QUOTE - Professor Laura Batstra heeft voor het pedagogenblog pedagogiek.nu een interessant artikel geschreven over definitiemacht: de macht (van onder andere wetenschappers) om van zaken een definitie vast te stellen, waarmee vervolgens het denken over en het handelen in relatie tot deze zaken wordt gestuurd. Aanleiding is een subsidie-call voor onderzoek naar arme mensen:
Een zeer machtige definitiemacht is die van de instanties die grote sommen overheidsgeld verdelen over onderzoekers en onderzoeksgroepen. Met de inhoud van hun calls bepalen zij in sterke mate welk gedachtegoed geld en dus aandacht krijgt. Zo heeft verstrekker ZonMW (Zorg Onderzoek Nederland / Medische Wetenschappen) meerdere keren flinke impulsen gegeven aan het medicaliserende idee dat psychische stoornissen al vanaf jonge leeftijd huizen in mensen en dat vroege herkenning en behandeling erger kan voorkomen. Er is geen bewijs voor deze aanname, maar met vele tonnen onderzoeksgeld is het stoornisdenken wel extra versterkt in onderzoek en samenleving.
En nu is er de call van een andere subsidie-gigant, de NWO (Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek): “Het brein achter gezinskeuzes: inzichten voor gezondheid en gelijke kansen”, welke ook weer maatschappelijke problemen individualiseert. NWO stelt €7.250.000 beschikbaar voor wetenschappers om oorzaken en oplossingen voor stresserende omstandigheden te definiëren op het niveau van het individu, die moet namelijk leren om onder stress toch verstandige keuzes te maken: “Door beter te begrijpen hoe hersenprocessen besluitvorming sturen, kunnen we interventies ontwikkelen en systematisch testen die gezinnen helpen gezondere, veiligere en kansrijkere keuzes te maken, nu en in de toekomst.”
Ze heeft een punt. Je kunt geld maar één keer uitgeven, en in plaats van neurobiologisch onderzoek te doen naar hoe individuen hun hersenen (niet) om kunnen gaan met de toenemende complexiteit van de leefomgeving (inclusief economische onzekerheid), en hoe al die mensen vervolgens veerkrachtiger kunnen worden gemaakt – zou je ook kunnen onderzoeken hoe die toenemende complexiteit en economische onzekerheid teruggedrongen kan worden.
Reacties (3)
Exact. Dit is ook de kritiek op het toenemende psycholoog-bezoek. In toenemende mate wordt van mensen verwacht dat ze beter leren omgaan met een toxische samenleving, terwijl we daardoor alleen maar aan symptoombestrijding doen. En het is nog maar eens de vraag hoe werkzaam al die behandelingen zijn.
Dan heb je een heel betoog over hoe wetenschap de werkelijkheid definieert, en dan zet je zo’n zinnetje zonder bronvermelding neer.
Er is in Nederland geen sprake van toenemende economische onzekerheid, niet van toenemende ongelijkheid, en voor zover ik weet ook niet van uitsluiting (hoe je dat ook wil definiëren). Het aantal kinderen in armoede daalt. Kortom, ik waag het te betwijfelen of deze claim klopt, en dat lijkt me een ernstige zaak op het moment dat je als wetenschapper een punt wil maken.
Dus ja, het klopt dat wetenschappers veel invloed hebben op hoe wij de wereld begrijpen, en dat wetenschapsfinanciers veel invloed hebben op wat wel en niet wordt onderzocht. Maar of in dit specifieke geval de inzichten van de auteur de voorkeur verdienen boven de inzichten van de wetenschapsfinanciers? Daarvoor zitten er teveel slecht onderbouwde claims in het stuk.
“Er is in Nederland geen sprake van toenemende economische onzekerheid, niet van toenemende ongelijkheid, en voor zover ik weet ook niet van uitsluiting (hoe je dat ook wil definiëren).”
…
Maak je een grapje? Want ik weet niet zo goed hoe ik hier op moet reageren. We hebben vrij recent een commissie bestaansminimum gehad, die signaleerde dat er zo’n zes miljard per jaar bij moet om bestaanszekerheid te garanderen voor alle Nederlanders. CBS constateerde de afgelopen jaren weliswaar een lichte daling van de armoede, en de kinderarmoede, maar met de kanttekening dat hoewel het aantal mensen in armoede afnam de intensiteit van de armoede steeds meer toeneemt: de armen die we hebben, hebben het steeds slechter. En weten we dat de enige reden van die daling van de armoede is dat er allerlei incidentele regelingen zijn opgetuigd (m.n. energietoeslag), die weer ophouden want tijdelijk (en een nieuwe definitie van armoede gebruikt wordt). O ja, en: bij de laatste rapportage van het CBS (dec 2025) stijgt de armoede weer, en is de kinderarmoede gestopt met dalen.
En: ‘geen sprake van uitsluiting’ – echt… al die nieuwsberichten en onderzoeken gemist de laatste jaren, over discriminatie op de woningmarkt, op de arbeidsmarkt (dat je beter een strafblad op je cv kan hebben dan dat je een buitenlandse naam hebt), sociale uitsluiting door armoede (zie hierboven over ’toenemende intensiteit’ en denk even 2 seconde na over wat dat betekent in de praktijk).
Ik bedoel… bovenstaande is als het goed is geen nieuws voor je, als je af en toe de actualiteiten volgt. Het meeste is gewoon algemeen bekend, en dan is het bijzonder is om te verwachten dat een wetenschapper hier een bron bij moet zetten. Los van dat het een blog is, en geen wetenschappelijk artikel.
En wat betreft ’te veel slecht onderbouwde claims’: pot/ketel, wie schoen past –> trek ‘em aan, en als je met 1 vinger naar een ander wijst wijzen er 3 naar jezelf.