Associatie EU en Oekraïne

Europa was ‘best wel belangrijk’, tijdens de aanloop naar het referendum over de grondwet van Europa. Maar de kiezer vond dat helemaal niet. Ik zie de onwennige leden van het kabinet nog met folders op het Plein in de weer. Wie gaat nu campagne voeren?

De kiezer, die Den Haag wel een lesje wilde leren, gaf niet thuis. Maar welk lesje? Er kwam geen nieuwe grondwet voor Europa, maar ook geen nieuw referendum. En het verdrag leek veel op de verworpen grondwet. Heeft “Den Haag” iets geleerd?

De associatie met Oekraïne is niet echt een gelukkig thema om de democratie binnen de EU eens even op te toetsen. Gaat het om het democratisch tekort binnen de EU, gaat het om het treiteren van Poetin, gaat het om levenskwaliteit van mensen in Oekraïne? In de aanloop naar het referendum zal iemand zich druk moeten maken over de informatie die de kiezer heeft bij het bepalen van zijn mening. Ook dat is tenslotte democratie.

Europa is gebouwd op de puinhopen van de tweede wereldoorlog. De winnaar van die strijd, Winston Churchill, hield twee redes van historische betekenis: in Fulton, over “een IJzeren Gordijn, dat is neergedaald over Europa”, in Zurich over “de verenigde staten van Europa”.

Churchill, 19 september 1946 in Zurich

“Ik ga nu iets zeggen dat u zal verbazen. De eerste stap in het herscheppen van de Europese familie moet een partnerschap tussen Frankrijk en Duitsland zijn.”

Dat was inderdaad verbazend: Europa was verwoest door de oorlog met het Derde Rijk, miljoenen mensen waren doelgericht vermoord, maar de oude bestrijder van Hitler roept op tot verzoening met Duitsland.

Wat is het geneesmiddel, voor de recente oorlog? “It is to re-create the European Family, or as much of it as we can, and provide it with a structure under which it can dwell in peace, in safety and in freedom. We must build a kind of United States of Europe.”(p.428) Duitsland moet beroofd worden van het vermogen een agressieve oorlog te voeren, maar dan is “a blessed act of oblivion” nodig. “We must all turn our backs upon the horrors of the past. We must look to the future.” (p. 430)

Hoe dat moet? “The first step is to form a Council of Europe. If at first all the states of Europe are not willing or able to join the Union, we must nevertheless proceed to assemble and combine those who will and those who can.” (p.430)

Churchill geeft een helderziende samenvatting van decennia van Europese integratie. Een jaar later, in een speech in Londen voegt hij er nog een zin over Duitsland aan toe:

”Instead of being a centre of poverty and a source of danger, the German people would be enabled to bring back prosperity in no small measure, not only to themselves but to the whole continent.” (p.440) Ook dit is een helderziende formule. Duitsland wilde opgaan in een Europees verband en was bereid de eerste viool van Frankrijk te aanvaarden.

Guy Verhofstadt

Tussen Churchill en Verhofstadt liggen ruim vijftig jaren. Het is een zevenmijlsstap naar een rebels Maidanplein waar Verhofstadt de menigte moed geeft om een corrupt bewind Janoekowitsj te verdrijven. Wil Oekraïne zich serieus op het westen richten? Net als op het Tahrirplein in Cairo, spreken de mensen over vrijheid en democratie. Is de boosheid van Poetin hen helder? Een paar dagen later wel, als de oproerpolitie het vuur opent en ruim honderd demonstranten omkomen.

Wat biedt Europa aan? Verhofstadt heeft er een boek over geschreven, “De ziekte van Europa”. Hij vindt de EU volstrekt vastgelopen, maar heeft een perspectief, de Verenigde Staten van Europa. Het voorbeeld is de VOC, die in 1602 de fusie tot stand bracht van de handelsvloten der zeven provinciën, een economische en politieke oplossing voor externe druk en concurrentie.

Verhofstadt heeft een overtuigend verhaal: de EU is een volslagen lappendeken van uitzonderingen, bijzondere regelingen per lidstaat. De besluitvorming, die eigenlijk altijd gericht is op unanimiteit is archaïsch, zo niet belachelijk. Hij ziet maar één goede oplossing: stroomlijnen van de organisatie, meerderheidsbesluitvorming, een scheiding van vol lidmaatschap en associatie.

Het doet denken aan het voorgevoel van Churchill: wie niet wil of kan, moet maar in de wachtkamer.

Mijn enige punt van kritiek zou zijn dat ik een helderder vertaling zou willen van het minder EU: het meer snap ik, het verbeteren van de werkwijze en organisatie ook, maar hoe regelen we, onder leiding van Frans Timmermans het minder Europa? Kan de stofzuigerbranche zelf niet regelen dat de vermogens tot 900 watt beperkt worden? Kan met attesten en certificaten niet geregeld worden dat auto’s minder vervuilen? Merkwaardig toch, dat de Amerikanen de Duitse producent van auto’s in hun blootje zetten. Dat had de EU toch moeten doen?

Poroshenko en Poetin

Op de pleinen roepen de revolterende menigten hun leuzen: die gaan over vrijheid, democratie en mensenrechten. In Egypte maakte het leger er iets anders van en Sisi zorgde voor rust, met de zegen van de V.S.. In Oekraïne is het beeld ingewikkelder: Poroshenko wil wel verder in de geest van Maidan, maar vindt in het oosten van zijn land Poetin op zijn pad.

De separatisten zijn vaak van Russische komaf, maar zij willen vooral bij Rusland horen, met de bestuurlijke werkwijze van Poetin daarbij. De Oekraïnse regering wordt voor fascistisch uitgekraamd. Dat lijkt bizar, maar wordt begrijpelijker door het gecompliceerde verleden. Het land werd door Stalin onderdrukt, totdat Hitler kwam bevrijden. Die bleken nog erger dan de communisten.

Maar voor de publieke sfeer kan invloed uit het westen simpel met het fascisme worden geassocieerd. In de omgeving van Donetsk krijgt die propagandastrijd een grimmig gezicht. Die historische lading speelt door in de referendumvraag: moet Oekraïne mee naar moderner tijden? Of is het aanvaardbaar dat Poetin zijn regeerstijl opnieuw uitbreidt over grensgebieden in zijn invloedssfeer?

Van wie is het referendum?

De referendumvraag is onhelder. Omdat er diverse manieren zijn om met die vraag om te gaan, is het referendum een vondeling, een kind zonder ouders. Gaat de regering vol vuur het associatieverdrag verdedigen? Mij lijkt dat niet. Gaat de EU dat doen? Bij gebrek aan een gezamenlijke buitenlandpolitiek van de EU, heb ik ook daar een hard hoofd in.

Zo komt het beeld op van de beweging achter de initiatiefnemers, vol anti-EU sentimenten, vol terechte en minder terechte kritiek op de Europese integratie, vol mensen die het systeem weer een lesje willen leren. Maar welk lesje? En wat heeft de moderne Oekraïne daar aan?

Winston Churchill’s Speeches, Never give in, London, 2007.

Guy Verhofstadt, De ziekte van Europa, 2015.

  1. 2

    Een interessant verhaal (vooral de kant van Churchill die ik nog niet kende). Maar op een gegeven moment sluipt er toch iets in dat mijn wenkbrauwen doet fronsen:

    “hoe regelen we, onder leiding van Frans Timmermans het minder Europa? Kan de stofzuigerbranche zelf niet regelen dat de vermogens tot 900 watt beperkt worden? Kan met attesten en certificaten niet geregeld worden dat auto’s minder vervuilen?”

    Als “minder Europa” vooral deregulering inhoudt, houd ik mijn hart vast. Keer op keer is gebleken dat het bedrijfsleven zichzelf niet kan controleren, dat convenanten omzeild of genegeerd worden, dat de branche het niet zelf kan (ik meende dat er redelijke consensus was dat de recente bankencrisis daar ook een voorbeeld van was). Daar is een overheid nodig, waarbij de schaal van die overheid noodzakelijkerwijs gelijk moet zijn aan die van de gemeenschappelijke markt, anders zoekt het bedrijfsleven altijd als water de laagste plek (dwz de minst regulerende overheid) op. Wat mij betreft regelen we dat “minder Europa” (als het deze invulling krijgt) helemaal niet.

  2. 3

    @1: Dat maakt het referendum hier alleen maar irrelevanter: Als Oekraïne het associatieverdrag niet wil, dan komt het er ook niet (daarvoor moeten beide partners akkoord gaan).

  3. 5

    Een Verenigde Staten van Europa. Dat zou best kunnen werken, als het dan wel een echte democratie wordt, waarin vooral de belangen van de burgers worden nageleefd en niet alleen maar die van de grote bedrijven.

  4. 6

    Er is enkel maar 1 foutje in de gedachten gang van Churchill, en dat is dat er nooit een Europese familie is geweest en die er ook nooit zal zijn, de verschillen zijn gewoon te groot, de USE zal dus ook nooit en te nimmer gebeuren.

  5. 7

    @0: “maar hoe regelen we minder Europa? … Merkwaardig dat de Amerikanen de Duitse producent van auto’s in hun blootje zetten. Dat had de EU toch moeten doen?”
    – Klopt, maar niet met MINDER doch met MEER Europa, een EU dus, die minder afhankelijk is van de bedrijven!

  6. 8

    Ik denk niet dat minder EU gelijk staat aan deregulering. Kijk bijv naar Camerons wensen: “Meer bevoegdheden voor nationale parlementen, betere bescherming van niet-eurolanden tegen beslissingen die de eurozone neemt en een soort van beperking van het vrije verkeer van mensen binnen de Europese Unie.”

    Minder EU is meer ruimte voor de verschillen onderling, is minder conformisme en minder economisme. Bijv, geen gemeenschappelijk buitenlands beleid, want de belangen van alle staten passen helemaal niet in 1 ambassade. Of de toezegging dat er niet gestreefd wordt naar een Europees leger. Of een kleiner mandaat voor het Europees Hof, wat nu wel heel vrij is en afhankelijk.

    Het zijn maar opties/suggesties natuurlijk, maar doen alsof het minder EU kamp het zwaartepunt legt bij stofzuiger-regulering is een stropop.

    Tevens moet je Churchills toespraak wel in perspectief zien. Hij wees een richting op, omdat de Europese staten heropgebouwd moesten worden. De man was natuurlijk voornamelijk zeer conservatief en een nationalist. Maar er was een visie nodig, zodoende economische vooruitgang te boeken voor twee belangrijke handelspartners en een voortvarend continent. Hij stond dan ook voor raadgevende instituten en was zeker geen federalist, wat de selectieve weergave in het artikel wel weergeeft.

    Doen alsof Verhofstadt dus in het verlengde ligt van Churchill getuigd van weinig inzicht, vandaag de dag zouden de twee tegenover elkaar staan. De één wilde namelijk een Unie die raadgevend is en daarvan uit evolueert voor zover mogelijk, de ander is extreem revolutionair en wilt breken met het verleden en voor de muziek vooruit hollen.

    Churchill was bijv ook tegen de toetreding van het Uk tot de EGKS.

  7. 9

    @6: “dat is dat er nooit een Europese familie is geweest”
    Ga dat maar eens vertellen aan de samenleving van voor de 19e eeuw, waar de koningshuizen en aristocratie letterlijk allemaal familie waren, waar militairen vandaag voor land A en morgen voor land B vochten en waar ook geregeld de lagere delen van de bevolking verkast werden of van heerser wisselden, als dat zo even uitkwam. Het hele nationalistische hokjesdenken is echt een 19e-eeuwse ontwikkeling geweest.

  8. 10

    Dank voor de reacties, die mij weer bezig houden. Het probleem is inderdaad voor een aanzienlijk deel hoe we de markt binnen bepaalde grenzen kunnen en moeten houden.
    Het stofzuigervoorbeeld vind ik wel wat: de branche wilde zelf graag dat de EU dat regelde. Maar ik geloof onmiddellijk dat er ook een mondiale belangenstrijd achter schuil gaat.
    Ik ben geen liberaal, maar een practicus: ik geloof niet dat de overheid alles kan en moet regelen. Maar wat moet dan wel?
    Het lijkt mij, Bismarck, niet zo zeer een schaalkwestie, als wel eentje van globaal of gedetailleerd. Blijvend bij stofzuigers, zou je dan een prestatie-eis moeten verzinnen voor huishoudelijke apparaten, die het milieu ontzien, zodanig dat broodroosters, airco’s, PC’s en geluidsapparaten voldoen. Als dan ook nog wat concurrentie op eerlijke wijze wordt bestreden, mag dat.
    Kortom, het gaat om de kwaliteit van overheids stuursignalen. Het is gemakkelijk om te verbieden en specifiek te normeren, maar dat is gen goed bestuur.
    Ik de jaren tachtig, bekeek ik in de V.S. de standaard ontwikkeling van smart houses. Daar waren nogal wat verschillen en rare dingen. Ik vroeg hoe dat mondiaal zat en ineens ontstond er een debat met een Engelse hoogleraar, die mij fijntjes wees op de mondiale strijd om de markt van consumentengoederen: alleen Sony en Philips deden mee aan eigen stekkertjes en besturingssystemen voor hun apparaten, want het ging hen, net als de Amerikanen om de consumentenmarkten.
    Het is niemand gelukt; maar iedereen kan de voorbeelden zo opdiepen: Philips 2000, Sony Betamax, U-matic, etc.
    Standaarden maken nogal iets uit.
    Ik ben eigenlijk wel voor meer Europa; maar het gaat om meer EN minder. Het bedrog van VW had afgevangen moeten zijn, door onderzoek in de EU. Maar hoe je dat regelt, dat is het punt.
    En ja, die familie in Europa: de meeste mensen voelen zich niet zo verschillend van een Belg of Duitser, maar misschien wel omdat er een EU bestaat, omdat ze onbelemmerd de grens over gaan.
    Ik denk dat ik mijn cultuur goed kan beleven in een Europa der vaderlanden; daar heb ik geen grensbewaking voor nodig.

  9. 11

    @9:

    Ik denk (hoop) dat je bedoelt dat staat en natie en de gelijkstelling daarvan vanaf de 19e eeuwplatsvond. Echter, voor de 19e eeuw, nog veel meer dan nu, werden de mensen geboren en begraven in het zelfde dorp. Dat er een kleine globale elite was, is nooit anders geweest. Enkel de hele rijken konden reizen, onderwijs volgen en meerdere talen spreken. De rest van de bevolking luisterde naar de pastoor en werd inderdaad wel eens onderdaan van een nieuwe landheer, wanneer er weer eens een huwelijk was gesloten of een verdragje getekend. Maar een Europese familie? Nee joh. Familie’s vochten elkaar de tent uit om meer grondgebied, macht, grondstoffen et cetera. Daar zat niets familiairs tussen hoor (wel veel incest).

  10. 12

    Het begrip “familie” ware natuurlijk wel te zien in de retorische verpakking van Churchill: maar wie het letterlijk wil nemen, moet kijken naar het rijk van Karel de Grote.
    Ik bedoelde het ongeveer zoals ik aangaf, maar had niet alle reacties gezien: door media, taalonderwijs, mobiliteit, globalisering ben ik wereldburger geworden. Ik heb een Amerikaanse PC, een Japanse geluidinstallatie, een Franse auto. Ik lees veel Nederlands en kijk ook nationale TV.
    Ik vind het soms wat benauwend en grijp dan de afstandsbediening; dus mijn nationale identiteit wordt niet bedreigd door “een steeds nauwere samenwerking” in de EU.
    Ik doe niet of Churchill en Verhofstadt op één lijn liggen; maar ik geef toe dat het een sprong is. Natuurlijk, Churchill was een dienaar van het Britse wereldrijk en zou overdracht van soevereiniteit intens hebben bestreden. Verhofstadt is afkomstig uit een klein landje en zou natuurlijk van Churchill verschillen.
    Maar kijk ook naar de continuiteit: Cameron roept dat hij samenwerking wil, maar vooral geen politieke: wat zeg je dan? Ik denk: Europa moet vooral niet te veel gaan voorstellen, want dat gaat ten nadele van de Britse positie in de wereld.
    Het lijkt me aards-conservatisme in de lijn van Churchill. Maar dat is nu net waar ook het referendum om draait: zijn we in de EU bereid als grote mogendheid te functioneren, of moeten de V.S. nog steeds scheidsrechter spelen op de wereld?
    Ik zie Cameron de weg naar de Brexit verkennen. En Frans Timmermans overtreedt met zijn pessimisme het gebod van Helmuth Schmidt: een politicus kan zich niet permitteren optimist of pessimist te zijn, die moet realist zijn.

  11. 13

    Een verenigde staten van Europa mist iets: De welwillendheid van die staten en de steun van en voor het publiek, niet die van powerplays omwille van gunsten tegenover globale corporaten en lobbyclubjes. Verhofstadt is een enge narcist die alleen maar zijn eigen volgevroten navel kan staren terwijl hij al subsidieslurpend landen plat slaat met zijn huishoudboekje. Natuurlijk kan ondertussen het verhuiscircus van Brussel-Straatsburg wel compleet financieel verantwoordelijk blijven, dat regelen we wel met een naheffing, echter moet op het sociale bestel van veel landen wel alles weggesneden worden. De VE zal dan ook alleen maar kunnen ontstaan als zijn clubje zogenaamde realisten zichzelf de zee in gooien. Dat hilarische boek had beter een spiegel kunnen zijn want in mijn ogen is HIJ de ziekte van Europa.

  12. 14

    Wat Oekraïne er aan heeft is heel simpel te zien aan het verschil in landen die zich aangesloten hebben bij het westen , zoals Polen en landen die nog steeds onder invloedssfeer van het Kremlin staan, zoals Wit Rusland. Veel meer welvaart, meer vrijheid, meer democratie. Voor Europa is het een geweldige potentiele handels kandidaat met enorme groei potentie in landbouw en zware industrie. Daarnaast is een extra democratische partner in de wereld nooit weg voor Europa. Het is aan de Oekraïners zelf om die stap te nemen, niet aan de EU en al helemaal niet aan Putin die dat met oorlogsgeweld probeert te verhinderen.

    Qua VW is het vooral opvallend dat Duitsland zelf, een land met de beste en strengste keuringsinstituten, hier niets aan gedaan heeft. Als Duitsland het niet deed, waarom zou de EU het dan wel doen? Ik denk eigenlijk dat de EU het beste jongetje van de klas wilde zijn en sneller strengere eisen oplegde dan de industrie kon bijhouden en wat potentieel veel werkgelegenheid zou kunnen kosten. Hierdoor is een soort gedoog constructie in werking is getreden, waarschijnlijk afgedwongen door datzelfde Duitsland. De Amerikanen hadden die beperking niet VW is voor hun een buitenlandse concurrent dus het leverde hun economisch voordeel op. In vergelijking met hun mega zuipende SUV’s valt zelfs de slechtste VW Golf helemaal in het niets qua uitstoot, dus om het milieu ging het ze niet.

  13. 15

    @13: het zou een slagje overtuigender kunnen. Niet het narcisme van onze Belg is aan de orde, ongetwijfeld is hij ijdel, machtsgeil en wat niet al, maar het gaat om zijn argumenten.
    Het is een lastig probleem, waar wij nationaal ook niet zo goed uit komen, hoe verhinderen we de overmatige invloed van private belangen op publieke besluitvorming? Zie de invloed van ING op wetgeving van Dijsselbloem.
    @14: je opmerking over VW zit mij dwars. IK denk dat er wel een ijzeren driehoek werkte, een soort samenzwering van industrie, ambtelijke en politieke specialisten en toezichthouders.
    Vermoedelijk heb je gelijk dat de Duitse industrielobby de EU-controleurs van hun kracht beroofde. Maar dat probleem doet zich op nationale schaal ook voor (denk aan Fyra), dus ik vind het wel ernstig maar geen specifiek bezwaar tegen een VS van Europa.

  14. 16

    Het is inderdaad de vraag wat de initiatiefnemers met het referendum bedoelen. Ze zijn tegen zowel de supranationale EU als voor de natiestaat en grijpen daarvoor toevallig Oekraïne aan. Ze hadden beter een onderwerp dicht bij huis afgewacht. Dat was voor iedereen duidelijker geweest. Maar om publicitaire en commerciële redenen hadden ze blijkbaar haast. Jammer. Zie ook:
    https://georgeknightlang.wordpress.com/2015/11/06/thierry-baudet-blijft-onzin-verkopen-over-oekraine-hoe-serieus-is-dat/

    Het indirecte begrip om de Oekraïense regering vanwege het ‘gecompliceerde verleden’ voor fascistisch uit te maken is niet begrijpelijk te maken. Het is juist omgekeerd. De landen die het meest onder de nazistische (dus niet: fascistische) terreur hebben geleden zijn precies die landen die door het Derde Rijk werden bezet: Polen, Wit-Rusland, de Baltische Staten en Oekraïne. En zich daar ook weer uit moesten knokken. Van de Russische Republiek binnen de Sovjet-Unie is slechts een klein deel bezet geweest tijden WOII. Anders gezegd, Oekraïne heeft relatief veel meer geleden onder Duitse bezetting dan Rusland.
    https://www.youtube.com/watch?v=2C171NHhEW4

    Dat gebrek aan begrip en feitenkennis speelt nu nog vooral de Duitsers parten die vanwege hun schuldgevoel 70 jaar later nog steeds de Russen tegemoet willen komen. Omdat Duitsland leiding geeft aan de Oostpolitiek van de EU werkt die verkeerde Duitse visie op de geschiedenis nog tot op de dag van vandaag door in de buitenlandpolitiek van de EU. Daarmee stapelen de Duitsers fout op fout. Van het Rode Leger maakten vele Oekraïners deel uit die massaal zijn gestorven in hun strijd tegen het Derde Rijk. De Duitsers vergeten dus dat ze de Polen, Wit-Russen en Oekraïners veel meer verschuldigd zijn dan de Russen. Je zou dat inderdaad een gecompliceerd verleden kunnen noemen. Maar anders dan Duitsland, de Russische propaganda of u het voorstellen. Of opvatten.

  15. 17

    @16

    Van het Rode Leger maakten vele Oekraïners deel uit die massaal zijn gestorven in hun strijd tegen het Derde Rijk. De Duitsers vergeten dus dat ze de Polen, Wit-Russen en Oekraïners veel meer verschuldigd zijn dan de Russen.

    Hier maak je een denkfout. Het Rode Leger bestond niet alleen uit inwoners van de bezette gebieden, maar van uit de gehele SU. De meeste verliezen waren ethnische Russen (5,756,000) gevolgd door Oekraïners (1,377,400).

  16. 18

    @SU
    Ik zeg helemaal niet dat alleen inwoners van de door de Duitsers bezette gebieden deel uitmaakten van het Rode Leger. Ik zeg dat de Oekraïners naar verhouding meer hebben geleden dan inwoners van Sovjet-republieken die niet -of niet geheel- door de Duitsers werden bezet. Dat omvat dan militairen en burgerbevolking samen. Van alle Oekraïners overleefde zo’n 16% de oorlog niet. Op Wit-Rusland na dat nog meer in de frontlinie lag het hoogste percentage van slachtoffers binnen de Sovjet-Unie. Polen is als niet Sovjet-staat weer een ander verhaal.

  17. 19

    @8: “minder economisme”
    Hier laat je je door Cameron in de luren leggen. Zijn minder regulering is namelijk juist volledig uit economische motieven. Hij wil het bedrijfsleven (in het bijzonder de City, die hij specifiek in zijn eisenpakket noemt) meer vrije hand geven. Andere eisen van zijn kant zijn ook het opzetten van meer intercontinentale vrijhandelsverdragen (zoals ACTA en TTIP) en maximalisering van “competitiviteit”, de hele deregulering is ook vooral daar ten dienste aan bedoeld. Als Cameron het heeft over “minder Europa” is meer internationale vrijhandel zonder lastige barrières als arbeids- veiligheids- en consumentenwetgeving precies waar hij aan zit te denken: The race to the bottom!

  18. 21

    @20: het komt uit dezelfde matrijs, ik geef het toe. Maar ik weet ook dat in die club 24 karaats working class hero’s zitten. En “a working class hero is something to be”…
    Maar of de rode ingenieuwrs hun klassieke songteksten nog kennen?