke talen kreeg ik bij onze tweede les een overhoring voor de klas van de eindeloze lijsten uit les één met wie wat had geschreven. Hij gaf een vette onvoldoende, uitsluitend omdat ik de klemtoon overal verkeerd legde, terwijl ik alles goed in mijn hoofd had gestampt. Hómerus, Illíad, Tacítus. De Duitse en Franse leraren waren tirannen bij wie leerlingen geregeld huilend de klas uitrenden na een mondelinge overhoring van hun ellenlange lijstjes werkwoordsvervoegingen en naamvallen.

De Nederlandse en Engelse lessen: dat was andere koek.

Hulspas weet het | De scan spreekt u vrij!

COLUMN - Misofonie. Ik had er nog nooit van gehoord. Het komt erop neer dat je werkelijk gek wordt van een bepaald geluid dat een ander maakt. Kauwen bijvoorbeeld, of slurpen, of gewoon ademen. Sommige mensen draaien op dat moment volledig door. En nee, ze kunnen er niks aan doen, want misofonie zit in de bedrading van het brein. Zeggen de deskundigen.

Die deskundigen verzamelden twintig mensen met extreme misofonie, en 22 mensen die daar geen last van hadden. Die rustig tv blijven kijken terwijl hun verkouden partner naast hen een winterwortel eet. Al die mensen gingen de scanner in. Ze kregen eerst neutrale geluiden te horen, daarna geluiden die iedereen vervelend vindt (kindergekrijs, sirenes) en daarna van die geluiden waar je gek van kunt worden. De eerste twee groepen geluiden lieten geen verschil in respons zien (of anders gezegd, toonden de normale respons bij dergelijke geluiden), en u raadt het al: bij de derde groep gingen de hersenen van de misofonielijders volledig op tilt. Met name (voor de liefhebbers) de anterieure insulaire cortex werd overactief. De onderzoekers zagen ook dat bij hen meer connecties waren tussen dit stukje cortex en de amygdala en de hippocampus, twee meer naar achteren gelegen hersendelen die (net als nummer een) veel te maken hebben met het reguleren van emoties.

De verslagenen

RECENSIE - De Vrede van Versailles uit 1919 staat niet bepaald bekend als een diplomatiek succes. Jarenlang beschouwde men dit ‘dictaat’ (de verliezers waren slechts na afloop welkom, om hun handtekening te zetten) als de voornaamste oorzaak voor de Tweede Wereldoorlog, die twintig jaar later uitbrak. De immens zware herstelbetalingen opgelegd aan Duitsland zouden de nazi’s de wind in de zeilen hebben gegeven.

Die verklaring wordt nauwelijks nog serieus genomen. De opgelegde betalingen bestonden grotendeels alleen op papier, de bedragen werden al vrij snel (ruim vóór de opkomst van Hitler) behoorlijk teruggeschroefd, en opeenvolgende Duitse regeringen hebben bovendien vrijwel niets betaald. Natuurlijk, de vernedering bleef, en die werd door de nazi’s vakkundig benut. Maar ‘Versailles’ is geen afdoende verklaring.

Nog zes misvattingen over de islam

ACHTERGROND - In de hetze die nu al vijftien jaar aan de gang is tegen de islam worden massa’s desinformatie verbreid. Rare pruiken en varkensmutsen zijn niet toegankelijk voor informatie van buiten, maar aan de vooravond van de fascistische machtsovername kan het misschien geen kwaad de wel denkende mensen wat correcties mee te geven voor de donkere jaren. De eerste negen misverstanden vindt u hier, de volgende zes hieronder.

10. ‘De islam is het werk van Mohammed’

Gelooft U het zelf? De arme man zou verbijsterd zijn geweest als hij had gezien wat moslims er na zijn dood van bakten.

Hulspas weet het | Niks geen vrienden der natuur

COLUMN - De Aboriginals hebben het gedaan. Er bestond al zo’n donkerbruin vermoeden, maar een recente publicatie maakt de beschuldiging een stuk overtuigender. Ooit bestond er in Australië een indrukwekkende en unieke fauna. (Dat krijg je op zo’n continent dat zijn eigen evolutionaire gang kan gaan.) Maar dan ineens, 45.000 jaar geleden, is die fauna in een paar duizend jaar compleet verdwenen. Uitgeroeid. Door de Aboriginals, blijkt nu.

Er waren ooit vele soorten reuzenloopvogels, er waren schilpadden zo groot als Volkswagen Kevers, angstaanjagende vleesetende kangoeroes (sommige soorten besprongen hun prooi vanuit de bomen) en wombats zo groot als (om in stijl te blijven) een Ford Fiesta. En dan waren er de reuzenleguanen, zoals nu alleen te vinden op Komodo. Smakelijke hapjes voor die reuzenkangoeroes, dat begrijpt u. Kortom, Australië was tot zo’n 45.000 jaar geleden een continent vol fabulous beasts. En in een paar duizend jaar was het afgelopen. In die periode gebeurden er twee dingen: ten eerste, de mens arriveerde. Ten tweede, het klimaat schommelde in die millennia ook wel wat. Tientallen jaren lang werd er gediscussieerd over de vraag wat nu de oorzaak geweest zou kunnen zijn van het verdwijnen van die horror-sprookjes-fauna. Was het de mens of het klimaat? Beide opvattingen hadden hun voorstanders. De Aboriginals zeiden dat ze zich niks konden herinneren.

Negen misvattingen over de islam

ACHTERGROND - In de hetze die nu al vijftien jaar aan de gang is tegen de islam worden massa’s desinformatie verbreid. Rare pruiken en varkensmutsen zijn niet toegankelijk voor informatie van buiten, maar aan de vooravond van de fascistische machtsovername kan het misschien geen kwaad, wel denkende mensen wat correcties mee te geven voor de donkere jaren.

1. ‘De islam zegt ….’

‘De islam’ is geen persoon en geen rechtspersoon. Hij kan niet praten, hij kan niet doen. Zinnen als: De islam is oorlogszuchtig, de islam is vrede, de islam onderdrukt vrouwen, de islam is heel goed voor vrouwen, de islam zegt … zijn onzin.

De Trump in ons onderbewuste

COLUMN - Politici hebben regelmatig last van een falend geheugen. Zoals zo vaak blinkt Donald Trump ook hierin uit: hoewel hij naar eigen zeggen gezegend is met “the world greatest memory”, spreekt hij zichzelf regelmatig tegen, en lijkt hij ongelegen acties uit het verleden toch vooral te vergeten. Helaas blijkt Trump in dit opzicht juist heel menselijk.

Steven Pinker over het gebrek aan vrouwelijke hoogleraren

ACHTERGROND - Slechts 17 procent van het aantal hoogleraren in Nederland is vrouw, en daarop trekt minister Jet Bussemaker eenmalig vijf miljoen euro uit zodat honderd vrouwelijke hoofddocenten kunnen worden bevorderd tot hoogleraar.

Maar hoe komt het dat het wetenschapswereldje voornamelijk een mannenbedoening is? Komt dat door een onbewuste samenzwering van mannen onder elkaar? Het welbekende glazen plafond?

Cognitief psycholoog Steven Pinker heeft daar zo zijn eigen ideeën over. Hij had een twee uur durende discussie met ontwikkelingspsycholoog Elizabeth Spelke over de vraag waarom er zo weinig vrouwelijke hoogleraren zijn in de bètawetenschappen.

Mannen- versus vrouwenpopulaties

Om te beginnen is het zo dat als je populaties mannen en vrouwen op tal van terreinen met elkaar vergelijkt, er dan statistisch gezien significante verschillen voordoen, en die verschillen worden groter bij de ‘outliers’. Ook vertonen mannen meer en extremere ‘outliers’; kort gezegd, meer idioten maar ook meer genieën.

Daarnaast blijkt dat als je mannelijke en vrouwelijke deelnemers aan bètatopklasjes in het middelbaar onderwijs bevraagt wat hun doelen in het leven, de mannelijke studenten veel vaker opgeven dat het vergaren van status, geld, succes, een voltijdbaan en iets nieuws uitvinden belangrijk voor hen is. De meisjes daarentegen gaven overwegend aan dat familie en vriendschap, betekenis en zingeving in het leven belangrijk voor ze is en dat ze de voorkeur geven aan een deeltijdbaan.

Mannen zijn over het algemeen meer competitief ingesteld en ‘single minded’, twee karaktertrekken van uitzonderlijk succesvolle mensen; en het vak van hoogleraar is een uitzonderlijk en competitief veld.

Vrouwen zijn overwegend meer geïnteresseerd in mensen en relaties, terwijl mannen meer geïnteresseerd zijn in de zaak zelf. Dat vertaalt zich niet enkel in het aantal mannen en vrouwen dat een carrière in de wetenschap ambieert, maar ook tot welke takken van wetenschap mannen en vrouwen zich door de bank genomen meer aangetrokken voelen.

Aangeboren of aangeleerd?

Volgende vraag is of die verschillen zijn aangeboren of aangeleerd (kortom: cultureel). Nu is weinig honderd procent aangeleerd, en volgens Pinker zijn er voldoende aanwijzingen dat biologie een rol speelt.

Zo zijn er biologische verschillen in mannen en vrouwen die bovenstaande uitkomsten zouden kunnen verklaren; zijn mannen overal ter wereld competitiever ingesteld en vrouwen meer betrokken op de zorg voor kinderen, en kan men cross-cultureel persoonlijkheidsverschillen aanwijzen tussen mannen en vrouwen.

Daarnaast zijn de verschillen stabiel door de tijd heen, ondanks twee feministische golven; en blijven ze zelfs bestaan in gemeenschappen die zich er op toe hadden gelegd deze verschillen uit te wissen, zoals de Israëlische kibboets en Amerikaanse utopische gemeenschappen.

Ook kunnen vergelijkbare verschillen eveneens waargenomen worden in andere zoogdieren: mannetjes vertonen meer agressiviteit, wijfjes meer investering in het kroost; mannetjes zijn beter in het oplossen van ruimtelijke problemen; en tonen meer interesse in fysieke objecten.

Veel van de opgemerkte sexeverschillen doen zich al voor vanaf de vroege kindertijd. Meisjes blijken meer en sneller te reageren op geluiden die pijn en onbehagen uitdrukken; meisjes maken meer oogcontact, zen zelfs pasgeboren jongetjes vertonen meer interesse in fysieke objecten en meisjes in gezichten.

Later in de ontwikkeling vertonen de meeste jongens overal ter wereld meer interesse in agressievere, fysiekere en competitievere spelletjes, terwijl de meeste meisjes meer geneigd zijn tot coöperatief spelen en ‘oudertje spelen’; en zijn jongens over het algemeen meer geïnteresseerd in voertuigen en wapens, en meisjes meer in poppen. Meisjes zijn over het algemeen beter in het interpreteren van de motivaties van personages en het inschatten in wat die wel en niet weten.

Ook genetische mannen die opgevoed worden als meisjes, gedragen zich als jongens; hetgeen het argument dat sekseverschillen vooral liggen aan opvoeding, gevoed door culturele genderopvattingen, van tafel veegt. Meisjes die aan een teveel aan androgenen worden blootgesteld in de baarmoeder, vinden net als jongens wapens en voertuigen leuker dan poppen, en geven de voorkeur aan competitief boven coöperatief spel. Ook vertonen ze typisch mannelijke beroepsvoorkeuren.

Conclusie

Kortom, genoeg redenen om aan te nemen dat mannen net even iets ander in elkaar steken dan vrouwen, en dat dit ook zo z’n weerslag heeft op beroepskeuze, ambities en competitiedrift.

Volgende vraag: waarom wordt het autoracen, bergbeklimmen en de startupbedrijfjes in Silicon valley gedomineerd door mannen?