Een kritocratie

Hoe zou een samenleving eruit zien als deze is gebaseerd op de meest pure klassieke liberale waarden? De overheid zou dan gereduceerd zijn tot een kritocratie, een overheid van rechters. Alles wat de overheid zou moeten doen is om als er een conflict is tussen mensen omdat de rechten van een van hen wordt geschonden de correcte straf bepalen. Daarbuiten is er ruimte voor individueel initiatief, een dynamische vrije markt, vrije verenigingen van personen en allerlei vormen van naastenliefde en competitie.

Alles wat nodig is een grondwet van twee kantjes. Deze organiseert burgerschap, de verkiezing van rechters (door het volk uit mensen die een rechtersexamen hebben afgelegd), het wijzigen de grondwet (per referendum) en het meest belangrijk een aantal klassieke grondrechten, die niet mogen worden geschonden. Iedereen moet bij schending voor dat onrecht bij een rechter gecompenseerd kunnen worden. Rechters hoeven niet betaald te worden: noch door burgers (dat voorkomt dat mensen hun recht zullen halen) noch door de overheid (want dan is er belasting nodig). Er wordt dus geen belasting geheven, alleen rijke mensen kunnen rechter worden. Er zijn denk ik vier grondrechten nodig:

  • De onschendbaarheid van de geest;
  • De onschendbaarheid van het lichaam;
  • De onschendbaarheid van bezit;
  • De onschendbaarheid van het contract.

Hierin zijn alle mogelijke belangenconflicten gevangen: als ik iemand besteel, verwond of een contract verbreek dan is dat een schending van een van deze grondrechten. Maar ook als iemand mijn bezit, mijn land of mijn lichaam beschadigt door vervuiling, dan valt het ook onder deze grondrechten. De vrijheid van godsdienst en meningsuiting valt onder de onschendbaarheid van geest. De bescherming van privacy, het briefgeheim of de huisvrede onder de onschendbaarheid van bezit. Sociale grondrechten zijn niet nodig. Lastiger is het om de vrije markt echt in toom te brengen: kan je kartels op deze manier aanpakken? Zoals in ieder stelsel met een beperkte grondwet en machtige rechters ontstaat er ruimte voor judicial activism. Zeker als rechters verkozen worden door het volk, zal hun interpretatie van de wet belangrijker worden dan de wet zelf. Verschillende partijen kunnen op verschillende manieren de grondwet interpreteren.

  • De Liberale Unie is de liberale systeempartij, deze interpreteert de grondwet zoals hij bedoeld is: een beperkte staat die de grondrechten van haar burgers beschermt. Alleen waar het gaat om kartels zal deze partij hard op treden, om de vrije markt te beschermen. Deze partij zal met name gesteund worden door grote bedrijven en door de boven- en middenklasse.
  • De Conservative Unie is een conservatieve partij die naast de grondwet ook de sociale orde probeert te beschermen. Dat betekent dat in economisch opzicht monopolies beschermd moeten worden, omdat deze een stabiliserend effect op de markt kunnen hebben; in sociaal opzicht zal deze partij morele instellingen willen beschermen (zoals kerken), morele regels in stand willen houden (zoals het heteroseksuele huwelijk) en morele sentimenten willen beschermen (zeker waar het gaat om de vrijheid van meningsuiting). Daarnaast zal deze partij hard optreden tegen criminaliteit en over het algemeen zwaar straffen. Deze partij zal gesteund worden door (religieuze) conservatieven uit alle klassen en grote bedrijven.
  • De Arbeidersbeweging is een socialistische partij die naast de grondwet ook oog heeft voor sociaal-economische ongelijkheid. Dat betekent dat een werkgever en een werknemer nooit gelijke partijen zijn en dat daarom werknemers recht hebben op bijzonder bescherming door rechters. Monopolies van vakbonden zijn vanuit dit opzicht gerechtvaardigd. Waar het gaat om veiligheid zal deze partij zich bijzonder inzetten tegen kleine criminaliteit in volkswijken. Deze partij zal in het bijzonder gesteund worden door mensen uit de lagere klassen en door vakbonden.
  • De Consumentenbeweging is een progressief-groene partij die net als de Arbeiderspartij oog heeft voor de zwakkere partij in sociaal-economisch opzicht, maar dat is in dit geval de consument (in tegenstelling tot de producent): hij heeft recht op extra bescherming tegen machtige bedrijven. Ook zal zij de rechten van consumenten willen beschermen waar het gaat om de kwaliteit en gezondheidsgevaren van producten, milieuvervuiling en monopolistisch gedrag van bedrijven. Deze partij zal in het bijzonder gesteund worden door mensen uit de middenklassen en door milieuorganisaties.
  1. 1

    alleen rijke mensen kunnen rechter worden>?! is dat zinnetje er in geplakt om het geencommentaarwaardig te maken?

    Verder prima ideen en mooi bondig uiteengezet, een stukje veiligheid en sociale gelijkwaardigheid zijn ook fundamenten van de klassiek liberale visie.

    Ik zeg doen.

    De 4 partijen die daar uit ontstaan

  2. 2

    En ehm, hoe zit het dan met milieuverontreiniging? Tegen welke vrijheid gaat dat in of mag ik gewoon al het kwik en arseen dat ik vind in de vijver pleuren?

  3. 3

    Het ruimt wel lekker op, zo’n echte liberale samenleving. Binnen enkele decennia legt de meerderheid van de onrendabele mensen het loodje. Want in de praktijk zal liefdadigheid nooit genoeg compensatie bieden voor gebrek aan sociale zekerheid en het ontbreken van een ziektekostenverzekering.

  4. 5

    Dan kan ik dus iedereen die het milieu iets vervuilt aanklagen? Iedereen die ademt? Iedereen die auto rijdt?

    En wat doen we met dierenrechten? Volgens zijn er maar twee mogelijke posities die uit deze liberale kernstaat door kunnen vloeien:
    1) Dieren hebben geen recht op onschendbaarheid, dat betekent dat je ook puppies mag martelen, kittens mag verdrinken zolang deze natuurlijk niet “bezit” van je buurman zijn.
    2) Dieren hebben wel recht op onschendbaarheid, dan moeten we allemaal over op een zuiver veganistisch dieet.

  5. 6

    Weinig linkse liberale idealisten tot nu toe.

    Kom op, gewoon proberen, we kunnen altijd terug naar de luie stoel samenleving van de onrendabelen!!!!

  6. 8

    @Sander: De definitie van “links-liberaal” houdt in dat de overheid als instrument zit om de (positieve) vrijheden van mensen te vergroten. Een nachtwakersstaat als deze zal vooral onder rechts-liberalen met voldoende centjes populair zijn.

  7. 9

    Ik zie conflicterende grondrechten. De onschendbaarheid van bezit en contract conflicteren met de onschendbaarheid van het lichaam. Wat als iemand de kinderen van iemand anders koopt? Krachtens contract zijn ze dan zijn bezit. Maarja, de kinderen hebben wel onschendbaarheid van het lichaam en kunnen dus niet fysiek gedwongen worden bij hun bezitter te blijven. Of moet er dan eerst een rechter aan te pas komen die hen veroordeelt, waarna de politie ze alsnog fysiek bij hun bezitter mag gaan houden?

    Overigens verwacht ik gezien de uitgangspunten eerder judicial corruption dan activism. Als onbezoldigde rechter moet je eerst gekozen worden, dus een investering doen (inclusief dure opleiding), dus linksom of (in dit geval) rechtsom moet die investering terugverdiend worden. Gezien de onschendbaarheid van contract, kun je dan zelfs legaal een rechter omkopen (die vervolgens zelfs wettelijk verplicht is in je voordeel uit te spreken).

  8. 14

    Wat doen we eigenlijk met infrastructuur als riolering, (spoor)wegen en dijken op het moment dat we de overheid en haar infrastructuurbeheerders afschaffen? Eerlijk verdelen onder alle inwoners? Verkopen aan de hoogste private bieder? Mag deze private bieder mensen er dan van afsluiten en hoe wilde hij dat gaan bereiken?

    Zo’n kritocratie roept bij altijd meer vragen op dan welke libertariër dan ook zo snel kan beantwoorden.

  9. 15

    @9: Die vraag is nog wel simpel te beantwoorden: een contract waarin je iets verkoopt wat niet van jou is, is natuurlijk ongeldig. Jouw kinderen zijn net zo min jouw bezit als de laptop waarop ik dit typ. En het moge duidelijk zijn dat jij niet mijn laptop kan verkopen.

  10. 16

    Bismarck, ik poep in een riool wat in een waterzuivering terechtkomt en daarna bijvoorbeeld in een rivier. Maar goed je kunt ook gewoon rechtstreeks in de rivier poepen

  11. 17

    En Sander, wie beheert die waterzuiveringsinstallatie? Wie verplicht jou die te gebruiken? Etc. etc. etc.

    Kortom: alle voorstanders mogen naar Somalië verhuizen, de rest blijft lekker in ons landje wonen.