Kunnen we CO2-emissies compenseren?

COLUMN - Tussen klimaatontkenners en klimaatasceten zit een enorme groep mensen die wel klimaatverandering wil tegengaan maar (nog) niet bereid is hun manier van leven significant te wijzigen. Velen van hen zoeken de oplossing in het compenseren van hun klimaatschadelijke emissies. Bijvoorbeeld door tegelijkertijd met de aankoop van een vliegticket ook te betalen voor investeringen in duurzame energieprojecten en bosprojecten waardoor uitstoot elders wordt voorkomen. Er zijn vele aanbieders van klimaatcompensatie en bijna even zo vele verschillende manieren van compensatie. Maar is deze aflaat moreel wel in orde? Ik betwijfel het.

In Liberty and Justice geeft politiek filosoof Brian Barry een overtuigend voorbeeld wat er mis is met compensatie:

We will all agree that doing harm is in general not cancelled out by doing good, and conversely that doing some good does not license one to do harm provided it does not exceed the amount of good. For example, if you paid for the realignments of a dangerous highway intersection and saved an average of two lives a year, that would not mean that you could shoot one motorist per year and simply reckon on coming out ahead.

Het gaat hier geeneens om een deontologisch argument dat het toebrengen van schade altijd verkeerd is. Ook een utilist die niets om rechten en plichten geeft, maar enkel het geluk of nut in de wereld wil maximaliseren, zal problemen hebben met deze vorm van compensatie.

De reden is dat in het voorbeeld schade en goeddoen niet onlosmakelijk zijn verbonden: je zou het gevaarlijke kruispunt ook kunnen verbeteren zonder vervolgens een motorrijder neer te schieten en vice versa. Vandaar dat elke handeling afzonderlijk op zijn morele merites moet worden beoordeeld. Als het verbeteren van een gevaarlijke kruispunt levens redt, dan heb je reden om dat te doen, en als het neerschieten van een willekeurige motorrijder verkeerd is, dan heb je dat sowieso te laten. Daarin verschillen deontologie en utilisme niet. Deontologie en utilisme kunnen zich wel splitsen in situaties dat ‘goed’ en ‘kwaad’ onlosmakelijk zijn verbonden, bijvoorbeeld als een chirurg enkel het leven kan redden van vijf patiënten door uit een willekeurige andere patiënt de organen te halen met de dood tot gevolg.  In dat geval zullen sommige utilisten het doel de middelen vinden rechtvaardigen, terwijl deontologen zullen stellen dat niemand als middel mag worden gebruikt.

Maar zoals gezegd: in Barry’s voorbeeld zijn ‘goed’ en ‘kwaad’ onafhankelijke activiteiten. Hetzelfde geldt voor de compensatie van vliegtuigemissies: als die vliegtuigemissies schade toebrengen dan behoren we ze te vermijden, en als investeren in duurzame energieprojecten en bosprojecten ‘goed’ is, dan is dat ook goed zonder dat we vliegen. We hebben anders gezegd geen vliegreis nodig om die projecten te financieren.

Maar kunnen we dan geen enkele vliegreis meer maken of andere activiteiten uitvoeren waarbij emissies vrijkomen? Dat nu ook weer niet. Dat zou ook een onmogelijke eis zijn omdat zelfs ons uitademen al CO2 in de lucht brengt. Daar alle menselijke activiteiten in meer of mindere mate aan klimaatverandering bijdragen, is een afweging van kosten en baten gerechtvaardigd. Dat erkent ook de rechtspraak bij de beoordeling van andere risicovolle activiteiten: bij de bepaling of een handeling een ‘onrechtmatige daad’ inhoudt, wordt vaak afgewogen of het nut van de handeling opwoog tegen het veroorzaakte risico.

Maar hoe zo een kosten-batenanalyse uit te voeren? Op dezelfde sites die klimaatcompensatie aanbieden, is te berekenen hoeveel emissies bepaalde activiteiten zoals vliegen met zich meebrengen (bijvoorbeeld hier of hier). Neem bijvoorbeeld een retourvlucht tussen Schiphol en New York. Dat levert ruim twee ton CO2 op. Voor circa 10 Euro per ton zijn de emissies te ‘compenseren’, maar deze prijs is veel te laag om te bepalen of de vlucht moreel door de beugel kan. Er zijn twee manieren om een redelijke prijs te bepalen: 1. de (marginale) kosten om de mondiale temperatuurstijging binnen de 1,5 en 2,0 graden te houden zoals in Parijs afgesproken, en 2. een berekening van de schade die de emissies veroorzaken. Het voert hier te ver om dieper in te gaan op de vraag hoe dat te doen, maar op basis van redelijke aannames zal via beide wegen de prijs op een paar honderd Euro per ton komen. Dat betekent dat als in Parijs tot het klimaatbeleid was gekomen dat de wereld werkelijk nodig heeft, aan CO2-emissies een prijskaartje was komen te hangen van een paar honderd Euro per ton.

Wat dit voor de ‘verlichte’ reiziger betekent, is dat hij of zij zelf zal moeten doen alsof dat prijskaartje aan emissies hangt. Oftewel, dat een retourtje naar New York 400 Euro meer kost. Zou men de vlucht ook hebben gemaakt voor 400 Euro meer omdat de vlucht daarvoor belangrijk genoeg is, dan valt de vlucht te rechtvaardigen, anders niet. Aan deze afweging verandert de mogelijkheid van compensatie niets. Zou men de vlucht hebben nagelaten als er een significant prijskaartje aan emissies had gehangen, dan is de vlucht ‘moreel laakbaar’, ook als men de vlucht ‘compenseert’.

Oftewel, het compenseren van klimaatemissies is een moreel aanbevelenswaardige handeling. Maar het verandert de afweging niet of het verrichten van een bepaalde activiteit waarbij emissies vrijkomen is te rechtvaardigen of niet.

Dit artikel van Marc Davidson verscheen eerder op Bij Nader Inzien.

  1. 1

    Als ik adem levert dit ook een CO2-emissie op. Is dit een kwaad en wat moet je hier dan aan doen. Leven en dus consumeren is nu eenmaal onmogelijk zonder CO2-emissies. De begrippen goed en kwaad lijken mij in dit artikel iets overtrokken en dienen iets beter uitgewerkt te worden. Niet dat ik nu precies kan aangeven hoe of wat.

  2. 2

    @: “Zou men de vlucht ook hebben gemaakt voor 400 Euro meer omdat de vlucht belangrijk is, dan valt de vlucht te rechtvaardigen”
    – Met voldoende geld of als de kosten elders te verhalen zijn, is een vlucht te rechtvaardigen. Alleen de minder kansrijken moeten hun gedrag aanpassen. Een groot deel van de wereldbevolking heeft nu al geen andere mogelijkheid.

    Dat wringt, dus is het prettig je te richten op klimaatontkenners

  3. 4

    CO2 compensatie is een erg slecht systeem, dat binnen de kortste keren een fraudegevoelig, verstikkend en bureaucratisch monster zal baren. Een soort middeleeuws aflaatsysteem. Beter is volgens mij, het het grote publiek te wijzen op de onrechtvaardigheid van een systeem wat interglobaal reizen faciliteert. Systeem realiseert en consolideert de onredelijke eis van iedere aardbewoner, om op ieder moment en op elke plaats zich grenzeloos te verplaatsen. Ieder weldenkend mens zal begrijpen, dat we dat nooit vol kunnen houden. Is ook een van de grote olifanten, die in de kamers van COP21 Parijs zijn blijven staan.

  4. 5

    @2 Dat geldt voor alle belastingen en heffingen, en is geen reden om het niet te doen. Vliegreizen zijn een consumptiegoed dat een reële waarde moet hebben waarin negatieve externaliteiten zijn verrekend, net zoals alle ander consumptiegoederen. En ja, dan zijn er wellicht minder vermogenden die met de caravan naar Frankrijk moeten, net zoals minder vermogenden wellicht in de toekomst minder vaak een stukje vlees eten omdat het zo duur is, een fles cola laten staan wanneer hier een flinke gezondheidsaccijns op wordt gezet, en het niet meer kunnen veroorloven te roken om dezelfde reden.

    En dat wringt voor sommigen helemaal niet zo hoor.

  5. 6

    @1

    Als ik adem levert dit ook een CO2-emissie op.

    Dat is een ongeldige redenatie. Ademprocessen behoren tot de -gesloten- kringloop. De CO2 emissie die ontstaat zodra je in de auto stapt is een extra toevoeging. Welke alleen te compenseren is door dezelfde hoeveelheid CO2 af te vangen en deze voor miljarden jaren op te bergen buiten de kringloop.

  6. 8

    (…) het compenseren van klimaatemissies is een moreel aanbevelenswaardige handeling (…)

    Daarbij doe je de – mijns inziens ongefundeerde – aanname dat “CO2 compensatie” überhaupt realistisch mogelijk is. Daar geloof ik geen snars van.

    Meestal wordt “CO2-compensatie” vorm gegeven door bomen te planten. Die bomen kunnen grofweg op twee plaatsen terechtkomen. Het gros komt waarschijnlijk op een plek waar nog niet zo heel lang geleden ook al een bos stond. De rest komt op een plek waar nooit een bos heeft gestaan.

    Die eerste groep bomen is dus compensatie voor het ooit omhakken van het bos. Het kan dus nooit ook nog eens compensatie zijn voor jouw CO2-uitstoot. En de tweede groep bomen gaat ten koste van andersoortige natuur. Daarmee gaat jouw CO2-uitsoot dus ten koste van biodiversiteit.

    Oja, die eerste methode zorgt natuurlijk onherroepelijk voor handel in land waar geen bomen op staan, hetgeen me een bijzonder slechte ontwikkeling lijkt.

    Hoe dan ook, ik vind het een leugenachtige constructie.

  7. 9

    Het is een lang verhaal om te argumenteren voor een CO2-tax. Het gaat nl om de keuze om iets te doen of te laten, niet om compensatie. Als de kosten maar hoog genoeg zijn zal men het wel laten. Eenvoudige economie.

    Klimaat is teveel geponeerd als een technisch probleem. Iets wat je technisch op kunt lossen. Dan ga je zoeken naar compensaties of CO2-opslag (ook zo’n gedrocht).

    Richard Tol zei het vandaag helder:

    Ik weet dat overheden liever niet horen dat de tienduizenden ambtenaren die zich met klimaatbeleid bezighouden overbodig zijn. En milieuorganisaties die zich bezig houden met het klimaat nemen het me niet in dank af als ik zeg dat ze zich beter op iets anders kunnen richten. Als een land de uitstoot van broeikasgassen wil verminderen, moet het gewoon een koolstofbelasting invoeren en in ruil daarvoor de loonbelasting verlagen. Niet iedereen werkt, maar iedereen gebruikt wel energie. Voor zo’n koolstofbelasting heb je aan drie ambtenaren op het ministerie van Financiën genoeg.

    Het is geleuter, ga voor de CO2-tax. Het gaat nl om economie en het gaat dus om de keuzes.

    Elders zei Tol het iets formeler.

  8. 10

    @9: Ik zou liever een heffing hebben op de fossiele koolstof waar die de economie binnen komt. Dat zijn maar een paar heel gemakkelijk te controleren plaatsen (havens, mijnen) ipv de talloze verschillende plekken waar de CO2 nu de lucht in gaat.
    Dan hebben we nog maar een herintredende deeltijd ambtenaar nodig.

  9. 11

    @6: Uw redenering klopt volgens mij niet helemaal. Om te kunnen leven heb ik ook voedsel nodig. Hier is ruimte voor nodig. Hiervoor moet bos worden omgekapt. Al het bruikbare kan ik nog voor iets gebruiken. De rest gaat de kachel in. Dus CO2-emissies die onvermijdelijk zijn maar wel het CO2-gehalte van de atmosfeer opdrijven. Namelijk verbranding van biomassa die anders was blijven bestaan. Plus vermindering van een ecosysteem dat CO2 uit de atmosfeer had kunnen verwijderen.

  10. 12

    Volgens mij draait het niet zozeer om CO2, maar om de energie, die in fossiele brandstoffen zit.
    Wij Nederlanders van de 20e en 21e eeuw gebruiken ontzaggelijk veel energie, veel meer dan waar we recht op hebben. De fossiele energie in steenkool, olie en gas hoort eigenlijk eerlijk verdeeld te worden over alle mensen op de wereld plus de generaties, die nog zullen volgen. M.a.w. onze generatie jaagt de energie-erfenis van de hele mensheid er in een eeuw doorheen.
    Een retourtje Schiphol-New York verbruikt meer energie dan je overgrootouders in een decennium verbruikten.

    Als de discussie over het eerlijk verdelen van fossiele energie gaat, dan hoef je niemand bang te maken met zeespiegelstijging, orkanen en hittegolven.

  11. 13

    @5: “geldt voor alle belastingen en heffingen”
    – Minder met een variabel belasting/heffingstarief net als nu met btw. Gelet op de klimaateffecten van CO2 in de luchtvaart, komt die in de hoogste tarief schaal.

    @10: “liever een heffing op de fossiele koolstof waar die de economie binnen komt. … dan is maar een deeltijd ambtenaar nodig”
    – ook om de CO2 van de invoer/uitvoer producten te verrekenen?

    @12: “Volgens mij draait het niet om CO2, maar om de energie in fossiele brandstoffen”
    – dus de verschuiving van gasstroom naar kolenstroom doet er niet toe!

  12. 14

    @10: Ik zou liever een heffing hebben op de fossiele koolstof waar die de economie binnen komt.

    Dat is wat Tol eigenlijk ook zegt: een koolstofbelasting. Maakt wel wat uit maar niet zoveel.

  13. 15

    @11

    Biomassa blijft zelden bestaan. Maar je hebt wel een punt(je). Veen bijvoorbeeld is biomassa waar de CO2 in opgeslagen blijft.
    Grote kans dat het een paar meter onder je voeten zit. En veen wordt nog altijd aangemaakt.

    Maar het grootste deel blijft in de kringloop. Ook een omgevallen boom verteerd normaliter. Dus met versnipperen en omzetten in stroom versnel je alleen de kringloop een beetje.

  14. 16

    @13:

    – dus de verschuiving van gasstroom naar kolenstroom doet er niet toe!

    Nauwelijks, poteeto / potaato.
    Ga maar lekker uitrekenen hoeveel CO2 dat scheelt per KWh.
    De echte winst zit in een lager energieverbruik, een veel lager verbruik.

  15. 17

    @16: IK ben geneigd om u op dit punt vrijwel volledig gelijk te geven. Het gaat nauwelijks om de vraag hoe energie wordt opgewekt maar om de vraag hoeveel energie je verbruikt. Energieverbruik is uiteindelijk slechts een hulpmiddel en geen doel op zich. Als ik het zelfde doel kan bereiken, bijvoorbeeld reizen van punt A naar punt B, gaat het mij niet om het verbruiken van zoveel mogelijk energie. Energie kost geld, althans dat zou het moeten doen. Het me slecht om om van punt A naar punt B te komen. De CO2-emissie die hier mee gepaard gaat interesseerd me helemaal niet. Het is zelfs geen middel, het is alleen maar uitstoot. Dus in principe zo min mogelijk. Maar met welke middel zorgen we daarvoor.

  16. 18

    Biomassa blijft zelden bestaan.

    Moet je hier in mijn CO2-sink-huis eens naar mijn CO2-sink-kast vol CO2-sink-boeken komen kijken. Koop voor ieder litertje verbrande benzine gewoon een boek van 1.3 kilo en je rijdt volkomen CO2-neutraal ;-) In geval van een massief houten boekenkast kunt u met iets dunnere boeken toe. Ik pleit al geruime tijd bij bol.com voor een sorteeroptie op gewicht (en een sorteeroptie voor euros per centimeter dikte, maar dat is een ander verhaal:p). Wel heb ik inmiddels een ruimte bij Citybox moeten huren voor mijn CO2-opslag, maar je moet wat over hebben voor het milieu!

  17. 19

    @13 @16 @17

    (Bron: Volker-Quaschning)

    @18

    Om werkelijk iets te betekenen als CO2-sink moet je nog wel even regelen dat je boeken ook de komende eeuwen ergens worden opgeslagen. Je zou er een fonds voor op kunnen richten, of zo. Afzinken in de diepe oceaan werkt misschien ook, maar dat weet ik niet zeker…

  18. 21

    De enige manier om netto CO2-emissie te stoppen is door op te houden met het winnen van olie, gas en kolen.

    Maar fossiele brandstoffen zijn op dit moment onmisbaar voor de energievoorziening.

    Wie serieus werk wil maken van het stoppen van de CO2-uitstoot én de welvaart tenminste enigszins op peil wil houden, zal onder ogen moeten zien dat dat alleen maar kan door de massale inzet van kernenergie.

  19. 23

    Gut, de moraal van Marc Davidson. Daar zitten we op te wachten. Heeft het werkelijk zin deze discussie zo eens per jaar weer van stal te halen? Dezelfde mythe’s en sprookjes passeren de revue en oplossingen en schijnoplossingen worden telkenmale gepresenteerd. De mythe dat wij ons gedrag significant gaan aanpassen en het sprookje van de CO2 belasting. Het laatste bestaat al jaar en dag, vergeten wordt dat automobilisten al 500 Euro per ton CO2 betalen via accijns en btw.

    In principe ben ik een groot voorstander voor het belasten van internationaal vliegen en scheepvaart al is het alleen maar om de oneerlijke concurrentie met grondverkeer op te heffen. Belastingvrij vliegen doet verder volledig afbreuk van het principe: ” de vervuiler betaalt ” Maar het is internationaal onbespreekbaar. Parkeer de vlieg- discussie maar eventjes en focus op zaken die we wel kunnen aanpakken op de korte termijn. De kolencentrales bijvoorbeeld.

  20. 24

    @21:

    De enige manier om netto CO2-emissie te stoppen is door op te houden met het winnen van olie, gas en kolen.

    Maar fossiele brandstoffen zijn op dit moment onmisbaar voor de energievoorziening.

    Als je de bio-industrie kleiner wilt maken, dan moet je de produkten van de bio-industrie boycotten.
    Als je de winning van olie, gas en steenkool kleiner wilt maken, dan moet je minder energie gebruiken. (zie ook #12)

  21. 25

    @19:

    Afzinken in de diepe oceaan werkt misschien ook, maar dat weet ik niet zeker…

    Steenkool afzinken in de diepe oceaan zou ook heel goed werken. Er is momenteel toch een overschot aan steenkool op de wereldmarkt. Gewoon vrachtschepen vol steenkool dumpen in de diepzee, onbereikbaar voor mogelijke, toekomstige gebruikers.
    Steenkool dumpen in de oceaan kost in elk geval veel minder energie dan CO2 uit rookgassen verwijderen en in de bodem injecteren

  22. 26

    Als je de bio-industrie kleiner wilt maken, dan moet je de produkten van de bio-industrie boycotten.
    Als je de winning van olie, gas en steenkool kleiner wilt maken, dan moet je minder energie gebruiken.

    Voor elke kip/koe/varken uit de intensieve veehouderij is gewoon een diervriendelijk en zelfs diervrij alternatief. De consument hoeft alleen maar te kiezen om 100% te kunnen over te schakelen en er helemaal niks voor te laten. Walk in the park. Leg mij maar uit hoe niet ik, maar iedereen tegelijk ook maar een schamele 20% minder gebruik of vervanging van met fossiel opgewekte energie kan realiseren met het zelfde gemak -dus gewoon zonder opofferingen. En ook niet ergens in 2050, maar nu.

    Onmogelijk.

  23. 27

    @26:

    Voor elke kip/koe/varken uit de intensieve veehouderij is gewoon een diervriendelijk en zelfs diervrij alternatief. De consument hoeft alleen maar te kiezen om 100% te kunnen over te schakelen en er helemaal niks voor te laten.

    Ik denk dat de diervriendelijke alternatieven duurder zijn. De consument, die elk dubbeltje om moet draaien, moet er bij keuze voor diervriendelijke alternatieven dus wel iets voor laten.

    -dus gewoon zonder opofferingen.

    Ik ben juist voor opofferingen, majava.
    Dat is ook de insteek van bovenstaand verhaal. Je hoge energieverbruik (je vliegvakantie of het rondrijden in een auto) heeft schadelijke gevolgen. Dat weet jij maar al te goed. Het is heel nobel om minder energie te gebruiken en wat over te laten voor de volgende generatie.
    Ik hoop dat jij dat offer wilt brengen: jezelf wat kleiner maken.

  24. 28

    We zouden af moeten van de consumptie van dieren. Dit kan door vlees zwaar te belasten. Okay, er is wat landbouwareaal dat alleen geschikt is voor veeteelt. Dan eten de rijken dat maar, dan kunnen we ze legaal leegtrekken.

  25. 29

    Die extra kosten voor diervriendelijke alternatieven zijn op te brengen en in de gevallen waar de consumenten de producenten gedwongen hebben over te schakelen is dat een verschil dat steeds kleiner wordt. Ik noem dat geen opoffering.

    Een opoffering is het wanneer je de auto verkoopt en dus ook niet meer zo vaak/nooit meer op visite gaat bij iedereen de je kent en meer dan 25 km bij je vandaan woont. Wanneer je van baan moet veranderen omdat je werkplaats te ver is om op de fiets te doen. Openbaar vervoer heb je dan natuurlijk ook opgegeven. Vervolgens word je ontslagen omdat iedereen door Hans Verbeek is aangespoord om dichter bij het werk te gaan wonen en er zodoende een overschot aan gekwalificeerd personeel is in jouw buurt. Je hebt dan nog altijd geen mogelijkheid gezien om je te ontdoen van elektriciteit en gas, want de offers die dan zouden volgen zouden niet meer op te brengen zijn.

    Nee Hans, je ideaal is niet nobel. Het is maatschappij-ontwrichtend. Er is een enkeling die het kan doen zo. En die enkeling loopt dan tegen precies dezelfde problemen aan die ik hier schets en nog een hele rits meer. Maar nog belangrijker: het zet daarom ook geen zoden aan de dijk. Het is niet een kwestie van zo veel mogelijk mensen maar aanzetten tot fietsen en koud douchen. Was het maar waar. En ik zal je op mijn beurt niet vragen om dat dan maar op te geven, maar ik denk dat je herhaaldelijke aansporingen om jouw voorbeeld te volgen afleidt van de werkelijke oplossing: een vanuit overheid en private sector serieus initiatief voor de omschakeling naar een fossiel-vrij.

  26. 30

    @28: maak je geen zorgen over landbouwgrond. Er is genoeg. Ik rij zomers met een dikke John Deere meer dan honderd hectare te ploegen en eggen en alles dat daar op groeit gaat naar slechts één bedrijf dat varkens houdt. En zelfs dat is niet genoeg om de honger van het bacon te stillen…

    Maar om in de geest van Hans Verbeek te blijven en hem niet helemaal af te fikken: dat is wel een gebied waar ik denk dat we wat kunnen doen als consument. We eten geen vlees, we vreten het. De hoeveelheden zijn banaal. Vleeseters (like me) zijn niet makkelijk, vaak ook onmogelijk over te halen om te stoppen met vlees eten. Maar minder eten kan iedereen en zodra heel veel mensen dit zouden doen zal het echt wat uitmaken.

  27. 31

    @29:

    Een opoffering is het wanneer je de auto verkoopt en dus ook niet meer zo vaak/nooit meer op visite gaat bij iedereen de je kent en meer dan 25 km bij je vandaan woont.

    jij verstaat iets anders onder opoffering als ik.

    Nee Hans, je ideaal is niet nobel. Het is maatschappij-ontwrichtend.

    De maatschappij zal sowieso ontwricht gaan worden, majava.
    Het aardgas zal hoe dan ook opraken en met windmolens en zonnepanelen kun je ’s winters niet heel Nederland en Finland warm houden. Het is niet mijn ideaal, majava. Het is zoals het zal aflopen.

    Blijf vooral geloven in de optimistische verhalen over oneindige voorraden steenkool, teerzand en schaliegas. Want het is ondenkbaar dat ik ooit gelijk ga krijgen.

  28. 32

    @27: Met enige regelmaat tref ik vega vleesvervangers met 50% aanbieding. Dat spul is pakweg 2 maanden houdbaar en nog langer in de vriezer, dus ik koop dan wat groter in. (Tevens een prima moment om wat te experimenteren met degene waarover je twijfelt)

    Dan heb je 2 porties vlees voor circa €1,15. Met echt vlees red ik dat niet.

  29. 33

    Lijkt leuk, CO2-heffing. Maar het betekent in de praktijk dat Jan met de pet niet meer met het vliegtuig kan, maar de topinkomens kunnen gewoon doorgaan alsof er niets aan de hand is. Dat is geen eerlijke verdeling.

  30. 34

    @33 Moet het eerlijk dan? Is vliegen een mensenrecht? Mensen met meer geld kunnen nou eenmaal meer de consument uithangen. Lijkt me niet dat we daarbij voor transport verschil moeten maken. Overigens, als je met de invoer van een C-tax de inkomensbelasting verlaagt heb je dikke kans dat het wat “eerlijker” uitpakt.

  31. 35

    @27 Diervriendelijk (en klimaatvriendelijk) eten is helemaal niet duur. Een gezond eetpatroon met peulvruchten in combinatie met granen (vb. erwtensoep met roggebrood), noten/pinda’s, tofu en eventueel wat eieren (eko) is goedkoper dan vlees en vis eten. Voor de vleesverslaafden blijft er dan genoeg budgetaire ruimte voor af en toe een stukje biologisch vlees.

  32. 36

    @30

    maak je geen zorgen over landbouwgrond. Er is genoeg. Ik rij zomers met een dikke John Deere meer dan honderd hectare te ploegen en eggen en alles dat daar op groeit gaat naar slechts één bedrijf dat varkens houdt. En zelfs dat is niet genoeg om de honger van het bacon te stillen…

    En al dat ‘varkensvoer’ kan ook gegeten worden door mensen.
    Dan houden we ruimte over om natuur te ontwikkelen.
    Vangen we nog wat CO2 ook af;-)

    Maar om in de geest van Hans Verbeek te blijven en hem niet helemaal af te fikken: dat is wel een gebied waar ik denk dat we wat kunnen doen als consument. We eten geen vlees, we vreten het. De hoeveelheden zijn banaal. Vleeseters (like me) zijn niet makkelijk, vaak ook onmogelijk over te halen om te stoppen met vlees eten. Maar minder eten kan iedereen en zodra heel veel mensen dit zouden doen zal het echt wat uitmaken.

    Inderdaad…vreten. De echte varkens zijn de vleeseters die straks bij de overdadige buffetten niet kunnen kiezen tussen de opgestapelde restanten van dierenlijken. In feite kan je de moderne mens als een wandelend crematorium beschouwen. In zijn maag verbrand hij de restanten van dieren.

    Ik neem het je niet kwalijk. Kan ik het een crematorium kwalijk nemen dat er lijken worden verbrand?

    Prettige kerst.

  33. 37

    @29:

    de werkelijke oplossing: een vanuit overheid en private sector serieus initiatief voor de omschakeling naar een fossiel-vrij.

    Hoe lang ga je nog zitten wachten totdat de overheid je dwingt?
    Of is het wijzen naar de overheid alleen maar een smoesje om er nog een paar jaar op los te kunnen feesten, majava?

    “This planet can provide for human need, but not for human greed”

  34. 38

    @22: Ja hoor. Het verhaal is heel simpel eigenlijk: elke ton kolen die je opgraaft en verbrandt is goed voor meer dan drie ton CO2. En die tonnen gaan niet meer weg, tenzij je een manier weet ze te begraven. Bomen planten om de CO2 op te nemen is mooi, maar als je ze laat opeten, verbranden of verrotten krijg je die CO2 allemaal weer terug. Ook algen in zee helpen je er niet vanaf: die worden uiteindelijk allemaal opgepeuzeld door dieren die zuurstof opnemen en CO2 uitscheiden. De oceanen vormen een bijna volledig gesloten kringloop.

    Bezuinigen op het gebruik van fossiele brandstoffen is natuurlijk goed, maar niet goed genoeg.

    Voor mensen die denken dat wind en zon de oplossing zijn: onze continue honger naar energie kan alleen gestild worden door een netwerk dat ook levert als er geen zon en wind is. Een back-up voor slechts één dag zou 9.000.000.000.000.000 J moeten kunnen hebben. Om de gedachten te bepalen: dat is de capaciteit van zo’n 5 miljard auto-accu’s.

    Energie-opslag voor voldoende tijd is met de huidige stand van de techniek onbetaalbaar (wie het beter weet mag het zeggen, graag met een rekensommetje).

    Dat brengt ons bij de onvermijdelijke conclusie, namelijk dat we een energiebron nodig hebben die én geen gebruik maakt van fossiele brandstoffen én continu kan leveren én waarmee we een onafzienbare hoeveelheid tijd vooruit kunnen. Als kernfusie niet lukt – het is te hopen dat de stellarator ons toch nog redt – dan is kernenergie op basis van thorium de enige mogelijkheid.

  35. 39

    @37

    Hou toch eens op met dat domme, egocentrische gelul. Dat ik en majava en vrijwel iedereen hier een vette onvoldoende scoort naar de maatstaven van jouw (vermeende) morele superioriteit is nu wel duidelijk. Maar al zou elke Sargasso-reageerder net zo’n fantastisch mens zijn als jij, dan lost dat helemaal niks op.

    Het gaat hier over een wereldprobleem, dat op wereldschaal opgelost moet worden. En niet over jou, mij of welke andere reageerder dan ook.

  36. 40

    @38: Deze voorstelling van zaken klopt niet. De koolstofkringloop is alles behalve gesloten. Was dit wel zo dan zouden er geen fossiele brandstoffen kunnen bestaan. Het is ontstaan doordat de natuur veel meer biomassa aanmaakt dan er verbruikt kan worden. Het overschot is in de loop van miljoenen jaren omgezet in kolen, aardolie, aardgas maar ook in de vorm van bijvoorbeeld turf.
    Onze gouden eeuw was gebaseerd op turf en windenergie.

  37. 41

    @40: Op dit moment gaat de koolstof in elk geval sneller de bodem uit dan erin. In de periode dat dat andersom was (meer dan 300 miljoen jaar geleden), waren er nog geen dieren of bacteriën die houtstof en kurk lustten. Dat tijdperk heet niet voor niets Carboon.

  38. 42

    @34: Reizen, je zelf verplaatsen van A naar B, is een mensenrecht. Het is zelfs een fundamenteel recht. Dit ontkennen is het ontkennen van de democratische rechtstaat en deze vervangen door een dictatuur. Als ik het recht heb om te reizen heb ik ook het recht om te bepalen hoe ik reis, waarheen ik reis en hoe vaak ik op reis ga. In dit licht is er geen sprake van een kwaad maar van een goed.
    Immers kwaad is gedrag bedoelt om een ander schade toe te voegen. Reizen heeft deze intensie niet. Er is alleen sprake van CO2-emissies. Die zijn onvermijdelijk. De vraag is kun je dit compenseren en is dit moreel toegestaan. Wel, waarom niet?
    De vraag waar het hier om gaat is of het beter om wel te compenseren of dit niet te doen. Het antwoord lijkt mij voor de hand liggend.