Quote du Jour | Imagining a New Bretton Woods

SargQdJ09

The financial meltdown of 2008 prompted calls for a global financial system that curtails trade imbalances, moderates speculative capital flows, and prevents systemic contagion. That, of course, was the goal of the original Bretton Woods system. But such a system today would be both untenable and undesirable. So, what might an alternative look like?

Het is het stokpaardje van de marxistisch angehauchte economieprofessor en charismatische Griekse ex-minister van Financiën Yanis Varoufakis: waar sommige landen een structureel exportoverschot hebben, zullen anderen een structureel exporttekort hebben (en derhalve structureel schulden maken). Niet ieder land kan nu eenmaal een exportoverschot hebben, dat is logisch onmogelijk.

Dit geldt binnen de EU, en zelfs als alle landen binnen die EU een exportoverschot zouden hebben, zouden er blokken landen zijn die een exporttekort zouden hebben en derhalve structureel schulden maken. Dit komt de landen met een exportoverschot ook ten goede, want zij hebben natuurlijk wel een afzetmarkt nodig.

Van Bretton Woods tot de financiële crisis

Zo faciliteerde het systeem van Bretton Woods leningen aan Europese landen en Japan, zodat deze zich konden ontwikkelen en Amerikaanse consumptiegoederen konden afnemen. De VS had in die tijd een exportoverschot, maar het moest haar goederen natuurlijk wel ergens kwijt.

Eind jaren zestig raakt dit systeem in het slop: het exportoverschot van de VS is inmiddels verworden tot een structureel exporttekort, bovendien drukt men steeds meer dollars bij om de Vietnamoorlog te kunnen financieren.

Onder Nixon wordt derhalve een punt gezet achter Bretton Woods. De goudstandaard wordt losgelaten, en daarnaast maken de Amerikanen van de nood en deugd door de handel in schulden in de VS zelf te concentreren, op Wall Street. De lus is nu omgekeerd: de VS importeren nu meer goederen dan ze exporteren, en de schulden die de overheid en Amerikaanse bedrijven maken, vloeien terug naar Wall Street in de vorm van kapitaalhandel.

Vervolgens begon datzelfde Wall Street steeds extravagantere en onoverzichtelijker constructies ging verzinnen om nog meer geld te maken met de handel in schulden. ‘A little money making machine on the side’, zoals Varoufakis dit graag noemt. Het betreft hier piramideschema’s, die vroeger of later als een kaartenhuis ineenstorten, en zo zijn we bij de financiële crisis van 2008 belandt, maar dat terzijde.

De rol van het IMF

Wanneer een land zo diep in de schulden zit, dat vrijwel niemand er nog geld aan wil lenen, of slechts tegen rentes die niet reëel zijn, komt het IMF langs om de overheid met kredieten in de lucht te houden en te bemiddelen in het kwijtschelden van schulden. Een soort schuldsanering op wereldniveau dus. In ruil daarvoor moet zo’n land dan wel ‘hervormen’, wat doorgaans betekent dat ze een flink deel van haar ambtenaren moet ontslaan, in salarissen korten, loonmatiging doordrijven, pensioenen verlagen, uitkeringen verlagen, grote winkelketens bevoordelen boven kleine bedrijfjes en nutsvoorzieningen en staatsbedrijven in de uitverkoop gooien.

Daar gaat volgens Varoufakis ook het huidige getouwtrek tussen de Europese kredietverstrekkers onder leiding van Angela Merkel en het IMF over:

The IMF and Berlin are still at loggerheads on whether they should turn Greece into a stable desert or a constantly declining, miserable, depressed state. (Yanis Varoufakis, Democracy Now, 28-4-16)

De Europese kredietverstrekkers hebben aan hun bevolking beloofd dat men het geleende geld terug zou bezorgen (terwijl men in feite gewoon geld van de belastingbetaler aan Griekenland leent zodat het eerdere leningen van Duitse en Franse banken kan terug betalen: een gigantische kapitaaloverdracht van Europese burgers aan de banken dus) en plegen een vorm van permanente fiscale watertortuur op Griekenland toe, dat het land voorgoed in een staat van economische depressie houdt.

Het IMF ziet daarentegen wel in dat je geen ‘hervormingen’ op kunt dringen zonder gedeeltelijke kwijtschelding van de Griekse schuldenberg, aangezien het volstrekt onrealistisch is dat je de Griekse economie om zeep helpt én dan ook nog verwacht dat Griekenland al haar oude én nieuwe leningen terugbetaalt.

Beide partijen gedragen zich dus schurkachtig, alleen is het IMF toevallig een schurk die z’n rekenmachine gebruikt, en zijn de Europese leiders te schijterig om hun bevolking te vertellen hoe de vork werkelijk in de steel zit, aldus Varoufakis.

Bretton Woods herzien

Om die perverse cyclus te doorbreken – en andere landen ervoor te behoeden – stelt Varoufakis voor nog eens naar Bretton Woods te kijken, en dan met name het voorstel voor een financiële wereldorde van John Maynard Keynes, dat het destijds niet gehaald heeft.

Above all, the new system would reflect Keynes’s view that global stability is undermined by capitalism’s innate tendency to drive a wedge between surplus and deficit economies. The surpluses and deficits grow larger during the upturn, and the burden of adjustment falls disproportionately on debtors during the downturn, leading to a debt-deflationary process that takes root in the deficit regions before dampening demand everywhere.

To counter this tendency, Keynes advocated replacing any system in which “the process of adjustment is compulsory for the debtor and voluntary for the creditor” with one in which the force of adjustment falls symmetrically upon debtors and creditors.

  1. 2

    het probleem in Europa is exportoverschotten vooral (zijn) ontstaan doordat in 2002 de nationale munten van de EU in een vaste bandbreedte zijn gekoppeld aan de Euro. Daardoor kunnen minder concurrerende economieën niet meer exporteren omdat ze (relatief) te duur zijn en niet langer passend kunnen devalueren.

    De oplossing voor dit probleem van Brussel/ IMF is om van bijvoorbeeld Griekenland een soort Duitse economie te willen maken maar dat gaat (om allerlei obvious redenen) natuurlijk niet lukken.

    Veel interessanter in mijn optiek is in dat licht de Matheo-solution.. http://www.clingendael.nl/publication/matheo-solution-tms-het-beste-van-twee-werelden.

    Maar goed, Brussel wil daar ondanks de eenvoud ervan niet aan. Te veel gezichtsverlies en de gemeenschappelijke munt is voor hen een erg belangrijk middel om meer federalisering af te dwingen. Dus dat laten ze zich niet afpakken, hoe diep de zuidelijke landen ook verder in de stront zakken..

  2. 3

    Een goudstandaard is natuurlijk het doemscenario van een federalist. De Eurofielen willen een staat bouwen, de euro heeft enkel waarde omdat de staat (EU) die eraan verleent. Bij een goudstandaard haalt het die invloed weg.
    Helaas voor de eurofielen snijdt het zwaard aan twee kanten. Aan de ene kant dwingen ze er federalisering mee af, aan de andere kant ondermijnt het het gehele EU project gigantisch. Als men echt het beste voor heeft met de zuidelijke landen, dan laten ze de euro los. Nu zitten ze gevangen en moeten ze de crisis maar ondergaan.

  3. 4

    Volgens mij had Griekenland logischerwijs al lang uit de Euro moeten stappen. En waren er vorig jaar ook plannen om de Drachme her in te voeren. Zoals er in 2011 ook plannen waren om de D-mark weer in te voeren.
    Tsipras voert nu hetzelfde desastreuse beleid uit als zijn voorgangers. Vorig jaar in een referendum wees men de zware bezuinigingen af om het daarna alsnog doorgevoerd te zien worden. Blijkbaar heeft Tsipras er (mede onder druk van IMF/Brussel/Washington) alles voor over om het sprookje van de Euro in leven te houden. Maar het land blijft nu voor altijd in een vicieuze cirkel zitten.
    Het uit de Euro stappen zou een sprong in het diepe zijn maar had hem wel de mogelijkheid gegeven het roer weer in eigen hand te nemen. Een aantal partijen zouden dan eindelijk eens hun verlies moeten nemen. Maar dit zal achter de schermen wel worden tegengehouden omdat de echte probleemlanden Italië en Frankrijk zijn. Stapt één van hen er uit dan is het einde Euro.

    Er moet zeker een nieuw financieel systeem komen. Met het huidige is het gewoon wachten tot de boel klapt. De schuldenbergen zijn te hoog en ondanks de zeer lage rentes is er weinig groei.

  4. 7

    Volgens mij had Griekenland logischerwijs al lang uit de Euro moeten stappen. En waren er vorig jaar ook plannen om de Drachme her in te voeren.

    In een interview met BBC-Newsnight legt Varoufakis uit dat Griekenland wat hem betreft nooit in de Euro had moeten stappen. Maar als je er éénmaal inzit, kom je er niet zonder amputaties uit.

    Het duurt tien à twaalf maanden voordat je een eigen munt hebt gecreëerd en ingevoerd. Maar dat is volgens Varoufakis zoiets als dat je elf maanden van tevoren een devaluatie van je munt aankondigt. “Je kunt je wel voorstellen wat er dan zal gebeuren.”

    Dus kun je maar beter roeien met de riemen die je hebt – in dit geval de Euro dus – ipv uit het bootje te springen en dan hopen dat je al zwemmend ergens land bereikt.

  5. 8

    @7:

    “Dus kun je maar beter roeien met de riemen die je hebt – in dit geval de Euro dus – ipv uit het bootje te springen en dan hopen dat je al zwemmend ergens land bereikt.”

    Ja, en dan kun je dus tot aan 2060 schulden gaan terugbetalen. En die termijn, die gaat waarschijnlijk alweer verlengt worden. 2060! Dat betekent dat een hele generatie niets ander gaat kennen dan het terugbetalen van schulden!Iemand van 24 die van de universiteit afkomt en waarschijnlijk werkloos is in Griekenland, die weet dat er nog minimaal 43 jaar het EU juk op zijn land zal rusten. En voor Nederlanders geldt het omgekeerde. Die moeten dus nog minimaal 43 jaar elk jaar weer opnieuw achter hun centen aan. Dat is immers keer op keer beloofd door meerdere regeringen.

    Neehoor, dan was ik het avontuur op gaan zoeken als Griek en als Nederlander. Dit is een situatie waarin je beide niet wilt verkeren. Neem toch je verlies. We zitten nu al zo lang in een structurele crisis. Het zal me niets verbazen als die in 2060 nog steeds niet is afgelopen.

  6. 9

    @7: “Het duurt tien à twaalf maanden voordat je een eigen munt hebt gecreëerd en ingevoerd.”
    Met de huidige automatisering moet dat toch vrij snel kunnen als je de boel eenmaal hebt ingericht. En natuurlijk zal de nieuwe nationale munt veel waarde verliezen. Wat krijg je dan: de hele boel wordt gesaneerd, dan kan er eindelijk eens reëel gekeken worden wat er nog mogelijk is. Men zal niet willen dat Griekenland in Rusland of China aanklopt. Het is dus puur eigen belang dat de EU Griekenland niet in laat storten.
    IJsland liet de banken in 2008 klappen en kwam er ook weer boven op. Ik denk dat het vooral de bangmaak scenario’s zijn die het tegenhouden.

  7. 10

    @9: Natuurlijk. De Euro was ook zo eventjes ingevoerd. Wat een gelul! Iedereen die een beetje nadenkt begrijpt dat je niet “zomaar” van munt wisselt; dat dit tijd kost. Denk aan simpele praktische problemen als prijskaartjes. Het programmeren van geldautomaten van euro op de nieuwe munt. Veel, zoniet alle, automaten zijn nooit voorbereid geweest op andere muntsoorten dan de euro. Denk aan het omprogrammeren van programma’s waarmee je rekeningen maakt. Denk aan het omprogrammeren van zaken als de belastingdienst (en welke problemen dat in Nederland met zich meebracht zonder een muntwissel!). Nogmaals: Wat een gelul!

  8. 11

    @9: Ijsland kreeg een grote bailout van steenrijke vrienden (Noorwegen en Zweden). Griekenland heeft helaas geen (rijke) vrienden.

  9. 13

    @12 De Nederlandse overheid kan nog niet eens een nieuw automatiseringssysteem in een jaar tijd uitrollen bij de sociale verzekeringsbank zonder dat de betaling van de zorg aan mensen met recht op een persoonsgebonden budget volledig in de soep loopt.

    En dat is dan nog maar de invoering van één automatiseringssysteem bij één overheidsdienst, dus niet eens het hele departement.

    Invoering van een nieuwe munteenheid betekent dat alle banken, de belasting etc. aanpassingen in de automatisering moeten doen én dat dit ook nog allemaal samen moet kunnen werken.

    Kan een of andere anonymus op een margeblogje wel roepen dat dit toch allemaal simpel te regelen moet vallen; maar iets zegt me dat de voormalig minister van financiën van Griekenland daar meer kijk op heeft.

  10. 14

    Ik mag die Prediker wel. Niet dat ie daaraan iets heeft. Maar toch, wat geschreven en gelezen is kan niet meer gewist.

  11. 15

    @13:
    Niemand zegt dat het makkelijk wordt. Echter, zo onmogelijk is het ook weer niet he! En zo desastreus zou het niet zijn als de helft van de pinautomaten en banken tijdelijk wegvallen. Er zijn ook mensen die van Syrië naar Nederland toelopen….

  12. 18

    @16: destijds is men van Drachme naar Euro gegaan. Als men toen slim geweest is heeft men ook rekening gehouden met een scenario andersom. Zeker omdat toen al bekend was dat men de boel aan het flessen was m.b.v. GS.

  13. 19

    @18: Hoeveel bankautomaten waren er toen in Griekenland? Zouden die eventueel al vervangen zijn? We spreken hier over een flink aantal jaren. Heeft het bankwezen in Nederland rekening gehouden met een eventueel scenario als Brexit, zoiets als Nexit?

  14. 21

    @20: Uit jouw artikel “De consequenties van een terugkeer naar de gulden zijn voor zover bekend niet onderzocht” kortom: bullshit!

  15. 24

    @23:

    Hij lult niet. De Jager gaf toentertijd aan dat Nederland voorbereid is op alle onwaarschijnlijke scenario’s, maar niet in t openbaar gaat speculeren over het uiteenvallen van de euro. Ook was er hoog ambtelijk contact met Duitsland over wat te doen bij die ‘onwaarschijnlijke scenario’s’.

  16. 25

    @24: Uit jouw artikel “De consequenties van een terugkeer naar de gulden zijn voor zover bekend niet onderzocht” kortom: bullshit!

  17. 26

    @25: je kunt wel blijven pingpongen: “voor zover bekend” zegt ook het e.e.a. en zie @24. Huidige politici die openlijk aan het prestigeproject Euro twijfelen wil men niet hebben. Je zag destijds wel iemand als Bolkestein toegeven dat het project mislukt is.

  18. 27

    @26: Jij stelde, als ik het wel heb, dat men heel snel een nieuwe munt kan invoeren. Ik noem een aantal praktische bezwaren. Het blijkt dat Nederland blijkens een verklaring van de regering, zie jouw link, net zo min voorbereid is op een terugkeer naar de oude munt als Griekenland. Kortom: gelul & bullshit.

    Ander praktisch bezwaar: Die munten moeten waarschijnlijk nieuw gemaakt worden. Om dus voldoende munten en bankbiljetten te hebben na zo’n munteenheidswissel, heb je wel even een flinke productie nodig. Griekenland heeft zo’n 11 miljoen mensen, dus je hebt – als ik even naar mij zelf kijk 11 miljoen X 20 munten nodig. 200 miljoen munten doe je niet op een dagje munten slaan.

  19. 29

    @28: hou es ff op. we begrijpen best dat het technisch mogelijk is om de drachme herintevoeren, alleen lijkt het vrij duidelijk dat het de economische chaos (nog) niet waard is.

  20. 31

    Het grootste probleem van een terugkeer naar de Drachme (of welke nationale munteenheid dan ook, zeker in Zuid-Europa) is dat alle nationale overheden schulden hebben in euro’s. Bij een uitstap uit de euro zal onvermijdelijk een groot wantrouwen ontstaan jegens de nieuwe munt, die dus snel zal devalueren tegenover de euro. Daarmee worden de (euro)schulden van het betreffende land helemaal onbetaalbaar, omdat de overheid immers haar (belastings)inkomsten vrijwel volledig ontvangt in de betreffende devaluerende munt, die niemand zal willen inwisselen tegen euro’s. Dat is niet alleen een probleem voor het land zelf, maar ook voor alle schuldeisers, die dan immers definitief de volledige schuld zullen moeten afschrijven.

    Dat natuurlijk nog los van de kapitaalvlucht die zo’n overgang teweeg brengt (want elke Griek die banktegoeden in euro’s heeft zal, zodra er ook maar een gerucht verschijnt van zo’n uitstap, meteen zijn geld zo snel mogelijk in het buitenland veilig onderbrengen om te voorkomen dat ze omgezet worden in waardeloze Drachmen, zoals ook al met miljarden gebeurde bij de geruchten in de afgelopen jaren) en het risico van een enorme zwarte economie (Grieken die onderling in euro’s blijven betalen omdat ze de Drachme niet vertrouwen, maar deze coûte que coûte buiten zicht van de overheid zullen houden).

  21. 32

    @31: de vraag is hoeveel slechter het nog moet gaan wil men zichzelf uit de Euro gevangenis bevrijden. Schulden afbetalen in 2060? Wie gelooft daarin? 25% werkloosheid, 50% jeugdwerkloosheid. Iedereen met wat spaargeld heeft zijn geld allang elders geplaatst. Goed opgeleiden zijn naar het buitenland vertrokken. Economische cijfers werden tig keer opgepoetst maar vielen bijna altijd slechter uit. Niemand investeert in het land zolang deze uitzichtloze situatie voortduurt.
    Dat schulden met de nieuwe munt nog onhoudbaarder zijn, wiens probleem is dat? Duitse en Franse banken hebben veel te veel risico genomen met hun leningen en konden dankzij de bail-outs hun rotzooi bij de ECB dumpen. Van een kale kip kun je niet plukken. Uiteindelijk kom je toch in een traject van schuldsanering terecht. Argentinië en Rusland zijn failliet gegaan maar klommen weer op.

  22. 33

    Dat schulden met de nieuwe munt nog onhoudbaarder zijn, wiens probleem is dat?

    @32 Nou, zoals Bismarck overtuigend laat zien, in de eerste plaats het probleem van Griekenland zelf, want die drachme vermindert in no time in waarde. Nog voordat ‘ie überhaupt is verschenen!

    Het zal in korte tijd een enorme kapitaalvlucht en -verdamping met zich meebrengen.

    En denk jij nu werkelijk dat Tsipras de optie van een euro-exit niet in extenso met zijn ministers van financiën besproken heeft? Dat ‘ie voor z’n lol politieke zelfmoord pleegt en zwicht voor de eisen en bevelen van de Troika – terwijl zijn verkiezingsprogramma juist was daar tegenin te gaan – omdat ze bij Syriza zo houden van de EU ofzo?

    Als Tsipras en zijn raadgevers hadden gemeend dat een exit uit de euro op middellange termijn beter zou zijn geweest voor Griekenland, denk je dan niet dat ze daar voor zouden hebben gekozen? Ze hadden er het mandaat voor, en ja, ze zouden enorm impopulair geworden zijn als het land de stront in zakte, maar ze hebben nu elke geloofwaardigheid verloren door precies het beleid uit te voeren waar hij campagne tegen heeft gevoerd.

    Hartstikke leuk dus dat jij het dus allemaal beter denkt te weten vanachter je toetsenbordje, maar ga er maar vanuit dat degenen met daadwerkelijk zicht op de kwestie én alle redenen om de Griekse drachme weer in te voeren, die optie heus zorgvuldig overwogen hebben en om goede redenen hebben afgewezen; namelijk dat Griekenland dan nog veel verder de afgrond in glijdt en daar dan nog minstens een decennium in blijft zitten.

    Vervolgens komt het IMF langs en eist dan alsnog de hervormingen die ze nu ook al moet uitvoeren.

    Je bent een beetje als iemand die op grond van z’n medische internetwijsheden carcinologen bekritiseert dat ze stom zijn dat ze een leukemiepatiëntje geen chemokuur in combinatie met bestraling en een beenmergtransplantatie hebben gegeven, ‘want bij die en die werkte dat ook gewoon’.

  23. 34

    @33: de enige reden die ik kan verzinnen voor het niet herinvoeren van de Drachme is dat men dan zijn verlies moet nemen. Toegeven dat alle maatregelen nooit hebben gewerkt en de boel alleen maar hebben verslechterd. Dus psychologie: een gokker die bijna alles heeft verloren zal na tig keer verliezen toch nog één keer doorgaan in de hoop dat het balletje nu wel een keer goed valt. Het is gewoon jezelf voor de gek houden. Het in de Euro blijven beschouwd Tsipras blijkbaar als een overwinning omdat de bevolking het wil. Dit betekent wel dat men voor eeuwig aan het infuus van Noord Europa vastzit maar zelf niets op kan bouwen waardoor het een zombie staat blijft.
    De rest van de EU houd zichzelf net zo hard voor de gek door vol te houden dat een schuldafschrijving er nooit mag komen. Zo blijft er een status quo in stand waarvan iedereen weet dat die onhoudbaar is. Maar alles om het Euro sprookje in leven te houden.

  24. 36

    Toegeven dat alle maatregelen nooit hebben gewerkt en de boel alleen maar hebben verslechterd.

    @34 Als er een liberale of centrumlinkse regering aan de macht zou zijn, zou je dit misschien vol kunnen houden. Maar Syriza heeft nu juist steeds geroepen dat alle maatregelen niet hebben gewerkt en de boel alleen maar hebben verslechterd; dat was hun politieke campagne, dat het roer radicaal om moest.

    Zij dachten – nogal naïef – dat als ze hun kijk op de zaak uit zouden leggen aan types als Jeroen Dijsselbloem en Wolfgang Schaüble, dat dezen dan het licht zouden zien en dat er dan over een nieuwe bestemming en omvang van die leningen onderhandeld zou kunnen worden.

    De kredietverstrekkers waren daar echter volstrekt doof voor. De trein was immers vertrokken en tenzij Syriza daar met Griekenland uit wilde springen, moest het gewoon zoals afgesproken over de brug komen met ‘hervormingen’ (nog meer bezuinigingen en uitverkoop van staatsbezit); over een heroverweging van het hele raamwerk viel helemaal niet te praten.

    Dat is precies waarom minister Varoufakis zo slecht viel aan de onderhandelingstafel. Die was enkel geïnteresseerd in het overtuigen van zijn opponenten door middel van een academische discussie (kortom, hij bedreef politiek), terwijl Dijsselbloem en Schaüble enkel geïnteresseerd waren in onderhandelingen over de implementatie van het met eerdere regeringen overeengekomen program (kortom, zij bedreven technocratie).

    Het in de Euro blijven beschouwd Tsipras blijkbaar als een overwinning omdat de bevolking het wil.

    Nu draai je het mooi om: het Griekse volk heeft in een referendum eind juni 2015 luid en duidelijk aangegeven dat het de hervormingen die de Europese landen opleggen, in géén geval wil.

    Er was toen grote vrees onder de Griekse klasse van ondernemers, dat Syriza uit de Euro zou stappen. Zo werd er ook campagne gevoerd door het liberale kamp, dat juist graag voortzetting ziet van de ‘hervormingen’: als jullie ‘Nee’ stemmen tegen het voorstel van de commissie Juncker, dan rest Syriza feitelijk geen andere optie dan uit de Euro te stappen, en als dat gebeurt breekt de financiële apocalyps hier aan.

    De bevolking stemde vervolgens met 61% “Nee”. Dus als er ooit een moment was waarop Syriza een mandaat had gehad om uit de Eurozone te stappen, was het toen.

    Alleen zien ze zelf ook wel in wat een ramp het land dan te wachten staat. Potentieel totale financiële chaos.

  25. 37

    Vlak voor het referendum was de meerderheid van de bevolking wel degelijk voor een verlengd verblijf in de Eurozone.

    http://www.ekathimerini.com/198471/article/ekathimerini/news/greeks-want-to-stay-in-eurozone-two-polls-show

    Vervolgens stemt het dus tegen de zware bezuinigingen. Ziehier de spagaat: wel de lusten niet de lasten.

    Als Syriza woord had gehouden hadden ze gekozen voor een vertrek uit de Euro. Ze hebben 5 maanden de tijd gehad om het voor te bereiden. Failliet was het land toch al en die economische wetmatigheid blijven ontkennen gaat niet helpen. Misschien dat de ogen van de rest van de EU dan een keer open waren gegaan. Zie het als een schreeuw om hulp richting EU: het land vliegt in de afgrond, mede door jullie schuld. Door niet het noodmiddel te gebruiken gaat het hele spelletje touwtrekken de zoveelste ronde in zonder dat iemand er iets mee opschiet. O ja, de banken zullen wel juichen. Nogmaals: gewoon verlies nemen en weer opbouwen is de beste oplossing.

  26. 38

    Misschien dat de ogen van de rest van de EU dan een keer open waren gegaan.

    @37 Nou, ik denk het niet, want volgens Varoufakis zag Wolfgang Schäuble wel brood in een Griekse exit uit de euro. Die zou daar tegenaan hebben gekeken als de amputatie van een rot lichaamsdeel; bovendien zou er een schrikwekkende werking vanuit gaan richting de andere kwakkelende Europese economieën: pas op want de geldkraan is niet oneindig…

  27. 39

    @38: Merkel/Schäuble spelen good guy/bad guy om de Duitse kiezers rustig te houden. De macht ligt bij Merkel. Overigens heeft Schäuble gewoon gelijk en dat weet Varoufakis ook.

    Bij een vertrek uit de Euro van Griekenland komt alle shit boven tafel: alle maatregelen hebben niet geholpen en er moet nu echt afgeschreven worden. Anders volgt chaos en dat kan de EU zich niet veroorloven. Verantwoordelijken: EU, ECB en IMF. Premiers van de EU landen zullen diep door het stof moeten.

    Griekenland is symbool geworden voor wat er allemaal fout gaat binnen Europa. Het land waar zo’n beetje de democratie werd uitgevonden, begroef die vorig jaar en kan die dan eindelijk terugwinnen.