Superhelden en politieke filosofie

Fleishersuperman/wikimediaNet als in science fiction spelen in superheldenfictie interessante politieke thema’s. Want in een wereld met Superhelden komenherkenbare problemen op een absurde, overdreven manier terug. Decentrale vraag die er in goede superheldenfictie gesteld wordt is hoe we alssamenleving moeten omgaan met een minderheid die krachten heeft waardoorze sterker/slimmer/sneller zijn dan normale mensen.

In de X-Men komen een aantal van deze klassieke problemen het helderst naar voren. Veel meer dan je zou verwachten van goedkope actiefilms, cartoons of comicsspelen hier fascinerende sociale kwesties. In de X-Men staat een groepmutanten centraal, mensen die door mutatie superkrachten hebbengekregen. De X-Men worden gewantrouwd en vervolgd vanwege de krachten die ze hebben. Een analogie voor anti-semitisme en racisme. Anders dan jodendom of ras, wordt het pas duidelijk dat je een mutant bent tijdens je puberteit. In die zin is er een mooie parallel te trekken met homoseksualiteit: het is een element van jezelf dat je leert kennen als je volwassen wordt. In de reactie op de vervolging zijn er twee stromingen: Professor Xavier die als een Martin Luther King pleit voor vreedzaam samenleven tussen mensen en mutanten en Magneto die als een Malcolm X pleit voor een afscheiding van mutanten uit de menselijke samenleving. De vervolging van mensen niet om wat ze doen, maar om hoe ze geboren zijn, moet een snaar raken bij progressieven.

In de Marvel serie Civil War, wordt deze thematiek verder uitgewerkt. Hierin staat de vraag centraal hoe moet de overheid om gaan met een minderheid die haar superkrachten wil gebruiken? Moet zij accepteren dat er mensen zijn die anoniem met superkrachten allerlei misdadigers aanpakken? Moeten deze zich bij de overheid registeren? Zich laten trainen? Bij een overheidsveiligheidsdienst gaan werken? Er breekt een strijd uit tussen Superhelden die vinden dat Supermensen, als ze hun superkrachten willen gebruiken, zich moeten registreren en zij die dat niet willen. Captain America, de meest Amerikaanse superheld, vindt dit een onacceptabele inbreuk op de privacy van Superhelden. Registratie van identiteit en gedwongen deelname aan overheidsprogramma: het gaat in tegen typisch burgerrechten. Met Europese ogen kijk ik wel verbaasd naar deze problematiek. Het is de Amerikaanse notie van right to bear arms, recht om je zelf te beschermen zonder hulp van de overheid, die hier een centrale rol speelt. Uit het idee van superhelden speelt een groot wantrouwen tegen de overheid. De overheid beschermt ons niet, dat moet Superman doen. Als je het principe dat mensen zichzelf mogen beschermen niet zo extreem trekt als in Amerika, dan wordt het toch wel duidelijk: we moeten niet onze eigen politie-agent willen spelen, dat doet de politie voor ons.

In de serie Watchmen komt het gevaar van eigenrichting het sterkst aan bod. In deze comic spelen drie superhelden een centrale rol: Doctor Manhattan, the Comedian en Ozymandias. De centrale vraag in deze serie is “Wie bewaakt de bewakers?” Ieder van de drie superhelden heeft een donkere kant. Doctor Manhattan is de enige met echt superkrachten. Hij kijkt naar mensen zoals wij naar mieren kijken. Hij heeft er geen enkele band mee. Hij kan zowel menselijk leed voorkomen of veroorzaken maar het interesseert hem niks. The Comedian is een immorele man die door de overheid wordt gelegitimeerd om voor de goede zaak te verkrachten, moorden en doden in Vietnam. Terug in Amerika kan hij weinig anders dan deze levensstijl door zetten. Zijn positie staat hem toe om immoreel te zijn. En dan is er nog Ozymandias, een typische “witte slechterik“. Hij heeft een plan voor de toekomst van de wereld en dwingt dat op aan de wereld of zij dat nou willen of niet. Als mensen een superheldenstatus op eisen, krijgen ze macht, die zonder moraliteit of zonder tegenmacht uitermate gevaarlijk kan worden.

Hoe sla je de balans tussen de burgerrechten van een machtige minderheid en de burgerrechten van normale mensen? Je mag mensen nooit oppakken om de eigenschappen waarmee ze geboren zijn. De anti-racistische boodschap van de X-Men is overtuigend. Een tweede vraag is of je zelf politieman mag gaan spelen, een right to bear arms hebt. Dat tweede onderschrijf ik niet. Ongecontroleerde macht is uitermate gevaarlijk.
[cmon]

  1. 1

    Ik volg de serie True Blood. Daarin heb je een Amerikaanse samenleving, net zoals nu, met het verschil dat vampieren na duizenden jaren zich eindelijk kenbaar hebben gemaakt. Binnen de vampieren en de mensen zijn er diverse stromingen variërend van co-existentie en respect tot het willen controleren of vernietigen van de andere partij. De mens wordt hier geconfronteerd met een nieuw ras dat dezelfde rechten wil en eist als de mens, maar ondertussen ook een onderhuidse drang heeft om de mens tot bloedzak te reduceren. De vampieren zijn qua rationaliteit en emotie niet vanzelfsprekend identiek aan de mensen.

    De serie is erg goed en schets zeker geen zwart-wit scenario. Toch zijn er de overduidelijke good guys en de bad guys. De good guys zijn degenen die gaan voor co-existentie en respect. De tegenpolen hiervan zijn de bad guys.

    Ik vroeg me af het willen bestrijden van de vampieren hier nou eigenlijk zo slecht is. De vampieren hebben duidelijk allemaal een neiging om bloed te drinken van mensen en kunnen dat met geweld makkelijk afdwingen. De mens gaat hierbij niet direct dood, maar ik denk dat je dit wel kan vergelijken met bijvoorbeeld verkrachting.

    Nu hebben we in Nederland zoiets als TBS om te zorgen dat bijvoorbeeld een moordenaar met een psychische aandoening straks niet opnieuw de fout in gaat. We vinden het naast de straf blijkbaar ons recht om de samenleving te beschermen van een eventuele toekomstige herhaling. De gedachte is dat die specifieke moordenaar de intrinsieke eigenschappen heeft dat herhaling veel waarschijnlijker maakt dan dat een willekeurig ander persoon iemand zou vermoorden.

    Ik denk dat je de vampier in True Blood kan vergelijken met een ontzettend psychopatische TBS-er die niet te genezen valt. Misschien is het een beetje veel om ze af te maken, maar opsluiting lijkt gewenst. Alhoewel: die krengen hebben het eeuwige leven, dus misschien is dat ook een beetje onpraktisch :)

  2. 2

    Oorspronkelijk waren buitenaardse wezens metafoor voor racisme. Maar buitenaardse wezens discrimineren is pas echt racisme, want het schijnt dat de mens slechts één ras is. Voorheen waren superhelden nog gewoon Amerikaanse verbastering van Griekse mythologie.

    Bill [Quentin Tarantino]: “Now, a staple of the superhero mythology is, there’s the superhero and there’s the alter ego. Batman is actually Bruce Wayne, Spider-Man is actually Peter Parker. When that character wakes up in the morning, he’s Peter Parker. He has to put on a costume to become Spider-Man. And it is in that characteristic Superman stands alone. Superman didn’t become Superman. Superman was born Superman. When Superman wakes up in the morning, he’s Superman. His alter ego is Clark Kent. His outfit with the big red “S”, that’s the blanket he was wrapped in as a baby when the Kents found him. Those are his clothes. What Kent wears – the glasses, the business suit – that’s the costume. That’s the costume Superman wears to blend in with us. Clark Kent is how Superman views us. And what are the characteristics of Clark Kent. He’s weak… he’s unsure of himself… he’s a coward. Clark Kent is Superman’s critique on the whole human race.”

    Behalve dan dat Clark Kent zich zo onhandig gedraagt, zodat niemand gaat denken dat hij Superman is. Want hij lijkt wel erg op hem.