Iedereen potentieel verdacht

GeenCommentaar heeft ruimte voor gastloggers, deze maal voor Jelle van Buuren. Jelle is freelance journalist en werkzaam voor onder meer De Staatscourant, Forum, Prezz en Telepolis.

Het aantal digitale sporen dat een willekeurige burger elke dag achterlaat mag onderhand indrukwekkend genoemd worden. Betalen met je pinpas, een ritje met het openbaar vervoer, het lenen van een boek bij de bibliotheek, de boodschappen bij de Appie Happie, een surftocht over het internet ? computers leggen het persoonlijke gedrag onverbiddelijk vast. Het bedrijfsleven gebruikt de gegevens om producten beter te kunnen slijten. Daarvoor worden databestanden aan elkaar doorverkocht en digitale profielen aangelegd.

De droom van elke marketeer is natuurlijk om te ?weten? dat een dertigjarige, mannelijke bestuurder van een witte Volvo geïnteresseerd is in het blad Autoweek, van Spaanse wijnen houdt, nog geen doorlopende reisverzekering heeft en meer vlees dan vis koopt. Juist die kruisbestuiving van databestanden kan veel opleveren. Zo weet een telefoonbedrijf via de automatische plaatsbepaling van de mobiele telefoon van elke abonnee precies waar hij of zij zich bevindt. Handig voor bedrijven die menen een aantrekkelijk product in de aanbieding te hebben. En voor je het weet rijd je nietsvermoedend met de tram in de buurt van de Bijenkorf en wordt je automatisch door een persoonlijk sms-je erop geattendeerd dat de boxershorts deze week wel héél voordelig zijn. De mogelijkheden zijn in principe onbegrensd.

De sporen vormen niet alleen een goudmijn voor marketeers; ook politie, justitie en inlichtingendiensten hebben de potentie van de digitale wereld ontdekt. Het verzamelen en vergelijken van gegevens wordt oneindig veel gemakkelijker en vindt deels geautomatiseerd plaats. Wetswijzigingen hebben voor politie en justitie de drempels verlaagd om toegang te krijgen tot de gegevens die bij bedrijven en instellingen over burgers opgeslagen liggen. Als dit nu alleen gebeurde om sneller de verdachte van een misdrijf in de kraag te kunnen vatten, was er weinig reden tot ongerustheid. Het is immers logisch dat ook de opsporingsdiensten zich aanpassen aan de nieuwe digitale omgeving. Maar er is meer aan de hand. De digitalisering van de samenleving maakt een mate van registratie, identificatie en lokalisatie van burgers mogelijk die zijn weerga in de analoge wereld niet kent. En de autoriteiten grijpen deze nieuwe mogelijkheden met handen en voeten aan.

Potentiële verdachten
a robot fights back for its privacy Auteur: jglnEen reeks van wets- en beleidswijzigingen van de afgelopen jaren, helaas vrijwel alleen in juridische en academische kring heftig bediscussieerd, heeft tot een aantal nieuwe uitgangspunten voor de opsporing geleid. Slagwoorden daarin zijn: informatiegestuurde opsporing, pro-actieve opsporing en een verschuiving van individuele verdachten naar groepen potentiële verdachten. Dit politiejargon betekent in de praktijk dat niet langer uitsluitend wordt gezocht naar een verdachte nadat een misdrijf is gepleegd, maar dat in toenemende mate in kaart wordt gebracht wie eventueel in de toekomst een misdrijf zou kúnnen gaan plegen. En daarbij is de digitale goudmijn aan persoonsgegevens natuurlijk onmisbaar.

Nu wordt een dergelijke verandering van beleid niet per persconferentie door de minister-president aan het volk medegedeeld. Het is een langzaam proces, bestaande uit verbrokkelde wetgeving, beleidsrapporten, studies, en in dikke rapportages verstopte beleidsvoornemens. Bovendien wordt het proces gedeeltelijk internationaal voortgedreven, door druk van de Verenigde Staten en binnen de kaders van de Europese Unie. Uiteraard vind veel plaats onder het vaandel van terrorismebestrijding.

In het proces zijn een aantal trajecten te ontwaren. Bovenop de informatie die bedrijven en instanties nu al zelf over burgers verzamelen, komen er nieuwe verplichtingen om informatie vast te leggen. Binnenkort moeten telecom- en internetbedrijven bijvoorbeeld de verkeersgegevens van al hun klanten minstens anderhalf jaar bewaren ten behoeve van de opsporing. Zo verkrijgt de overheid een databestand met specifieke gegevens over het communicatiegedrag van alle burgers, en via de locatiebepaling van mobiele telefoons over hun reisbewegingen en verblijfplaatsen.

Bij de burgerlijke stand dienen over enige tijd naast de nu al verplichte digitale pasfoto, ook digitale vingerafdrukken te worden ingeleverd om een paspoort of identiteitskaart te verkrijgen. Zo verkrijgt de overheid een bestand met daarin de pasfoto?s en vingerafdrukken van al haar burgers. In het Europese Visum Informatiesysteem komen de biometrische gegevens te staan van de miljoenen reizigers die jaarlijks Europa aandoen. Zo verkrijgt de overheid een steeds verder uitdijend bestand met de vingerafdrukken en foto?s van burgers van buiten de Unie. Al deze (semi-) overheidsdatabanken worden bovendien met elkaar verknoopt.

Verlengstuk van het justitiële apparaat
In een ander traject worden de drempels om toegang te krijgen tot deze gegevens verlaagd. Was het eerder aan bedrijven om een belangenafweging te maken vóórdat zij persoonlijke gegevens aan de autoriteiten verstrekten, sinds kort zijn bedrijven dat domweg verplicht. Bedrijven worden zo een verlengstuk van het justitiële apparaat en krijgen een informatieplicht opgelegd.

Tegelijkertijd worden de criteria voor de inzet van opsporingsbevoegdheden door politie en justitie verzacht en kunnen zij deze bevoegdheden inzetten tegen een steeds bredere kring van personen. Het is niet langer altijd noodzakelijk om ?verdachte? te zijn, voordat politie en justitie in het persoonlijke leven mogen duiken. Tekenend in dit verband is een recent wetsvoorstel om het mogelijk te maken een speciaal politieregister in het leven te roepen voor de opslag van de gegevens van ?onverdachte burgers?. Ook dit register kan vervolgens weer gecombineerd en vergeleken worden met allerlei andere databestanden.

De enorme hoeveelheid gegevens van alle burgers, verdacht en onverdacht, die zo onder handbereik van de overheid komen, maken ook de volgende stappen weer mogelijk: de continue monitoring van personen, goederen, geld en communicatie, en het pro-actief scannen van bestanden op zoek naar aanwijzingen voor nog te plegen misdrijven, de zogenaamde verkennende onderzoeken. Daarin vindt onderzoek plaats naar aanwijzingen van mogelijk te plegen misdrijven binnen een groep personen of een bedrijfssector. De autoriteiten proberen zo steeds meer in de toekomst te kijken. Voorkomen is immers beter dan genezen, is de gedachte.

Daarbij wordt van dezelfde techniek ?datamining? gebruik gemaakt. Databestanden worden afgespeurd aan de hand van digitale profielen van ?terroristen? en ?misdadigers?, of worden onderzocht op ?afwijkende patronen?. En om ?afwijkende patronen? te vinden, is het noodzakelijk om te kunnen beschikken over de ?normale patronen? ? wat onmiddellijk de precaire vraag oproept wat ?normaal? en wat ?afwijkend? is, wie dat bepaalt en wie dat controleert.

Diep geworteld wantrouwen
Het gevolg is in ieder geval dat het onderscheid tussen ?verdacht? en ?onverdacht? vervaagt. In feite spreekt hieruit een diep geworteld wantrouwen van de overheid tegen haar burgers. Een cruciaal uitgangspunt van de democratische rechtsstaat, namelijk dat een ieder onverdacht is tot het tegendeel door een onafhankelijke rechter is vastgesteld, is in rap tempo omgedraaid. In de ogen van de overheid is elke burger voortaan een potentiële, toekomstige verdachte. En dus moet van élke burger nu al zo veel mogelijk informatie worden verzameld, vastgelegd en doorzoekbaar gemaakt. Je kunt immers maar nooit weten.

Watching watching watching... Auteur: Matt SeppingsWaarom wil de overheid van mij kunnen weten met wie ik een jaar geleden heb gebeld of geëmaild? Waarom wil de overheid van mij kunnen weten waar ik dinsdag 23 februari 2006 was? Waarom wil de overheid van mij kunnen weten welke websites ik bezoek? Waarom wil de overheid mijn digitale pasfoto en digitale vingerafdrukken hebben? Niet omdat ik op dit moment wordt verdacht van een misdrijf. De overheid zegt: beste burger, we verdenken u dan wel op dit moment nergens van, maar wellicht pleegt u in de toekomst wél een misdrijf. Of heeft u uw misdaad zo slim gepleegd, dat er we er nu nog niet achter zijn gekomen dat u daar de hand in had. Daarom willen we voor de zekerheid maar vast alles van u weten.

Een ander uitgangspunt dat sneuvelt is dat niemand verplicht is om mee te werken aan zijn eigen veroordeling. Door de ? vaak verplichte ? afstand van allerlei persoonlijke gegevens, vervaagt de betekenis van dit uitgangspunt. Bovendien zal er steeds vaker sprake zijn van een omkering van bewijslast. Als de computer meent een afwijkend patroon te hebben gevonden, is het aan de burger om te bewijzen dat er niets kwaads in schuil gaat. En als de computer een foutje maakt? Wie wint er dan? Het virtuele profiel, losgemaakt uit de ?levende? context, of de mens van vlees en bloed? Deskundigen waarschuwen al voor de enorme gevolgen van identiteitsdiefstal. Nu steeds meer essentiële gegevens gekoppeld worden aan één identiteitskaart of één nummer ? denk aan het komende burgerservicenummer ? zijn de gevolgen nauwelijks te overzien als iemand de hand weet te leggen op jouw unieke biometrische kenmerken, die als onderliggende identiteit gelden.

De effecten
Het hierboven beschreven proces verloopt niet lineair. Soms komen er eerst nieuwe dataverzamelingen, en daarna nieuwe bevoegdheden die de toegang mogelijk maken tot de data. Soms ontstaan eerst nieuwe bevoegdheden en daarna pas nieuwe dataverzamelingen. Dwars daar doorheen speelt de technologische ontwikkeling, die steeds nieuwe toepassingen mogelijk maakt. Het is geen van bovenaf gestuurd complot, eerder een set van deels onsamenhangende maatregelen, vaak met de beste bedoelingen omgeven, maar die opgeteld tot een benauwend resultaat leiden dat misschien niemand écht gewild heeft ? op delen van het opsporings- en inlichtingenapparaat en politieke hard-liners van diverse signatuur na, en niet te vergeten bedrijven die handelen in observatie-, identificatie- en registratietechnologieën. Critici spreken, naar analogie van het Militair-Industrieel Complex, over het ontstaan van het Veiligheids-Industrieel Complex.

Zo wordt een controle-infrastructuur ? technisch en juridisch – gebouwd die zijn weerga in een democratische rechtsstaat niet kent. Als een ? al dan niet kwaadwillende ? overheid het wíl, kan ze in de toekomst met een druk op een paar knoppen optreden tegen burgers of bevolkingsgroepen omdat deze volledig transparant, identificeerbaar en lokaliseerbaar zijn. Zoals een aantal juristen onlangs concludeerde: áls de overheid zich als Big Brother wil gedragen, ligt de technische en juridische infrastructuur klaar.

De effecten van deze ?surveillance society? gaan verder dan het strafrechtelijke domein. Het is ook een instrument van sociale, culturele en economische disciplinering. Hoe vrij kun je je nog voelen als je je constant achtervolgt weet door een elektronische schaduw? Als al je stappen worden vastgelegd en gemonitored? Als onschuldige handelingen door computers als ?verdacht? worden aangemerkt, omdat een patroon afwijkt, of je iets doet dat past in het virtuele profiel van een misdadiger? En wat gebeurt er met het onderlinge vertrouwen in een maatschappij, dat onschatbare sociale kapitaal zowel tussen burgers onderling als tussen burger en overheid, als een overheid steeds meer registreert, controleert en preventief optreedt?

En waar blijft de creativiteit, de verrassing van het onbekende en onverwachte, als je bij iedere aankoop op Internet een keuze wordt voorgeschoteld van producten die andere klanten ook hebben gekocht. Als bij de supermarkt op het individu toegesneden aanbiedingen opfloepen, omdat de computer van Albert Heijn heeft uitgerekend dat wie van gele vla houdt, ook wel gevoelig is voor paprika wokkels? Als je in Spanje niet zelf op zoek hoeft te gaan naar een leuk hotelletje, maar door een sms-je erop wordt geattendeerd dat tien kilometer verderop een hotel ligt waar je een leuke korting op een overnachting kunt krijgen?

Tot nu toe lijken deze ontwikkelingen weinigen te deren. Dat zal deels te maken hebben met de onbekendheid van de ontwikkelingen, die vaak in juridische termen verpakt zijn, salami-gewijs tot stand komen, of bedisseld worden in niet-transparante internationale fora. Deels zal het ook te maken hebben met de dominante focus op veiligheid. Daarnaast kent Nederland nauwelijks een traditie op het terrein van de bescherming van burgerrechten. Een burgerrechtenbeweging, of burgerrechtenorganisaties bestaan niet of nauwelijks. Het gemak waarmee de privacy wordt ingeleverd, duidt overigens op een merkwaardige schizofrenie in de verhouding tot de overheid. Als we de onderzoeken mogen geloven, heerst er veel wantrouwen van burgers tegen de overheid of ?de? politiek. Het zijn zakkenvullers, ze doen toch wel waar ze zin in hebben, ze gaan hun eigen gang, het is een elite die zich niks aantrekt van de noden van het gewone volk. Maar als het om veiligheid en privacy aankomt, blijkt er plotseling sprake van een welhaast onbegrensd vertrouwen in diezelfde overheid en politiek.

Maar soms gaat het simpelweg om ?gemak? of ?voordeeltjes?. Uit een recente enquête bleek dat een meerderheid van de bevolking zou afzien van een geanonimiseerde OV-chipcard, als daar maar wat materiële voordeeltjes tegenover stonden ? een goedkopere kaart bijvoorbeeld. In de Verenigde Staten kun je bij de McDonalds al betalen met je vingerafdruk. Dat gaat sneller dan bij de gewone kassa, dus is lekker gemakkelijk. Zeker als je ook nog een korting krijgt, als je met je vingerafdruk betaalt in plaats van met je portemonnee staat te hannesen. Dat zal zeker voor de Nederlander een aanlokkelijk perspectief zijn. De vraag wat een bedrijf in godsnaam met jouw unieke lichaamskenmerken moet, gekoppeld aan je creditcardgegevens, wordt dan niet eens meer gesteld.

Zo slaapwandelen we de surveillance society binnen.

  1. 1

    Sommige mensen zullen zeggen: Ach, ik heb toch niets te verbergen.

    Ik vermoed dat velen daarvan spijt zullen spijt krijgen. Zoals de auteur betoogt gaat de technologie razendsnel.
    Maar wanneer komt er een ontwikkeling die te ver gaat? Een ontwikkeling waarbij niet goed is nagedacht over de gevolgen, of waarvan ‘de mens’ überhaupt de gevolgen niet goed kan overzien?

    En hoe kunnen we dat slaapwandelen eigenlijk tegengaan?

  2. 2

    Iedereen heeft iets te verbergen. Persoonlijk hoop ik dat de eerste uitbreiding zal bestaan uit het verplicht aanleveren van mobiele telefoon-lokatiegegevens door de providers, zodat uitgerekend kan worden dat je te hard gereden hebt. Dat zou in ieder geval wat mensen wakker schudden.

    Daarnaast gaat het natuurlijk om de nodige zaken die niet verboden, maar wel chantabel (of zoals in het stuk aangegeven, commerciabel) zijn.

  3. 3

    Prima stuk. Heb gelijk in een recent stuk van mij over dit onderwerp een update toegevoegd.
    (Kan ik gelijk linkspammen:)

    @Bismarck: Inderdaad, iedereen heeft iets te verbergen en juist daarom is privacy zo belangrijk.

  4. 4

    Het grootste probleem zal niet eens de opslag en het toegankelijk maken van allerlei gegevens zijn, maar de willekeur, waarmee die gegevens gebruikt zullen worden. Hoe meer gegevens opgeslagen worden, hoe lastiger het wordt om daar de juiste antwoorden op een bepaalde vraagstelling uit te halen (je moet met steeds meer kruisverbanden en uitzonderingen rekening houden). Zoals in het artikel terecht vast wordt gesteld, leidt dat het verantwoordelijk houden van hele groepen voor het gedrag van individuen. Iets, dat we nu nog bijna alleen in de niet gerelativeerde onderbuik van een aantal mensen aantreffen, maar dat we steeds meer verwoord zien worden in de steeds meer alleen nog maar symboolpolitiek bedrijvende politici. En als je tegenwoordig al eens een lange termijn visie durft te uiten, zoals de wetenschappelijk bewijsbare stelling, dat het integratieprobleem zich in enkele decennia vanzelf oplost (net zoals dat altijd al is gebeurd), wordt je daar van alle kanten op aangevallen. Steeds meer symboolpolitiek betekent gewoon, dat je na ieder incident duidelijk laat zien een bestuurder te zijn met ballen, zo eentje die maatregelen durft te nemen. Lukt het je niet om in Afghanistan een heleboel Al Quaida leden op te pakken, dan ben je al lang blij met iedere taliban, die een welwillende Afghaan aan je wil verkopen. Controle, of je juist handelt, maak je onmogelijk (Guantanamo) en zo voorkom je, dat mensen gaan denken, dat je willekeurig handelt. Zo toon je aan daadkrachtig te handelen zonder dat je de juistheid van je gedrag aan hoeft te tonen. Bij de massaopslag van computerdata is het al niet anders. De massaopslag dient niet om gemakkelijker of beter op te kunnen sporen, want hoe meer data je op hebt geslagen, hoe moeilijker de opsporing wordt. Door de enorme brei aan gegevens zal echter niemand nog in staat zijn om te controleren, dat je beweringen waar zijn.

    Bij dit soort artikelen moet ik altijd minder denken aan de natte droom van de rode of bruine fascisten (de nachtwakersstaat) dan aan Kafka´s ´Der Prozess´.

  5. 5

    Het gaat er niet om dat we niets te verbergen hebben, maar om ons te wapenen tegen een overheid die ons niet goed gezind is.
    Heel weinigen schijnen te weten dat de burgerlijke vrijheden die nu steeds meer verdwijnen in een strijd van honderden jaren zijn bevochten.

    Het is natuurlijk als heel treurig dat wat Islamitische jongeren die onder het genot van een biertje in eigen huis was filosoferen over de westerse staatsterreur tot vele jaren gevangenisstraf veroordeeld worden als ‘leden van een terroristische organisatie’.

    In Duitsland is het nog een graadje erger, wie vragen stelt over de beweerde holocaust wordt vervolgd als had hij bommen doen ontploffen in ondergrondses.

    En zo moordt het westen, en Israel, verder in Palestina, Irak en Afghanistan, onder het mom van de strijd tegen het terrorisme.
    Moorden door op knopjes te drukken in Apaches en F-16’s is natuurlijk geen terrorisme.

    De Iraanse president beloofde ons een hoge rekening, als we doorgaan met ons staatsterrorisme.
    Ik kan me voorstellen dat die ooit gepresenteerd wordt.

    Ik weet niet of het iemand is opgevallen dat het oprollen van het pedofilie netwerk veel tijd vergde, want ‘er moesten heel veel mails worden gelezen’.
    Elke verzonden mail wordt tegenwoordig opgeslagen, elk telefoongesprek wordt geregistreerd.

    Vroeger bestond er een briefgeheim.
    Al deze dingen zijn natuurlijk goed voor ons.
    Dat beweerde Stalin ook steeds.

  6. 6

    Iets ter geruststelling:

    De enorme hoeveelheid gegevens die verzameld worden lijkt me juist weer een beletsel om zaken te achterhalen of te voorkómen. Achteraf, ja, achteraf is altijd wel iets te vinden waaruit zou kunnen blijken dat iets te voorkómen was geweest, als.. als… (zie ook de bevindingen ná 9/11), maar de enorme massa te interpreteren gegevens staat dat gewoon in de weg, vóóraf. Politici denken wellicht dat als achteraf blijkt dat het wellicht te voorkomen was geweest, dat het dan maar allemaal moet worden kunnen nagegaan. De politie denkt dat ook weleens en de goedwillende burger idem dito. Maar als je dus weet hoe alles in de gaten gehouden wordt, kan je als kwaadwillende daar ook rekening mee houden. Altijd handschoenen dragen, een pre-paid telefoon gebruiken, met valse papieren werken, het huidige paspoort is dacht ik ook al weer succesvol te vervalsen, of eigenlijk na te maken. En je hoeft niet persé per vliegtuig Europa binnen te komen of te verlaten. Ik moet nog zien of er veel mee te voorkomen is. Tot nu toe is de onderminister van buitenlandse zaken van Engeland al tweemaal in de problemen gekomen op zijn reizen naar Amerika, omdat hij verdacht werd een terrorist te zijn…. Ik denk zelfs dat het hele opsporings- en bewakingssysteem vast komt te lopen. De AIVD heeft nu al problemen met het bijhouden en natrekken van een paar honderd mogelijke tijdbommen. De signalen die uit het combineren van alle mogelijke databestanden tevoorschijn komen zullen het systeem gewoon lam leggen. Het is uiteraard ook mogelijk het systeem te overvoeren met valse signalen, waardoor de echte signalen eveneens ondergesneeuwd raken. En juist ook weer door die enorme massa gegevens is het niet meer zo van belang, verdacht of onverdacht te zijn. Hoe groter de massa, hoe minder waarneembaar het individu is.

    Overigens zal je schuld altijd bewezen moeten worden (het element dat altijd overeind ZAL MOETEN blijven). Door de enorme massa is de kans op een valse beschuldiging zo frequent aanwezig, dat reeds snel zal blijken dat deze methodiek niet werkt.
    Wat ook wordt vergeten is het punt van de verrassing. Hoe beter de kwaadwillende weet wat en waar en hoe iets wordt geregistreerd, hoe beter hij weet te voorkomen dat het vantevoren bekend wordt, dan wel er een vermoeden wordt gevormd dat er iets op tilt is. Een paar keer vals alarm is ook al mogelijk een bewakingssysteem te ontkrachten. Aan beide kanten van de veiligheidsmuur gaat het om mensen, met al wat des mensen is. Er komt echt geen robotarmpje uit de muur die je eruit pikt met de mededeling: kip ik heb je.

    Uiteindelijk denk ik dat er ten koste van veel geld een enorm bestand wordt opgebouwd met vrijwel uitsluitend data van goedwillende, de wetten nalevende, volkomen ongevaarlijke en niets kwaads in de zin hebbende doorsnee burgers. Degenen die ze zouden willen ontdekken zorgen er wel voor er niet in voor te komen. Uiteraard speelt het stuk ook in op latente angstgevoelens en het is goed dat het het daglicht heeft gezien en mag zien. Maar dat is juist ook weer het zwakke: iedereen die kwaad wil, is gewaarschuwd en we kennen het spreekwoord, die telt voor twee. De politie komt bij een inbraak ook bijna niet meer voor sporen onderzoek, laatst nog meegemaakt en inderdaad, er was geen vingerafdruk te vinden.

  7. 7

    Een overheid die zich zulke krachtige wapens verschaft en met andere overheden samenwerkt is oneindig veel sterker dan een individu. In een strafproces legt een individu het in bepaalde gevallen af omdat deze niet dezelfde middelen heeft om zich te verdedigen. Schrijnende gevallen zijn hiervan bekend: de Puttense moordzaak, de moord in het Schiedamse park. En hoeveel andere nog die onbekend blijven omdat Peter R. de Vries er geen brood in ziet?

    De toenemende mogelijkheid om (ernstige) misdaden op te lossen wordt blijkbaar niet altijd gebruikt om de waarheid boven water te krijgen, maar om de rechterlijke besluitvorming te beinvloeden. De recent boven water gekomen spionage activiteiten van ambtenaren van het Ministerie van Sociale Zaken bewijzen bovendien, dat het niet alleen om Justitie gaat.

    Macht corrumpeert en er zijn nieuwe mechanismen nodig om misbruik van de toegenomen macht van de ambtenaren onder controle te houden. De overheid zelf doet alleen iets in gevallen van onacceptabel gezichtsverliest, in onvoldoende mate en daarmee wordt de oorzaak niet aangepakt.

    Ik denk dat we nog het meest beducht moeten zijn voor verlies van sociaal kapitaal, wat Jelle van Buuren al noemde. De voormalige Sovjet Unie is daar aan ten onder gegaan om plaats te maken voor een economische puinhoop en massale sociale ontreddering.

    Wat we nu zien gebeuren kan maar een tijdje goed gaan. Zolang tegenover het verzamelen en gesnuffel niet al te veel overlast staat en we elke dag gebruik kunnen maken van een hoop leuke elektronische speeltjes zal het de doorsnee Nederlander worst zijn. En de overheid zet de nieuwe mogelijkheden natuurlijk in met instemming van de meederheid van de bevolking – we zijn immers een democratie!

    Maar wordt deze balans verstoord, dan stort de boel hier ook inelkaar. Weg credit cards, mobieltjes en Internet, weg data-feed, weg Big Brother. Zo maken we het Al Qaida een beetje makkelijker: hier en daar een aanslagje en we daarna helpen zelf onze beschaving wel naar de bliksem.

    Een weg terug is er niet.

  8. 8

    Dank allen voor de reacties op mijn tekst. Interessant is de nuancering van Adriaan Pek. Ik denk dat zijn stelligname grotendeels klopt. Deskundigen van allerlei pluimage stellen dat bijvoorbeeld de techniek van datamining absoluut (nog) niet in staat is om aan de hand van profielen zinvolle gegevens uit de gekoppelde databanken te halen. Hetzelfde geldt voor de onnauwkeurigheid van allerlei biometrische identificatiemogelijkheden. Het klopt ook dat wie écht kwaad wil en over voldoende middelen en kennis beschikt, veel van de maatregelen kan omzeilen.

    Dat is tegelijkertijd een ingewikkeld punt in de discussie. Waar richt je je kritiek nu precies op?

    Voor mij speelt een principiele vraag bij de verhouding tussen staat en burger. Hoever mag een staat gaan in het identificeren, registreren en observeren van álle burgers, of ze nu verdacht zijn of niet? Want dat is het kenmerkende van de recente ontwikkelingen.
    Daarnaast speelt de meer pragmatische invalshoek: levert al die regsitratie etc wel het beoogde resultaat op, namelijk meer veiligheid? Ook daar zijn dus grote kanttekeningen bij te zetten. Dat is niet alleen een soort kosten-batenanalyse. Want ook (of: juist) een niet-werkend systeem levert risico’s op. Een actueel thema is bijvoorbeeld identiteitsdiefstal. Een ander risico zijn de zogenaamde virtuele profielen: de koppeling van – misschien op zich juiste informatie – kan een virtueel profiel van iemand opleveren met een totaal andere dimensie en connotatie, dan die afzonderlijke stukjes informatie in een ‘levende’ context rechtvaardigen.

    Een derde risico bestaat uit foutieve, of zachte informatie die in systemen terecht komen, nauwelijks meer te corrigeren zijn en via internationale samenwerking en informatie-uitwisseling in steeds meer databanken opduiken.
    Een laatste punt is een meer algemene maatschappelijke ontwikkeling. De overheid wil weer meer grip krijgen op haar burgers. Denk aan de invoering van het elektronisch kinddossier en alle gegevens die daarin komen te staan.

    De discussie zal dan ook vooral verder gevoerd moeten worden. Mijn indruk is dat bij deskundigen en ook mensen uit de opsporings- en inlichtingenwereld vaak een groter besef bestaat van de problematische kanten van grootschalige controlesystemen, dan bij politici. Die lijken toch vaak een beetje op kinderen die blij verrast zijn met al het mooie technologische speelgoed dat Sinterklaas in de aanbieding heeft.

  9. 9

    citaat 1: De discussie zal dan ook vooral verder gevoerd moeten worden.

    Zeker weten.

    citaat 2: De overheid wil weer meer grip krijgen op haar burgers.

    Een beschamend voorbeeld hiervan is de gemeente Rotterdam, die op huisbezoek komt en als je ze niet binnen laat krijg je dit over je heen:
    ,,Als u ons niet binnen laat, start een onderzoek naar u vanuit het stadhuis”, zegt de GBA-ambtenaar. ,,Vanaf nu is uw adres geblokkeerd. U kunt geen rijbewijs, paspoort of uitkering aanvragen.” Een brief van de gemeente Rotterdam zegt het een paar weken later kil, maar duidelijk: ,,Met ingang van vermelde datum staat u niet meer als ingezetene van Rotterdam geregistreerd. Dit heeft als direct gevolg dat er geen documenten, zoals een paspoort of rijbewijs, kunnen worden verstrekt.” Kafka aan de Maas, zegt het artikel nog…

    Een paspoort tonen houdt daar dus ook al niks meer in. Het enige voordeel lijkt me dat je dan ook geen gemeentelijke belastingen hoeft te betalen en dat je voor de overheid onvindbaar bent geworden door deze handelwijze. Mijn advies aan alle Rotterdammers (en daarna ex-Rotterdammers): weiger toegang. Binnen een paar jaar heeft Rotterdam geen inwoners en geen inkomsten meer.

    Het grappige is natuurlijk dat de gemeente Rotterdam nu voor de eigen chaos gaat zorgen in het bevolkingsregister, maar tegelijkertijd het opsporen van zijn burgers compleet onmogelijk maakt, immers uitgeschreven besta je niet meer.

  10. 12

    Het trieste is dat we bang worden gemaakt met terrorisme dat er nauwelijks is, behalve staatsterrorisme, om onze vrijheden op te geven.
    Overigens zijn in alle tijden in alle landen vrijheden altijd betrekkelijk geweest.
    Dè misleiding in de westerse wereld is ons te doen geloven dat die vrijheid er ooit was.
    VS vakbondsleider Eugene Debs werd rond 1939 tot tien jaar gevangenisstraf veroordeeld omdat hij tegen Roosevelt’s oorlogsplannen was, hij kwam in de gevangenis om.

  11. 13

    Voor een deel lijkt mij het rappe afglijden naar een controlestaat deels een zaak van de enorm toegenomen mogelijkheden van digitale bewaking. Steeds meer persoonlijke gegevens en gedragingen zijn of komen al digitaal beschikbaar, en politici zijn geneigd om als “cover your ass-beleid” zo veel mogelijk van deze gegevens te benutten, om er na een calamiteit niet van beschuldigd te kunnen worden dat ze hebben zitten slapen.

    Verder is het natuurlijk ook handig om eventuele dissidenten en politieke opponenten het leven zuur te maken. Iedereen die tegen de politieke stroom ingaat zal van onbesproken gedrag moeten zijn. Onhandige Watergate-inbraken zijn gelukkig niet meer nodig.

  12. 14

    citaat: Dat Leefbaar Rotterdam toch…

    Zoals je zou moeten kunnen weten, ik druk me voorzichtig uit, regeert daar nu een andere ploeg, waaronder de PvdAfgang en ik dacht weer het CDA. Leefbaar Rotterdam zit alleen nog in de gemeenteraad en zoals je ook wel weet wordt het beleid uitgevoerd door het college van B&W. Ik begrijp je drift om het de Leefbaren in de schoenen te schuiven, maar het moet nu echt elders worden gezocht.

  13. 15

    En ik maar denken, dat die leefbaren er zo trots op waren, dat hun denk en handelswijze door de andere partijen over is genomen. De door het vorige college ingestelde regels voor het huisbezoek worden door het huidige college (2 PvdA, 2 CDA, 2 VVD en 1 GL) keurig uitgevoerd. Dat wist je natuurlijk wel, want je schrijft niet voor niets, dat het voorgeschreven beleid nu wordt UITGEVOERD door een ander college. Binnen het huidige college zijn er meerdere mensen, die die regels niet zo fijn vinden (ik druk me nu ook heel voorzichtig uit) en de regels zijn dan ook voor delen van Rotterdam al verzacht.

    Het huidige college van B&W is op 18 mei 2006 beëdigd. Het protocol huisbezoeken van GBA dateert van mei 2006 en kan dus niet door het huidige college opgesteld zijn.

    Leuk dat je het voor onLeefbaar Rotterdam opneemt, maar je kunt de schuld voor de huisbezoeken echt niet bij het huidige college leggen.

    Overigens heb ik niks tegen mensen die zich als leefbaren profileren an sich hoor. Sommigen van hen zeggen zeer zinnige dingen. Als ik zo´n groep rond Jan nagel zie, vind ik dat zeer interessant. Maar de club van leefbaar Rotterdam heeft een neo fascist (Michiel Smit) voor hen in de gemeenteraad plaats laten nemen. En dan kan een Marco Pastoors nog zo keurig overkomen, maar is er toch minimaal iets grondig mis met de controle van het ledenbestand daar. En het wekt geen vertrouwen, dat de anderen wel betrouwbare mensen zijn.

  14. 16

    Inmiddels moest de ombudsman van Rotterdam op het matje komen vanwege zijn keiharde veroordeling van het beleid als eerder genoemd. Hij moest van de burgemeester, VVD, een toontje lager zingen. We kunnen dus rustig stellen dat het huidige college en de meerderheid van de huidige gemeenteraad deze Kafkiaanse benadering van zijn burgers tot eigen beleid heeft verheven…

    Hopelijk wijst iedereen dat stelletje gemeenteschurken op voorhand de deur als ze nog op huisbezoek komen na alle commotie.

  15. 17

    Je moet je wel in steeds verdere bochten draaien om de PvdA alsnog de schuld van het door het vorige college opgestelde beleid te kunnen geven.

    Maar moet ik uit jouw reactie nu dan aflezen, dat jij vindt, dat bestuurders al naar gelang hun eigen inzichten de wet wel of niet moeten handhaven? Moet een regering zich dus aan de geldende rechtsregels houden, of mogen ze iedere keer naar believen kiezen welke regels ze wel willen handhaven en welke niet? Volgens mij wordt dat een lekker janboel.

    De deur wijzen is overigens wel een goed idee. Ik vind dit ook wanbeleid en ben altijd al van mening geweest, dat burgers zich tegen onrechtvaardige wetten mogen en zelfs moeten verzetten.

  16. 18

    Het huidige college bestaat niet alleen uit lieden van de PvdAfgang, dus er zijn meerdere mede schuldig aan dit beleid (niet binnen laten, dus uitschrijven die hap). Lees anders even dat stuk van de ombudsman, het gaat helemaal niet over rechtshandhaving, maar om rechtsverbuiging door de gemeentelijke overheid, zeg maar chantage, waar ik me over uitlaat. Dat jij de kans aangrijpt de Leefbaren even te kakken te zetten op dit onderwerp is je gegund, maar die doen als gezegd niet meer mee. Zo heeft iedereen altijd wel zijn stokpaardjes…. Om je het zoeken te besparen, dit stond er in de Volkskrant:

    donderdag 8 november 2007 Ombudsman betuigt spijt over term ?boeventuig?
    ROTTERDAM – Onder zware politieke druk zal de gemeentelijke ombudsman van Rotterdam, mr Migiel van Kinderen, vandaag in een brief aan de Rotterdamse gemeenteraad een uitspraak terugnemen die hij afgelopen zaterdag deed in de Volkskrant. Van Kinderen typeerde een deel van de Rotterdamse interventiemedewerkers ? gemeenteambtenaren die vooral in achterstandswijken onaangekondigd huisbezoeken afleggen ? als ?laagopgeleid boeventuig?. Hij zegt die term nu te betreuren. Het college van B en W en bijna alle fracties in de Rotterdamse raad vinden dat Van Kinderen het instituut ombudsman schade heeft berokkend. Temeer daar hij een koppeling aanbracht tussen de werkwijze van de interventieteams en de schending van het huisrecht in de Tweede Wereldoorlog. Burgemeester Opstelten van Rotterdam heeft Van Kinderen gisteren in een apart onderhoud namens de gemeenteraad verzocht ?zonder voorwaarden publiekelijk afstand te doen van zijn waardeoordelen? over de Rotterdamse interventieteams. ?Mijn brief aan de raad zal niet op alle fronten een onvoorwaardelijk excuus inhouden?, kondigde Van Kinderen gisteravond aan. De ombudsman beoogde met zijn verwijzing naar de periode 1940-1945 te onderstrepen dat het afgelopen moet zijn met de zijns inziens systematische schending van het huisrecht in Rotterdam. Met jaarlijks 25 duizend onaangekondigde huisbezoeken maakt de gemeente volgens hem een potje van het grondrecht dat niet de overheid, maar de burger baas is in zijn eigen woning. Van Kinderen deed de omstreden uitspraken eind vorige week na verschijning van zijn onderzoeksrapport over de interventieteams ? dat is gebaseerd op 48 klachten van burgers. De interventieteams bestrijden uiteenlopende problemen, zoals (brand)onveiligheid, uitkeringsfraude, illegale bewoning en hennepteelt. Volgens het college van B en W gaat de ombudsman er aan voorbij dat veel burgers het actieve optreden van de overheid ?achter de voordeur? juist toejuichen. Leefbaar Rotterdam eist intussen het ontslag van Van Kinderen.

    CDA en de door jouw gefavoreerde PvdAfgang zijn het kennelijk eens waar het gaat om het huidige beleid, anders zouden ze daarmee zijn gestopt na de machtsovername en de ombudsman niet zijn afgevallen.

    Het gaat hier niet om wetshandhaving, maar om misbruik van de wet door de overheid. En ik hoef me niet in bochten te draaien, want de PvdAfgang doet er gewoon aan mee. Tenslotte kwam jij uit het niets met een sneer naar de Leefbaren, waar ik trouwens niks mee heb. Hier in Utrecht zijn ze al gemarginaliseerd.

    Vraag anders even na bij de PvdA waarom ze dat beleid steunen…. ik hoor graag van je op dit punt.

  17. 19

    Ach Adriaan, als je niet inhoudelijk wil reageren, maar alleen steeds met andere punten aan wil komen zetten, wordt een discussie met jou wel erg moeilijk.

    Ik geloof niet, dat je begrijpt, dat ik ook helemaal niets in dit soort huiscontroles zie, of dat mij het lot van de leefbaren of de PvdA iets interesseert (jij bent juist degene, die keer op keer weer probeert een partij ergens van te beschuldigen). Daarom reageer ik op jou om je te proberen te laten zien, dat de wet, waar jij zo faliekant tegen bent en die jij steeds de PvdA in de schoenen probeert te schuiven, door het vorige college op is gesteld en dat je het huidige college dus hooguit kunt verwijten, dat ze niet voldoende stappen hebben ondernomen om dit gedrocht van een wet uit te schakelen (hoewel hen dan door mensen zoals jij verweten zal worden, dat de inconsistent zijn en het beleid geen kans hebben gegeven, maar dat is nu eenmaal inherent aan jou positie, dat de PvdA nooit iets goeds kan doen).

    Ik heb geen idee, waarom de PvdA dit beleid steunt (ik weet niet eens of dat zo is, want op de websites van PvdAers uit Rooterdam kom ik juist andere geluiden tegen: het lijkt er eerder op, dat de PvdA, omwille van de coalitie, door de coalitiegenoten wordt gedwongen dit beleid te ondersteunen, maar ik ga dat echt niet uitzoeken – ik woon niet in Rotterdam en heb het al druk genoeg).

    Maar geef nu eens antwoord op mijn eerdere vraag, of jij bij jou mening blijft, dat een regering zelf mag kiezen aan welke wetten ze zich wel en aan welke ze zich niet hoeven te houden?

    Het door jou aangehaalde Volkskrant stuk bewijst overigens in de laatste zin duidelijk van wie het initiatief voor deze wet is gekomen. En mijn bijdrage was dus ook helemaal geen sneer naar de Leefbaren, maar gewoon een vaststelling van een feit.

    Voor iemand, die niets met de Leefbaren heeft, reageer je trouwens wel erg aangebrand.