Het (on)voorspelbare Nederland van Jan van de Beek

“Nederland zal een heel ander land worden”, voorspelt Jan van de Beek deze week in een interview met Wierd Duk in de Telegraaf, als er geen “ingrijpende maatregelen” worden genomen zoals het opzeggen van het VN-vluchtelingenverdrag en beperken van asielopvang uit niet-westerse landen. Van de Beek baseert dit inzicht op zijn voorspellingsmodellen over de bevolking in 2100:

“Aan het eind van deze eeuw zal ongeveer de helft van de Nederlandse bevolking uit (afstammelingen van) immigranten bestaan”

en

“eind deze eeuw [zijn er] nog maar zo’n acht miljoen Nederlanders die nakomeling zijn van de huidige autochtonen. De overige inwoners stammen af van immigranten of komen uit gemengde huwelijken.”

Voor Van de Beek is de “kernvraag: zullen die laatsten zich identificeren als Nederlander?” Nu zie ik eerder als kernvraag in hoeverre deze vraag op een zinnige manier te beantwoorden is, zoals Miko Flohr hier uitgebreid uitlegt. Wat zal het in 2100 überhaupt betekenen dat iemand zich ‘Nederlander’ noemt? Als een ‘oer-Hollander’ uit 1938 zou tijdreizen naar het heden, zou die persoon zich identificeren met het Nederland van nu? Zouden de meesten van ons zich thuis voelen in het Nederland van 80 jaar geleden? En gaat Nederland ten onder als we ons massaal als, bijvoorbeeld, wereldburger identificeren?

Van de Beek omzeilt die lastige vragen door in zijn voorspelling uit te gaan van de huidige mate van ‘zelf-identificatie’ van mensen met Nederland of met hun land van herkomst, zoals gemeten in enquêtes. Van de Beek weet dan ook “één ding zeker, (…) als de huidige trend zich doorzet hebben we aan het eind van deze eeuw miljoenen inwoners die zich niet met Nederland identificeren.”

Niet inclusief

Van de Beek definieert ‘autochtonen’ en ‘allochtonen’ niet zoals het CBS dat doet (namelijk: een allochtoon is iemand die zelf in het buitenland is geboren of minstens een ouder heeft die dat is; de derde generatie wordt beschouwd als autochtoon). In de modellen van Van de Beek is iedereen die zich sterker identificeert met Nederland dan met het land van herkomst een ‘autochtoon’.

Van de Beek zelf vindt dit een “zeer inclusieve” definitie. Dat valt nogal tegen. Want waarom sluit je iedereen uit die zich identificeert met zowel Nederland als hun land van herkomst? Waarom zijn zij niet ‘geassimileerd’? Het maakt uit, want het is nogal een grote groep, zeker in de tweede generatie (37 procent van mensen van Turkse afkomst, 46 procent van mensen van Marokkaanse afkomst, SCP, p.215). Alleen als je uitgaat van de enge definitie, namelijk sterkere identificatie met Nederland dan met land van herkomst, dan kom je op vrij lage percentages uit (voor de tweede generatie van Turkse en Marokkaanse afkomst: 12-13 procent).

Prima dat Van de Beek op zoek gaat naar een andere definitie van ‘Nederlanderschap’ – want waarom zou dat moeten afhangen van je geboorteland, laat staan dat van je ouders? – maar het wordt er zo niet bepaald inclusiever op. Of je uitgaat van 12-13 procent of van 49-59 procent in de tweede generatie die zich identificeren met Nederland lijkt mij nogal uitmaken voor de voorspellingen die je doet over opvolgende generaties. Uitsluiting van deze groep met een ‘dubbele loyaliteit’ zorgt ervoor dat Van de Beek veel minder ‘autochtonen’ voorspelt dan er realistisch zullen zijn.

Black box

Bovendien, hoe verwerkt Van de Beek dat in zijn modellen? Het SCP heeft deze cijfers namelijk voor slechts tien categorieën migrantengroepen en alleen voor de eerste en tweede generaties. Van de Beek moet dus ten eerste een voorspelling doen over de mate van identificatie met Nederland voor de derde en opvolgende generaties. Verdubbelt in elk generatie dat aandeel dan, zoals het verdubbelde tussen de eerste en tweede generatie, of neemt hij een andere factor? En hoe, ten tweede, generaliseert hij de gegevens die er zijn over tien migrantengroepen naar alle migrantengroepen? Kunnen een stuk of acht migrantengroepen als representatief gezien worden voor alle migranten uit het “Afrikaans-islamitische cluster”, of pakt hij dat anders aan?

We hebben geen idee, want zijn modellen zijn grotendeels een black box. Dit constateerden we al eerder met betrekking tot zijn voorspelling van het aantal moslims in 2060 en dat blijft een probleem. Op zijn website kunnen we wiskundige formules lezen en sinds ons eerdere stuk heeft hij wat informatie toegevoegd over de “empirische invulling” van de modellen, maar het blijft onduidelijk hoe de variabelen precies worden ingevuld. Dit is essentiële informatie om zijn voorspellingen op waarde te kunnen schatten, zeker aangezien zijn modellen niet in peer-reviewed wetenschappelijke tijdschriften zijn gepubliceerd en dus niet aan controle van andere wetenschappers zijn onderworpen. (En nee, zijn proefschrift ging niet over deze modellen, zoals sommigen denken.)

Zo is het onduidelijk waarom Van de Beek nu rept over “13 tot 16 procent” moslims in 2060. Volgens zijn eigen scenario’s komen we met het huidige beleid (zijn ‘mainstream’ scenario) uit op 14 procent. Wij kwamen volgens onze berekening uit op 8,6 procent moslims in 2060, en vorige week nog berekende Joop de Beer (NIDI) op verzoek van het NRC dat het op 10 procent zal uitkomen.

Angstbeeld

De lezer denkt misschien “ach, een procent meer of minder, wat maakt het uit”, maar het maakt uit omdat Van de Beek en anderen – die de voorspelling klakkeloos voor waar lijken aan te nemen – verregaande conclusies en consequenties willen verbinden aan het ‘feit’ dat de autochtone bevolking zal worden ‘vervangen’ of dat de samenleving zou “islamiseren” (of deze laatste term van interviewer Wierd Duk komt of van Van de Beek is niet helemaal duidelijk).

Want Van de Beek is er ook van overtuigd dat “moslims een heel ander en deels zelfs conflicterend waardensysteem [hebben]”. Van de Beek stelt dat “uit onderzoek blijkt dat 70 procent [van de moslims] de islamitische wet, de sharia, boven onze wetten stelt.” De ingevoerde lezer herkent hier wellicht het veel besproken en bekritiseerde onderzoek van integratie-onderzoeker Ruud Koopmans, dat eerder door Wilders gretig werd aangehaald. Koopmans zelf zei echter over deze interpretatie van de onderzoeksresultaten:

“De regels van de Koran gelijkstellen aan de sharia, vind ik een overdrijving”, zegt Koopmans desgevraagd. Hij betreurt die overdrijving, omdat hij zijn cijfers an sich al verontrustend genoeg vindt. “Het leidt ertoe dat er geen discussie ontstaat. Wilders schiet zo zijn doel voorbij.” (Trouw, blendle)

Ik vrees dat Van de Beek zijn doel – wat het ook is – niet voorbij schiet, want hoeveel Telegraaf-lezers zullen weten hoe het zat met deze uitspraak? Hen wordt nu een schrikbeeld voorgeschoteld, terwijl niemand kan nagaan hoe valide de onderliggende voorspellingen zijn.

De voorspellingen die Van de Beek doet zijn zeer problematisch, om verschillende redenen. Zijn modellen getuigen van een weinig inclusieve manier van denken over wie tot de Nederlandse samenleving mag behoren. Wie zijn voorspellingen wil narekenen wordt nog steeds geconfronteerd met een black box. En met zijn suggestieve vragen – “Is onze liberale democratie wel houdbaar?” – doet hij zelf in elk geval bijzonder weinig om de “gouden tijden voor populisten” te voorkomen.

  1. 1

    “Aan het eind van deze eeuw zal ongeveer de helft van de Nederlandse bevolking uit (afstammelingen van) immigranten bestaan”
    Haha, die grapjas, de Nederlandse bevolking bestaat voor 100% uit afstammelingen van migranten. Altijd zo geweest, zal altijd zo blijven.

  2. 4

    80 jaar geleden maakte iedereen boven de rivieren zich nogal zorgen over de omvolking die door de zich als konijnen voortplantende katholieken zou worden veroorzaakt

  3. 6

    @5: Dat cijfer is duidelijk afkomstig van linkse rakkers die maar een paar generaties terug willen kijken, om daarmee de cijfers te verlagen.

  4. 7

    Wat ondertussen ook duidelijk is, maar hier niet wordt genoemd, is dat Jan van de Beek een slippendrager is van Baudet. Aha dus…

    Beste Jan, Van Beek gaf gisteren bij Kockelmann zelf aan adviseur van Baudet te zijn en verbonden aan wetenschappelijk bureau FVD. Dus voor mij wetenschappelijk nauwelijks meer relevant en onderdeel Baudet-coterie.

    Zie hier in een draadje onder een tweet van Miko himself : https://twitter.com/JaapStalenburg/status/1007585150299983872

    Oh, wat is twitter soms leuk.

  5. 8

    Dubbele loyaliteit bestaat natuurlijk niet als je echt moet kiezen. En daar gaat het uiteindelijk om. Dan valt het met de loyaliteit aan Nederland toch vaak tegen. Zie de Erdogan Turken met hun vlaggezwaai in Rotterdam.

  6. 11

    Ik had aangeraden #0 niet te posten, maar ik weet ook niet meer wat helpt tegen desinformatie, negeren helpt niet, ontkrachten helpt ook niet.

    Van de Beek is een goochelaar. Het duizelt de leek al gauw voor de ogen met al die formules. De mooie deerne gaat erin, en wordt inderdaad in tweeën gesneden! Maar de als constant aangenomen waarden (die #0 ‘variabelen’ noemt) zijn niet (duidelijk) gegeven, laat staan onderbouwd: wat er in de kist gebeurt is een raadsel. De fans op de eerste rij staan te klappen: “Het is waarlijk een tovenaar!”

    Het is een flink aantal maanden later. Als van de Beek zo overtuigd is van zijn model, waarom geeft hij dan niet het volledige model vrij, waarom publiceert hij niet, waarom niet laten peer-reviewen? Als hij werkelijk kennis over demografie wil democratiseren, dan moet hij niet op deze informatie broeden, als was het het recept voor Coca Cola. Zijn model is gewoon niet publicatiewaardig, het is slecht. En waarschijnlijk weet hij dat zelf ook.

    Jan van de Beek haalt cultuur en etniciteit veel te makkelijk door elkaar heen. Het is sowieso geschift om cultuur proberen te vangen in dit soort cijfertjes, maar vooral om voorspellingen over cultuur te doen. Daarnaast zal elke psycholoog je vertellen dat zelf-rapportage bijzonder inaccuraat is, terwijl van de Beek daar wel van uitgaat, andere indicatoren van cultuur/identiteit hadden in ieder geval kritieken op de subjectiviteit verminderd*. Maar goed, het gaat over identiteit, dus zelfrapportage heeft wel enige waarde. Maar dan nog: cultuur en identiteit worden gezien als statisch (tov andere culturen/identiteiten) gezien, en als uniek en exclusief. Statisch, omdat het niet verandert (ten opzichte van een ander): geen these, antithese of synthese. Uniek: ondeelbaar en uniform. Exclusief: óf de ene identiteit, óf de andere. Dat moet hij allemaal hard weten te maken in een academische omgeving. Ik snap dat hij daar geen zin in heeft, zeker na zijn eigen calimero verhaaltje.

    *Dit is bij lange niet onmogelijk. In de VS zul je dit bijvoorbeeld zien bij campagnes om te bepalen hoe ze welke subdoelgroep moeten benaderen. Datingbureaus gebruiken dit soort Social Network Analyses om betere resultaten te krijgen. Aan de hand van een aantal objectieve gegevens, zoals varkensvlees- of alcoholconsumptie, uitgaansgedrag, sociaal-economische status, mening over seks voor het huwelijk kun je dan bepaalde groepen construeren.

    @2

    Oh, Van de Beek is demograaf.

    Ja, een slechte. Zoals gezegd: (huist) hier is peer review bij nodig en gedegen kritiek. Van de Beek laat het niet toe. Na een promotie, en bij het verkrijgen van je titel doe je de belofte je wetenschappelijk integer te gedragen. Zijn graad zou hem daarom afgenomen moeten worden. Niet vanwege zijn mening, maar vanwege de slecht-onderbouwde onzin die hij -onder vermelding van zijn promotie- spuit.

    @3
    Ja, interessant. Nee, immigratie is geen feestje. Je zou met dit in de hand kunnen zeggen dat Geert Mak misschien te optimistisch is, maar wat staat er niet in dat artikel: dat de wanhoopsfantasieen van Wilders en Baudet een zeldzaamheid zijn. De pijnpunten die het artikel noemt van het (wereldwijde, of in ieder geval westerse) immigratieverleden laten vooral zien dat de ontvangende groep dwingt en overgaat tot geweld om de ontvangen groep ‘in het hok te krijgen en te houden’. Het omgekeerde -wat Wilders en Baudet ons voorhouden- wordt niet genoemd, met een goede reden: dat is erg zeldzaam.

  7. 12

    Dat kan je afdoen als gebeurt al eeuwen. Maar wat Folkward aangeeft met ‘ontvangen groep in hok stoppen’ dat vraag ik me af of dat gebeurt in een multiculturele samenleving waar diversiteit hoog in het vaandel staat. En daar mag je best wel wat van vinden.

  8. 13

    Interessant artikel. Benieuwd of er een verband bestaat tussen toegenomen immigratie en ellende. Dus zal het toenemen van de moslims met slechts enkele procenten leiden tot een explosieve toename van gedeti en gedetoneerden, uitkeringsafhankelijken en bijvoorbeeld loverboys? Dit gezien nu de meerderheid in eerder genoemde al uit allochtonen bestaat. Maar ach de omvolking en het uitwissen van de staat ten gunste van Brussel heeft gewoon een prijs en als die prijs bestaat uit voornamelijk blank verdriet en ellende gewoon ff ssssssst doen. Stel autochtonen behandelen immigranten op dezelfde wijze als immigranten, onder het goedkeurend oog van policor, de autochtonen behandelen. Wat zou er dan uberhaupt nog weinig sprake zijn van immigratie.

  9. 14

    Jeetje Gwen, je bent wel erg reactief de laatste tijd. Geeft dat al niet aan dat je de (ideologische) slag aan het verliezen bent?

  10. 16

    @14: opinie en dus bloggen is in hoge mate reactief, je reageert toch op iets, nietwaar? Waarom zou dat betekenen dat je de slag aan het verliezen bent? En wat voor een stukken zou je dan verwachten die niet-reactief zijn?

    En ze voegen wel iets toe. Vorige week nog een eigen onderzoekje over of een leefbaar-coalitie wél een meerderheid zou vertegenwoordigen, hier wat context en een paar zwaktes in VdB’s verhaal.

  11. 18

    @16: nou nee. Bvb een Rutger Bregman: hij was vrij succesvol met zijn Basisinkomen verhaal, wat eerder min of meer een obscuur onderwerp was. (Ben het verder niet met hem eens)

    Kort door de bocht: rechts randfiguur zegt iets gemeens over allochtonen, wtf cares?

  12. 20

    @18: Wat is dat toch altijd met “rechts randfiguur”? Die gast is al een jaar een groeiende ster onder xenofoob-rechts, mocht zijn verhaal kwijt in Nieuwsuur, NRC etc. etc. En nu wordt hij voor de grootste krant van Nederland geinterviewd door Wierd Duk. Wat nou randfiguur.

    Leuk trouwens dat je over het basisinkomen begint. Zou best eens kunnen dat Bregman dat opgepikt heeft van Sargasso, dat er eerder mee was.

    @19:We laten dat inderdaad gebeuren ja. Net als ongeveer iedereen. Dus welke slag moet Sargasso winnen? En er staat ook genoeg wat niet waan van de dag is. Maar ik daag je graag uit iets te schrijven :)

  13. 21

    als de huidige trend zich doorzet hebben we aan het eind van deze eeuw miljoenen inwoners die zich niet met Nederland identificeren.

    Identificeren is een ander woord voor vereenzelvigen. Als gelijke beschouwen. Wie gaat mij toch eens uitleggen hoe ik me met een land moet identificeren? Of moet ik me met de bevolking identificeren? Grotendeels doe ik dat helemaal niet, ik ken maar een klein percentage van de Nederlanders. Een deel van de Nederlanders kan ik niet eens verstaan, die spreken dialect. Het zal wel aan mij liggen, maar ik denk dat we hier onzin bespreken.

    Ik lees iets over loyaliteit. Dat betekend zoiets als “trouw zijn aan”. Ik kan me niet herinneren ooit getrouwd te zijn met Nederland of haar inwoners. (nou ja, met eentje wel)

    En dan die jaartallen! Het jaar 2100? Dan zijn de meeste mensen die wonen in wat Nederland heet hartstikke dood. Waaronder ik zelf. Het zal me toch werkelijk een zorg zijn waar de mensen tzt zich mee identificeren. Voor zover dit stukje grond niet inmiddels zeebodem is natuurlijk. (klimaatverandering) Moet ik me dan druk gaan maken of de vissen zich wel Nederlander voelen/identificeren?

  14. 22

    Loyaliteit aan je land, vlag en koning was nog een item in de middeleeuwen. Toen de koning met enige regelmaat ten strijde trok om gebied te veroveren of te verdedigen. Overlopen naar de andere partij kon dan voor je landgenoten nog al vervelende gevolgen hebben. Het is onaangenaam om te worden geplunderd en je vrouw en dochter verkracht te zien worden.

    In de moderne tijd slaat dat hele begrip loyaliteit helemaal nergens meer op. Ik ben loyaal aan mijn vrienden en (een deel van) mijn familie. En dat ben ik door er voor ze te zijn en ze te helpen als ze dat nodig hebben (of niet). Met mijn nationaliteit of afkomst heeft dat niets te maken. Dat ik in Nederland woon betekent alleen dat ik me aan de Nederlandse wet (moet) houd(en), hier belasting betaal en mijn stem uitbreng. Brengen liefde, werk of verveling me naar een ander land, dan doe ik daar hetzelfde.

  15. 24

    @23.

    Verschrikkelijk hoe het onder tapijt wordt geveegd vanwege racisme. Omdat ze bijvoorbeeld in Rotherham van Pakistaanse afkomst waren.

    Waar komt zo n houding vandaan? Migranten staan zwak, slachtoffer discriminatie, moeten hun plaats nog krijgen en zich ontwikkelen. Daarom moeten de rotte appels doorgaan als uitzonderingen en incidenten.

    Dus die pooiers dat zijn uitzonderingen, ook in NL trouwens vier nationaliteiten, afkomst en, die oververtegenwoordigd zijn bij het prostitueren van jonge dames.

    Nee, volgens Folkward reactie #11 worden de migranten in hokken gestopt en met geweld gedwongen tot integratie leert ons de westerse geschiedenis op dit punt. Dat is voorbij. 21e eeuw. Totale overgave , we laten alles maar toe. Opsporing verzocht zie je getinte daders, terwijl je weet uit officiële cijfers dat het een fractie is van de totale groep.

    En dan afvragen waar die hekel aan open grenzen vandaan komt, en nog meer niet-westerse gelukszoekers, die zogenaamd niet in eigen regio kunnen blijven. Of hier een artikel waaruit bleek dat bij afwijzing asielzoekersvraag vooral de mocros en Algerijnen daar geen gehoor aan geven, en rustig hier blijven, wachtend op een nieuw generaal pardon. En God en Allah mogen weten hoe ze nu hun kost verdienen.

  16. 26

    @11:

    dat de ontvangende groep dwingt en overgaat tot geweld om de ontvangen groep ‘in het hok te krijgen en te houden’. Het omgekeerde -wat Wilders en Baudet ons voorhouden- wordt niet genoemd, met een goede reden: dat is erg zeldzaam

    Dat komt omdat dat omgekeerde verschijnsel een andere naam heeft: kolonisatie.

  17. 28

    @27
    Nee, ik bedoelde wel echt met het omgekeerde verschijnsel dat de ontvangen groep overgaat op geweld. Dát is namelijk ook waar Baudet en Wilders voor waarschuwen. Maar tussen dat omgekeerde verschijnsel en kolonisatie zit nog een groot verschil. Bij kolonisatie wordt vanuit het begin al gewerkt aan machtsuitbreiding, zonodig door (gedeeltelijke) vervanging of onderdrukking van de plaatselijke bevolking. Ik wil best geloven dat aluhoedjesrechts denkt dat dat gaande is, maar ze kunnen daarvoor geen bewijzen overhandigen. In het geval van kolonisatie staat de ‘ontvangen’ groep dan al met getrokken zwaard aan de voordeur, niet met een cv.

    De weerstand tegen nieuwkomers komt vaak ook voort uit paranoïde ideeën over ‘kolonisatie’ en ‘omvolking’. Er zijn ook wel gebieden geweest die langzaam van cultuur zijn gewisseld. Rijssel is Frans geworden, Pommeren (deels) Duits, en ook andere Slavische gebieden kenden vroeger etnisch Duitse concentraties van macht (Balkan, Transylvanie, Wolga-Duitsers). Vaak ging dat echter vrij vreedzaam. Vandaar: het omgekeerde verschijnsel gebeurt zelden. De ‘problemen’ van migratie uit het artikel van #3 hebben hun oorsprong dan ook vaak uit de weerstand van de ontvangende groep.

    @25
    Hij heeft tijd genoeg gehad om enige nuance aan te brengen in zijn schrijfsels, de schuld geven aan ‘dat het in zo’n compact krantenartikel (van de Telegraaf) moet’, is voor zijn eigen online schrijfsels helemaal niet van toepassing (en als hij het werkelijk ook oneens was met die publicatie, waren er ook genoeg mogelijkheden om dat te bestrijden). Ook in dat interview schildert hij nog best met een brede kwast. Als zo’n man een beetje snugger was, dan wist hij ook dat hij niet zomaar ‘autochtoon’ en ‘allochtoon’ kan gebruiken voor wat hij bedoelt: ‘-toon’ geeft zelf al aan dat het gaat om land en gebied, terwijl het JvdB daar -volgens hem- niet om te doen is. Zijn korte -eigen ingebrachte- bespreking over high-trust en low-trust samenlevingen (ja, die zijn er, en dat heeft wel grote impact op de indeling van de economie, het functioneren van de economie en de regering, en corruptie) en migranten uit die samenlevingen staat -eigenlijk- helemaal los van zijn betoog. Te veel eigenschappen worden overerfbaar geacht, zoals -impliciet- dat vertrouwen in de samenleving, maar vooral identificatie met het huidige woonland. Laat ik maar zeggen dat ik in het beste geloof, en dat is dat van de Beek het allemaal best prima bedoelt (zoals in het interview), maar ondertussen allerlei methodologische fouten en faux-pas maakt, en zich met plezier laat gebruiken door de rechtse clubjes in Nederland.