Het nieuwe bankieren: doing Gods work?

Deze weken doen wij verslag van de collegecyclus “Wie heeft de crisis veroorzaakt?” van econoom Ewald Engelen. Het is nu wel duidelijk dat we de hoofdschuldigen van de crisis moeten zoeken onder de bankiers. Daarom onderwerpt Ewald Engelen de bankiers in deze en de volgende afleveringen aan een onderzoek. Vandaag schetst hij in grote lijnen de ontwikkeling van de bankwereld.

De actualiteit van de Europese schuldcrisis

Woensdagnacht [26-27 oktober] is een nieuw akkoord gesloten over de Griekse schulden. De actuele crisis in Europa is bijzonder relevant voor dit college, want ook hierbij spelen banken een grote rol. Hoewel de aandelenmarkten positief hebben gereageerd, wil dat nog niet zeggen dat het een goed akkoord is. Tekenend is bijvoorbeeld dat op de obligatiemarkten de rente voor Italiaanse obligaties niet is veranderd.

Dit pakket zal de euro niet redden, maar het staat wel mooi: de Griekse schulden worden met 50% afgewaardeerd, maar een groot deel van die schulden blijft buiten schot:  de reductie is van toepassing op ongeveer 200 miljard van de totaal 350 miljard uitstaande schulden. De 50% is dus puur cosmetisch. Weer wordt niet gedaan wat nodig is om de Griekse economie te kunnen laten groeien. Hiervoor zijn structurele hervormingen nodig en moet een fors deel van de schulden (50 of 60%) worden afgeschreven. Maar dat gebeurt niet. De maatregelen die nu worden genomen zijn volstrekt onvoldoende.  Griekenland zal voorlopig dus niet uit het nieuws verdwijnen, zeker niet als de Grieken beseffen wat er is gebeurd. De stakingen en demonstraties gaan gewoon door.

De macht van de banken

De vraag is: waarom gebeurt dit? Het is duidelijk dat de IIF (de lobbyvereniging van banken) een grote invloed heeft gehad op het resultaat. Deze afspraak spaart vooral de banken die, als zij hun Griekse investeringen moeten afschrijven, in ernstige problemen komen– met name Franse banken. Dit zou vervelend zijn voor Franse belastingbetalers, maar het is nog vervelender voor de president van Frankrijk want binnenkort zijn er weer verkiezingen.

Dit illustreert hoeveel macht de banken hebben. De banklobby praat en beslist op de achtergrond mee over de oplossing van de schuldencrisis, waardoor ze er een voor hen gunstige beslissing uit kunnen slepen. Waarom zijn banken zo machtig dat ze dit hebben kunnen tegenhouden? Het wordt tijd om de rol van de banken in de economie te onderzoeken – het onderwerp van dit college.

Doing Gods work

De schuldigen  voor de crisis moeten we dus zoeken onder de bankiers. Maar wat zeggen zij er zelf van? Om zichzelf en zijn professie te verdedigen heeft Loyd Blankfein, de CEO van Goldman Sachs, in een interview voor de Sunday Times ooit gezegd dat hij “Gods werk” doet. Banken vervullen een belangrijke rol in de economie. Zij zorgen voor krediet en zonder krediet staat de economie stil.  Banken vervullen een spilfunctie in het kapitalisme. Maar wat houdt dat eigenlijk in?  Wat bedoelt Loyd Blankfein daar eigenlijk mee: “Doing Gods work”? Wat houdt dat eigenlijk precies in, “bankieren”?

Het standaard verhaal over retail en wholesale banking

In de standaardomschrijving van bankieren wordt verteld dat banken mensen met geld teveel in contact brengen met mensen die geld nodig hebben. Spaarders storten geld op een rekening en krijgen daarvoor een bescheiden rente. Aan de andere kant van de bank wordt aan bedrijven en particulieren tegen een hogere rente geld uitgeleend.  Het verschil in rente is waar de bank zijn geld mee verdient.  Dit is het klassieke “retailbanking”.

Grote zakenbanken zoals Goldman Sachs verdienen, volgens het standaardverhaal, op een andere manier hun geld. Deze “wholesale” banken brengen bedrijven naar de beurs, regelen overnames en fusies en geven advies. Zij verdienen hun geld met percentages en commissie per transactie.

Chantage van politieke nitwits

Dit zijn volgens de klassieke beschrijving de belangrijke functies die banken in het kapitalisme vervullen.  Zij zorgen voor krediet voor bedrijven en ondernemers  en zijn een spil in het kapitalistische raderwerk. Dit is Gods werk waar Loyd Blankfein op doelt. Politici zijn daarom als de dood dat banken in de problemen komen.  Als dit financiële raderwerk stil komt te staan, droogt de kredietstroom op. En het kan nog erger: wanneer het echt fout gaat, zoals na de val van Lehman Brothers, dan komt er geen geld meer uit de pinautomaten. En een ding is zeker: als er geen geld meer uit de pinautomaten komt, gebeuren er nog ergere dingen. Dan vliegen er stenen door de ramen, dan breekt de totale chaos uit. Zo’n Lehman moment is wat de politiek wil voorkomen.

Een van de redenen waarom de politiek zo aarzelend optreedt, zoals ook nu weer in de Europese schuldencrisis goed zichtbaar is, is dat zij zich laat intimideren door de bankiers. De Europese leiders zijn politieke nitwits, bang om de volgende verkiezingen te verliezen, en ze zijn slecht geïnformeerd over wat banken werkelijk doen. Want het klassieke beeld van wat bankieren inhoudt klopt namelijk niet meer.

Niet ingegrepen in 2008

Op het hoogtepunt van de kredietcrisis in 2008  waren Europese politici nog triomfantelijk: deze crisis toont aan – zo meenden zij – dat het Europese banksysteem beter is dan het Angelsaksische. Dit kan alleen in Amerika en Engeland gebeuren, niet in Europa. Maar nu, 3 jaar later, is duidelijk geworden dat dit niet klopt. De Europese banken staan er nog steeds even slecht voor als de Amerikaanse en Britse banken in 2008.  Het verschil is dat de Amerikanen wèl hebben ingegrepen en hun banken hebben geherkapitaliseerd,  in Europa is dat niet gebeurd.

Wat Europa had moeten doen is de 50 grootste banken bij elkaar zetten om ze te dwingen om weer geld uit te lenen. In ruil daarvoor had men de banken moeten onderwerpen aan een (gedwongen) kapitaalinfuus en de voorwaarde moeten stellen dat zij hun reserves vergroten- ook al gaat dat ten koste van de winsten en de bonussen. Dat hebben de Europese politici echter niet gedaan. Als dat wel was gebeurd, was Griekenland geen probleem geweest.

Hoe kan het gebeuren dat politici pas 3 jaar later ontdekken dat ook de Europese banken er slecht voor staan, zo slecht zelfs dat zij niet in staat zijn om de klap op te vangen van het afschrijven van Griekse schulden? Dat is de vraag waar je je op moet richten als je de Europese schuldencrisis wilt begrijpen.

Het nieuwe bankieren

Als Loyd Blankfein zegt dat hij Gods werk doet, waar heeft hij het dan echt over? Heeft hij het dan over de handel in Credit Default Swaps, Collateralized Debt Obligations, Collateralized Debt obligations squared of Collateralized Debt obligations cubed? Is dat Gods werk? Wat doen banken eigenlijk echt? Hoe verdienen ze hun geld?

Met het ouderwetse retailbanking is tegenwoordig niet veel geld meer te verdienen. Cash geld haal je tegenwoordig uit een pinautomaat. Zelfs bankafschriften zijn verdwenen: vrijwel alle transacties zijn nu elektronisch geworden, nog maar zelden zie je als particuliere klant een bank van binnen. Ook het wholesale bankieren is veranderd. Bankiers zijn totaal andere dingen gaan doen dan in het traditionele beeld wordt geschetst: het meeste geld wordt tegenwoordig op een andere manier verdiend.

Want winst wordt er tot 2007 gemaakt. De financiële sector is zelfs bijzonder winstgevend, veel meer dan andere bedrijfstakken, zelfs goedlopende bedrijfstakken zoals de olie- en de farmaceutische industrie. Terwijl in de “gewone” industrie nuttige zaken worden geproduceerd zoals medicijnen of brandstof, is de toename van omzet en winst in de financiële wereld niet toe te schrijven aan iets nuttigs. Deze toename is bovendien niet gering: de banken zijn niet een beetje maar heel veel meer winstgevender dan die traditionele bedrijfstakken. In onderstaande figuur (return on equity) is te zien dat voor de crisis in 2007 de winst per aandeel van een financieel bedrijf 15% of hoger was, veel meer dan in niet-financiële bedrijfstakken:

Figuur 1: Winst per aandeel

De standaardverklaring hiervoor was tot voor kort dat het kwam door verhoogde efficiëntie en financiële innovaties die ervoor zorgen dat risico wordt gespreid waardoor krediet goedkoper kan worden. Helemaal duidelijk was het niet, want door de deregulatie hoeven banken niet meer volledige openheid van zaken te geven, waardoor het moeilijk is om inzicht te krijgen in wat ze nu werkelijk doen. Maar zo lang dat goed gaat is dat geen probleem, want zolang er geld wordt verdiend, heeft niemand een probleem met die onwetendheid.

“Structured finance” en “leverage”

Als het ouderwetse retail en wholesale banking niet meer zo belangrijk is, waarom is bankieren dan toch zo winstgevend? Het antwoord is structured finance en leverage.

Een hypotheekcontract kun je zien als een constante stroom van inkomsten. Maand na maand, jarenlang mag een bank zeg 500, 600 of meer euro van een bankrekening halen. Deze en andere vergelijkbare contracten zoals persoonlijke leningen, verzekeringen en dergelijke zijn grondstof geworden voor “gestructureerde financiële producten” (structured financial products) die kunnen worden doorverkocht aan investeerders zoals pensioenfondsen, andere banken, hedge funds en private equity firma’s. Ook kan een dergelijk product als onderpand dienen voor een nog grotere lening om te gebruiken bij een investering in een ander gestructureerd financieel product. En ook dat kan weer gebruikt worden om … enzovoort. Daarbij je moet bedenken dat bij elke transactie een commissie wordt berekend.  Banken verdienen veel geld omdat ze de producten die ze produceren voortdurend doorverkopen aan elkaar waardoor de omzet nog groter wordt. Hier duikt weer het beeld op van de drie antiquairs op het eiland die elkaar steeds hetzelfde biedermeier tafeltje verkopen.

Een andere manier waarop de winstgevendheid wordt vergroot, is door het volume van de handel te vergroten met geleend geld. Als je aan een transactie  kan verdienen, dan kun dat met geleend geld verveelvoudigen. Het geleende geld werkt als een hefboom – leverage zegt men in het Engels. Nadeel is natuurlijk dat dit niet alleen voor winsten geldt maar ook voor verliezen, zoals de crisis in 2008 heeft aangetoond.

Dit opblazen van de winst met geleend geld is goed te zien als je kijkt naar de winst per dollar. In de onderstaande figuur (return on asset) is te zien dat per geïnvesteerde dollar helemaal niet zo veel winst gemaakt wordt.  Die schommelt vrijwel constant rond de 1%. Niet “innovatie” en “verbeterd risico management” leiden tot meer winst, maar speculatie met geleend geld.

Figuur 2: Winst per geinvesteerde dollar

Bazel

Het is dus correct wat Paul Volcker ooit heeft gezegd over financiële innovatie: de enige echt nuttige innovatie in de financiële markt is de uitvinding van de pinautomaat. De afgelopen 30 jaar is de bankwereld weliswaar sterk veranderd en bijzonder winstgevend geworden, maar dat had niets te maken met loze kreten als beter “risicomanagement” en “financiële innovatie”, maar alles met de manier waarop banken handel zijn gaan drijven met Collateralized Debt Obligations, CDO’s squared, CDO’s cubed, Credit Default Swaps en andere even complexe derivaten. De winsten die gemaakt kunnen worden met deze windhandel worden kunstmatig  opgepompt met grote en riskante leningen. Tot het onvermijdelijk een keer fout gaat, zoals in 2008.

Er wordt momenteel weer onderhandeld over een nieuw akkoord voor financiële regelgeving, het zogenaamde Bazel-III akkoord, maar het ziet er niet naar uit dat er veel verbetert. Ook volgens de nieuwe afspraken blijft het toegestaan om een laag eigen vermogen aan te houden (9%, terwijl eigenlijk minimaal 15% nodig is), en er wordt niets gedaan aan de windhandel  met derivaten.  Politici zijn te bang, of niet goed genoeg onderlegd om dit echt aan te pakken. Ondertussen worden de winsten die worden gemaakt, zolang het goed gaat, geïncasseerd in de vorm van bonussen, en zijn de verliezen voor rekening van de samenleving.

—-
Update: Nog niet iedereen heeft door waar het om gaat als ik schrijf dat banken “windhandel” verkochten. Daarom ter illustratie een citaat uit de Washington Post van 1 nov. Richard Cohen schrijft:

That the morality of the used car lot has been adopted by Wall Street is now abundantly clear. Citigroup recently settled a civil complaint in which it was accused of selling mortgage-related investments that it knew were dogs. It was so certain that the investments were the financial equivalent of my used car that it bet against them — heads I win, tails you lose — and even selected the investments themselves, choosing from a cupboard of depleted and exhausted financial instruments. An investment in the Brooklyn Bridge would have been safer.

—-
Verantwoording figuren: Beide figuren komen uit After the great complacence van Ewald Engelen, et al. Geplaatst met toestemming van de auteur.

  1. 1

    Beetje vreemd verhaal. Ik had begrepen dat “maar” 200 miljard van de Griekse schuld in aanmerking komt voor afschrijving omdat anders de Griekse obligatiehouders meteen een bail-out van de Griekse overheid zouden moeten krijgen. Ik kan het verkeerd hebben, maar als dit de reden is dan slaat het “de banken manipuleren de politiek achter de schermen”-verhaal nergens op.

    Daarnaast: erg veel taalfouten dit keer, ik zou nog even eindredactie doen.

  2. 3

    Dat van die taalfoutjes was mij ook opgevallen.

    Maar dat overkomt mij ook bij het schrijven van een langer stuk. Dit vraagt echter wel enige aandacht van de auteur:

    “Maar dat gebeurd niet.”

    “De vraag is: Waarom gebeurd dit?”

    Dat is geen tikfoutje meer, dat is al een structurele grammaticale fout. Het verwarren van onvoltooid tegenwoordige tijd met een voltooid deelwoord: “(is) gebeurd”.

  3. 4

    Hulde Michel, wederom.
    Gisteren stond er in de NRC een groot artikel over het coöperatieve karakter van de Rabobank. Daarin wordt geschetst hoe bank een jaar of tien geleden ook een internationale windhandel bank moest opzetten omdat het niet erg serieus meer werd genomen. Uiteindelijk blijkt die niet goed te passen bij het coöperatieve karakter van de bank. En passant merkte directeur Dirk Duyzer op dat “als de crisis er niet was geweest dan zaten we nu nog in de foute producten”. Een dergelijke analyse siert deze bankier en gaat tot de kern van de enorme crisis waarin we nu zitten.

  4. 5

    He als jullie taalfouten zien mail me dan even dan corrigeer ik het. Ik weet best wel hoe de werkwoordsvormen zitten maar ik zie die dingen niet vanzelf. Jullie hebben de fout in de samenvatting nog niet eens gezien … het leidt zo af van de inhoud, links of rechtsom.

  5. 8

    Dat zeg ik niet. Maar als zijn argument echt is: banken hebben een hoge return on equity maar een lage return on assets, en daarom voegen ze geen waarde toe, dan verkoopt hij onzin. Het is boekhoudkundig noodzakelijk dat als je een relatief klein eigen vermogen hebt (zoals banken), dat je return on assets omgekeerd evenredig is aan je return on equity.

  6. 9

    Het is natuurlijk mijn weergave van het argument en misschien kom ik daar wat ongenuanceerder uit de hoek dan Engelen het bedoelt. Maar ik heb al heel veel weggelaten en het is nog een lang stuk geworden.
    Waar het op neer komt is toch wel duidelijk hoop ik? Winsten worden vergroot door grote hoeveelheid geld te lenen. Verliezen ook, maar die worden in rekening gebracht bij de samenleving. Daar gaat het om.

  7. 10

    Dat socialiseren van de kosten ben ik met je eens. Maar hier wordt de indruk gewekt dat bankieren een improductieve activiteit is, met het bewijs dat banken een lage return on assets hebben. Dat is nogal wiedes want ze hebben veel assets. Maar ivm het niet-financiële bedrijfsleven hebben bank assets een volstrekt anders betekenis. Waar het bij een bouwbedrijf gaat over gebouwen, voertuigen en inventaris, gaat het bij een bank om verhandelbare en doorgaans vrij liquide waardepapieren.

  8. 11

    Misschien is het wel goed om even na te gaan wat het Godsbeeld geweest is in het christelijke westen van zeg na 600 (zeg maar na de ‘overwinning van de kerk’). Ik denk dat daar meer begrip uit komt over de uitspraak van Gods werk dan uit dit stukje.

  9. 13

    Het hele verhaal doet me sterk denken aan de documentaire met de intrigerende naam: “Inside Job”. NEE, het gaat niet over 9/11.

    De volledige versie kun je vinden op Vimeo: http://vimeo.com/25142692

    Deze is wel in het portugees ondertiteld.
    Een kwalitatief verbluffend mooie versie kun je vinden via Torrenz.

    Het is goed mogelijk dat ik die tip hier via Sargasso heb opgedaan. In dat geval dank, dank, dank, want het is zondermeer de beste documentaire over de achtergronden van de economische crisis die ik totnutoe ben tegengekomen. Een MUST SEE!

  10. 16

    @10 Er wordt niet beweerd dat banken helemaal geen functie hebben, banken hebben wel degelijk een functie – maar daar wordt weinig geld mee verdiend. Dat is het probleem (voor de banken dan). Waar wel heel veel mee verdiend wordt is de handel in derivaten CDO’s, Credit Default Swaps, Synthetic CDO, enzo door. Dat maakte het mogelijk dat er zo veel winst werd gemaakt – in vergelijking met de rest van de economie, zonder dat duidelijk is wat de banken dan precies deden. Daarover heeft Engelen wel wat meer gezegd (banken zijn er om het probleem van informatie asymmetrie op te lossen, en natuurlijk de risico spreiding) – dat alles is niet meer dan theater gebleken. Ik heb geprobeerd de essentie van zijn verhaal te weer geven anders wordt het artikel veel te lang voor blogpost. Als je echt meer detail wilt lees dan hoofdstuk van zijn boek. Zeer aanbevolen!

  11. 17

    Ja, goede documentaire, ik heb hem (al een tijdje geleden) ook gezien. Het geval van IJsland illustreert goed hoe bizar het is geweest.
    Overigens is ook in Nederland de bankwereld relatief erg groot, net als Ierland en de UK.

  12. 18

    Nog een: “maar het ziet er niet naar uit dat veel verbeterd.”
    Ook is grappig dat hier spaties ontbreken die er zouden moeten staan:
    “blijft buitenschot” en een “een laag eigenvermogen”.

    Maar wel een leuk stuk hoor. Lijkt me leuk om van Engelen college te volgen en dit is zo te zien een goed verslag.

  13. 19

    Altijd van die zeikers over taalfouten, het is natuurlijk waar maar het gaat toch om de inhoud? Of is de vorm weer het belangrijkst? Dat is overigens een kenmerk van angstige puriteinen die maar geen inhoudelijke argumenten kunnen vinden en het dan maar over ‘die boeg’ gooien. Wen er maar aan stelletje zeikers, er is geen taalonderwijs meer!

  14. 22

    Geen dank. De dank is aan de mensen die zo’n documentaire maken.

    Mijn stelling is: bankiers zijn als dope-handelaren. En niet van het zachte spul, maar van het harde, dat spul waar je hooked aan raakt. Regels maken heeft geen zin, want ze leven bij de gratie van het omzeilen van de wet. Een ander molecuul er in en het is legaal. Zolang het duurt..

    Dat is het spel. En de opzet er achter is kwaadaardig, schadelijk voor de gemeenschap als geheel. Het gaat om de verrijking en de macht van het individu, ten koste van de rest. Zijn ze dan zoveel intelligenter? Dragen ze zoveel meer bij tot het welzijn van allen?

    Nee! Het gaat integendeel om parasieten!
    Hun enige zorg is, dat hun gastheer niet uitsterft.

    Het is waar: het woord “bankiers” is niet accuraat. Het gaat om meer dan dat: het gaat om het systeem dat er achter zit, het systeem dat dit soort abberaties produceert. In die zin zijn we allen het product van onze materiele achtergrond: de winkeldief zowel als de bankier.

    Nationaliseren die hap!!

    Dat mag radicaal klinken, dat mag “utopistisch” klinken, dat mag …….klinken, dat zal me een zorg zijn.

    Maar we willen toch wat anders?
    We willen hier toch een einde aan maken?

    Nationaliseren die hap!

  15. 23

    @16:
    Terwijl in de “gewone” industrie nuttige zaken worden geproduceerd zoals medicijnen of brandstof, is de toename van omzet en winst in de financiële wereld niet toe te schrijven aan iets nuttigs.

    -en-

    Waar wel heel veel mee verdiend wordt is de handel in derivaten CDO’s, Credit Default Swaps, Synthetic CDO, enzo door. Dat maakte het mogelijk dat er zo veel winst werd gemaakt

    Dat is een interessante stelling, die niet opgaat voor ING in 2009/2010 (zie het jaarverslag van de ING Groep 2010). De retail divisie maakte die jaren meer winst dan commercial banking. Dit is n=1 natuurlijk, maar ik krijg de indruk dat van Engelen n=0 heeft gedaan cq hij lijkt de cijfers uit z’n aars te trekken.

  16. 25

    2009/2010 is al na de crisis. Ik kan niet ingaan op de details.

    Waar het om gaat is dat FIRE een consistent veel groter rendement heeft (15% of hoger) dan andere industrie zonder dat daar een duidelijke reden voor is. Dat moet je verklaren. Engelen kijkt naar wat ze doen – het doorverkopen van CDO’s, CDO’s van CDO’s, van SPV naar SPV naar hedge fund (vaak ook weer bankiers) tot het uiteindelijk bij pensioenfondsen en Duitse landesbanken terecht komt. De sukkels van de econome – c.q. wij. Toen het piramidespel in elkaar klapte gaven de elkaar bonus betalende heren (dat zijn het meestal) niet thuis.

  17. 26

    Laat iemand het even proeflezen voordat je het plaatst. Je kent vast wel iemand die je interesse deelt.

    Want het stoort tijdens het lezen en volgens mij vind je het zelf ook genant.

    [Toch eens een keyboard kopen voor mijn PS3, want schrijven met een controller = KUT]

  18. 27

    Ohja, data is opeens een detail. Ja hoor.

    Waar het om gaat is dat FIRE een consistent veel groter rendement heeft (15% of hoger) dan andere industrie zonder dat daar een duidelijke reden voor is. Dat moet je verklaren.

    Dat is het rendement op eigen vermogen. Met een klein eigen vermogen heb je al snel een hoog rendement op eigen vermogen. Maar dit is weer een herhaling van zetten… nog steeds geen enkel bewijs gezien dat dit hoge rendement op eigen vermogen volledig te wijten is aan de handel.

  19. 28

    Wat engelen bedoelde aan te tonen met het verschil return on assets, return on equity was dat een door Bernanky genoemd argument onzin was.
    Bernanky zei dat de briljante winsten een voortvloeisel waren van briljante financiele innovatie doordat de briljante bankiers geweldige opleidingen hadden gehad, en zo slim waren dat deze fantastische resultaten konden worden behaald.

    Engelen geeft aan dat dit bullshit is (citaat): diezelde briljante beurs boys konden hetzelfde kunstje niet in klassiek bankieren, en Engelen verklaart de bedrijfsresultaten door aan te geven dat banken gewoon de percentages assets – equity zijn gaan opschuiven. Niets innovatie! Boerenbedrog!

    Kijk maar: hoe hoog ook opgeleid: de return on assets blijft hetzelde. De hefboom hebben ze groter gemaakt.

  20. 32

    Als je het zo goed weet, leg dan eens uit waarom FIRE zo’n hoog rendement heeft 15% – 25%? Wat produceren ze? Kun je dat rijmen met wat er in 2008 is gebeurd? Je zegt wel dat ik bang ben voor data, maar volgens mij heb je er zelf moeite mee. Ik heb nog geen verklaring van je gezien.

  21. 33

    Ja, ze (=de banken) hebben een laag eigen vermogen. Dan is het nogal wiedes dat door het lage vermogen je een hoge rendement op eigen vermogen hebt. Nadeel daarvan is het solvabiliteitsrisico. Als antwoord daarop worden banken gedwongen een hoger eigen vermogen aan te houden, waardoor dat rendement op eigen vermogen ook zal zaken.

    On-topic: vandaag op de opiniepagina van NRC legt Sweder van Wijnbergen de lage afschrijving op Griekse schuld uit zoals in mijn #1.
    Dus waarschijnlijk geen samenzwering van internationale banken, aangezien vooral de Griekse crediteuren worden ontzien. Laat je niet pakken door de populistische blaat van Engelen: uiteindelijk moet hij ook boeken en lezingen verkopen.

  22. 35

    @033 Aansluitend bij Harm @034, wat is je argument dan wel? Waarom gaat dat op voor banken, maar niet voor een farmaceutisch bedrijf? Kun je me dat uitleggen? Leg dan ook uit wat banken nu werkelijke verkopen, ook dat is verre van duidelijk (retail en whole sale bankieren is het niet in ieder geval)

    en verder over Griekenland: het gaat om (volgens Engelen) c.a. 28% reductie van de 350 milj. schuld. Dat is te weinig om herstel van de economie mogelijk te maken door de force bezuinigingen die nog steeds nodig zijn.

  23. 36

    Zie mijn update aan het eind van het artikel (1 nov) met een voorbeeld van het soort handel waarmee gerenommeerde bedrijven op Wall Street *kuch* zo’n hoge winstmarge haalden.

  24. 37

    @Michel: Ik wil graag doorgaan op deze alinea:

    Hiervoor zijn structurele hervormingen nodig en moet een fors deel van de schulden (50 of 60%) worden afgeschreven. Maar dat gebeurt niet. De maatregelen die nu worden genomen zijn volstrekt onvoldoende. Griekenland zal voorlopig dus niet uit het nieuws verdwijnen, zeker niet als de Grieken beseffen wat er is gebeurd. De stakingen en demonstraties gaan gewoon door.

    De macht van de banken

    De vraag is: waarom gebeurt dit? Het is duidelijk dat de IIF (de lobbyvereniging van banken) een grote invloed heeft gehad op het resultaat. Deze afspraak spaart vooral de banken die, als zij hun Griekse investeringen moeten afschrijven, in ernstige problemen komen– met name Franse banken. Dit zou vervelend zijn voor Franse belastingbetalers, maar het is nog vervelender voor de president van Frankrijk want binnenkort zijn er weer verkiezingen.

    Dit illustreert hoeveel macht de banken hebben.

    Wederom, uit verschillende bronnen heb ik vernomen dat niet de internationale banken maar de Griekse banken en pensioenfondsen worden gespaard. Daarom valt de afschrijving op de Griekse schuld laag uit. Dus geen macht van de banken achter de schermen.

  25. 38

    Ten overvloede, nogmaals: het is mijn weergave van het college. Maar goed, ik was mijn handen niet in onschuld.
    Voor zover ik heb begrepen staan die banken al aan de rand van de afgrond omdat iedereen zijn euro’s op buitenlandse banken zet. De schulden van die banken komen hoe dan ook ten laste van de Grieken. Ik heb Engelen niet horen zeggen dat de Griekse banken gespaard werden, integendeel. Verder geldt hetzelfde voor andere Griekse crediteuren zoals verzekeraars en pensioenfondsen.

    Hoe dan ook: het grote probleem is dat er te weinig wordt afgeschreven, zeker als je wilt dat de Griekse economie er weer moet gaan groeien – al was het maar om de rest van de schulden af te betalen.

  26. 39

    Goed idee een referendum. Zware maatregelen kun je alleen doorvoeren als het volk die steunt. De nachtelijke deal van de regeringsleiders was vooral gunstig voor de meest roekeloze banken.Griekenland is een SPEL geworden, waar banken en pensioenfondsen de politici aan touwtjes aan het manipuleren zijn. Hoe langer het duurt hoe meer zij terugkrijgen ten koste van de ECB en IMF. Banken en pensioenfondsen zijn in Griekse obligaties gestapt vanwege de hoge rente en iedere dag, dat de ‘oplossing’ verschoven wordt is voor hun een ‘bail out’ dag !! In tegenstelling wat gewone mensen denken: In dit spel doet Griekenland al NIET meer mee ! GAME OVER !