QdJ – DIS (Decisive Ideological Struggle)

Quote du Jour“Since the horror of 9/11, we’ve learned a great deal about the enemy.(..) The war against this enemy is more than a military conflict. It is the decisive ideological struggle of the 21st century, and the calling of our generation.(..)

The safety of America depends on the outcome of the battle in the streets of Baghdad. Osama bin Laden calls this fight “the Third World War” — and he says that victory for the terrorists in Iraq will mean America’s “defeat and disgrace forever.” If we yield Iraq to men like bin Laden, our enemies will be emboldened; they will gain a new safe haven; they will use Iraq’s resources to fuel their extremist movement. We will not allow this to happen. America will stay in the fight.”

President George W. Bush spreekt op het 9-11-lustrum het volk toe vanuit zijn Ovale Onderkomen. Sinds 9-11 is onmiskenbaar een nieuw tijdperk aangebroken: het “sinds 9-11-tijdperk”. Geen wetstoelichting, ambtelijke memo of plantsoendienstroosterbeleidswijziging kon de afgelopen vijf jaar zonder een verwijzing naar de WTC-ramp (in Nederland vaak aangevuld met verwijzingen naar Fortuyn en Van Gogh).

Bush heeft de ramp met beide handen aangepakt om een binnenlandse en buitenlandse politieke agenda na te streven, waarbij hij een broertje dood had aan feitelijke analyses afkomstig uit de verachtelijke ‘reality based community’. Uitkomst is dat na vijf jaar het maatschappelijk debat doorspekt is met de retoriek van de terroristen en de complottheoristen. En dat iedereen die niet meedoet met de bush based-community aansluiting zoekt bij de bushbash-clan. De ‘decisive ideological struggle’ die onderhuids woedt, is die tussen ideologie en logica. En een verbond hiertussen wordt ieder jaar onwaarschijnlijker, al vijf jaar lang.

  1. 4

    Dit is ook goed kijkvoeder (gister door Tegenlicht uitgezonden):

    “After the attacks on 9/11, Cheney seized the initiative and pushed for expanding presidential power, transforming America’s intelligence agencies and bringing the war on terror to Iraq. Cheney’s primary ally in this effort was Secretary of Defense Donald Rumsfeld.
    (..)
    In the initial stages of the war on terror, Tenet’s CIA was rising to prominence as the lead agency in the Afghanistan war. But when Tenet insisted in his personal meetings with the president that there was no connection between Al Qaeda and Iraq, Cheney and Rumsfeld initiated a secret program to re-examine the evidence and marginalize the agency and Tenet. “

    PBS, Frontline: The Dark Side

  2. 5

    @mark
    Het leek er in die Tegenlicht-docu op dat Bush nauwelijks echt betrokken was bij de besluitvoering die leidde tot de oorlog in Irak. Ook zeldzaam hoe een vice-president zoveel macht naar zich toe weet te trekken.

    Trouwens, hoog tijd voor een boek dat “The end of history” kan opvolgen en “The clash of civilizations” kan aanvullen.

  3. 6

    Uitkomst is dat na vijf jaar het maatschappelijk debat doorspekt is met de retoriek van de terroristen en de complottheoristen.

    Ik hoor vooral heel veel Bush op radio en TV. Zijn Bush et al. terroristen of complottheoretici?

  4. 8

    Ook gezien ja Tegenlicht Mark. Nog nét een compromis,..ging niet echt van harte,…éérst Afghanistan,.. dan Irak. Ik stel me e.e.a. dan ook fysiek voor hè: ”Eeeh,..Donald,…hálloo Dónald!,… Al Qaeda zit in Afghánistan hoor!….”. Donald een beetje nurks natuurlijk,..in het Ovale Onderkomen,…zou er een mooi poppenkastverhaal van kunnen maken voor de peutertjes hier in het schooltje op de hoek…..
    En ik weet niet of het in dezelfde uitzending zat,…het congres hoe de buit te verdelen vond ik ook wel interessant.

    Gelukkig zat Rumsfeld op 9/11 preciés aan de andere kant van het Pentagon,…anders hadden we deze soap maar mooi gemist…..

  5. 9

    Bush heeft wegje gevonden om Irak terug te linken an Bin Laden.
    En das goed voor de verkiezingen.
    Hoorde gisteren een “VS-kenner” op de radio vertellen dat als je aan de Amerikanen vraagt is
    Wie heeft de oplossing voor de war on terror? dan zeggen ze Bush.
    Daarentegen wie heeft de oplossing voor Irak? dan krijg je the Democrats.

    Aangezien Bush nu Irak aan zijn winpunt kan koppelen helpt dit waarschijnlijk bij de everkiezingen binnenkort.

  6. 10

    Tsja,
    Bush zijn regering heeft er natuurlijk zelf voor gezorgd dat Irak kon uitgroeien tot een terroristen broedplaats. Maar dat zegt hij natuurlijk weer niet!
    Feitelijk heeft hij nu natuurlijk gelijk dat terugtreken op dit moment geen optie meer is!

  7. 12

    …die tussen ideologie en logica

    …tussen redeloosheid en rede
    …tussen emotie en verstand
    …tussen religie en rationaliteit

    De vraag is alleen wat bij welke partij ligt. Wat mij betreft zelfs of er uberhaupt een partij (dus zeg maar VS en Al Qaida) rede, verstand en rationaliteit bezit in dit conflict.

    En als er al sprake is van een ideological struggle dan is de ideologie volstrekt onduidelijk. Daarmee is het een struggle tussen religies – en dus emoties – geworden.

  8. 13

    @Bicat:
    Gelukkig doe jij een constructieve bijdrage!

    Hoe kijk jij dan aan tegen de relatie tussen Irak en terrorisme?

    Het is niet om Bush the bashen maar die inval in Irak is mijns inzien gewoon een van de grootste blunders in de laatste weet-ik-hoeveel jaar.

  9. 14

    @HansR
    Het is een “clash of civilizations”, waarbij je civilization kunt zien als een samenvatting van cultuur en religie. Ik denk dat “emotie” te kort door de bocht is en dat je rede/rationaliteit/verstand nooit los van culturele achtergrond kunt beschouwen.

  10. 15

    Hi Bicat,

    You’re really famous for your indepth analysisses on international politics, so I was hoping that you wanted to sing along with me:

    “dear president bush,
    stay out of new york.
    you don’t like us and we don’t like you.
    90% of us voted for john kerry in the last election. we don’t trust you, and we believe, based on your record, that you’ve been a terrible president.
    you’re supposed to come to new york city today.
    you’re not welcome here.
    you only come to new york city when you need to bolster your poll numbers.
    you came here after 9-11 even though you ignored warnings of terrorist attacks and cut funding to anti-terrorist programs.
    you came here for the rnc convention even though your policies have made america less safe.
    you are not welcome in nyc.
    go back to texas where you can cut wood for the tv cameras.
    or go back to washington d.c where you can watch dick cheney run the country.
    you are a liar.
    you are inept.
    you are probably the worst president that the united states has ever had to endure.
    you are not welcome in nyc.
    we are not your cheap whore, to use whenever your poll numbers are in the toilet.
    we are not your crappy prop, to use when you’re worried that you might have to deal with the consequences of your failed policies.
    you suck, and we don’t want you here.
    everything you’ve done has gone wrong. you are in the pocket of the oil and defense industries, and the poor idiots on the religious right actually sometimes believe that you care about them and their agenda.
    you only believe in issues that will keep your corporate backers happy.
    you are an awful, inept, corrupt, and tragically incompetent president.
    and i’m sorry that you’ve chosen to come to new york city on 9-11.
    we didn’t vote for you and we’re not in any way happy that you’re here.
    go home, gw, and let us just get on with living our lives in the city that was attacked
    due to your pre 9-11 ineptitude and incomptetence.”

    MOBY

  11. 16

    @Roy
    …clash of civilizations… …samenvatting van cultuur en religie… …emotie te kort door de bocht… …rede/rationaliteit/verstand nooit los van culturele achtergrond…

    Da’s mooi maar China heeft een zeker zo diepe kloof met de VS als de Arabische wereld. Wat gaat daar dan de consequentie van zijn?

    Ik mis in het hele verhaal van het conflict tussen het westen en de Arabische wereld doodsimpel de rationale. De enige rationale die ik zie – buiten wat olie belangen – is een zeer diepgaand conflict op basis van levensbeschouwing.

    Religie zo je wilt.

    En dat wordt niet uitgesproken. Dat wordt het al eeuwen lang niet. Want dit conflict is diep en al eeuwen oud. Diep, zeer diep en oud zeer oud.

  12. 18

    @HansR (16)
    Oliebelangen zijn in hun wezen net zo ‘rationeel’ als conflicten op basis van cultuur/religie, alleen zien jij en ik dat laatste dat niet als rationeel, wat te maken heeft met de begripsbepaling van “ratio” en de samenhang die “ratio” heeft juist met cultuur.

  13. 20

    @HansR
    Dat is zonde. Paar stappen terug dan. Je hebt gelijk als je zegt dat het conflict niet meer te maken heeft met iets tastbaars als geld, economie, of territorium. Het gaat niet meer om een strijd tussen liberale democratie en communisme.
    Zoals die strijd in de tweede helft van de vorige eeuw centraal staat, is dat nu inderdaad de ‘ideologie-loze’ strijd veel meer uitgesproken.

  14. 21

    @Roy
    Goed we zijn het dus eens dat de strijd niet gaat over:

    …iets tastbaars als geld, economie, of territorium

    of een ideologie, iets als

    …liberale democratie en communisme

    Dan wordt dus de vraag waar gaat het dan wel over. Ofwel wat is de rationale achter de strijd.

    Als ik daarover nadenk en terug ga in de geschiedenis van het gebied zowel als de geschiedenis van de oorlogen in het MO (je kunt dan beginnen in 1095 maar evenzo kun je beginnen in de tijd van de Romeinen!) dan kom ik toch verleidelijk dichtbij een conflict waarvan de uiting zich bevindt in de religie.

    En die uiting van religie kan dan zo breed worden dat de religie uiteindelijk in engere zin moet worden afgescheiden van het geheel aan uitingen en dat het geheel wordt gedefinieerd als cultuur. (b.v. katholieke theologie is religie, de kroenungsmesse van Mozart zal dan wel cultuur zijn).

    Ik kan nog steeds lyrisch worden over het Alhambra. Toch heeft Karel V daar vlak naast een bizar granieten paleis laten zetten. Ieder die het ooit heeft gezien weet wat ik bedoel met de confrontatie.

  15. 22

    @HansR
    Ik volg je redenering over religie. Religie geeft vorm aan het denken over kunst, politiek, maatschappelijke omgangsvormen en ethiek. Al deze vormen interageren met elkaar in iets wat we “cultuur” noemen. Het is ook niet voor niets zo dat Samuel Huntington zijn wereld voor het grootste deel heeft ingedeeld op basis van verspreiding van religie.

    Ik denk dat “waar het om gaat” samenhangt met hoe wordt omgegaan met mensen uit een andere “cultuur”. Zo vindt de islamitische wereld het Westen “decadent” en vindt het Westen dat de islamitische wereld democratisch en open moet worden. Cultuurgemeenschappen proberen elkaar dus hun denk/leefwijze op te dringen.

  16. 23

    @Roy
    Mmmm… ja. (alleen zie ik bv niet waarom Huntington de latijns amerikaanse landen niet bij het westerse christendom rekent maar alla).

    We moeten dus constateren, dat de beide (westerse christelijke en islamitische) cultuurgemeenschappen elkaar hun denk/leefwijze op proberen te dringen.

    Dan is nog een resterende vraag: gaat dat lukken?
    Ik gok: nee (op zijn best zeer tijdelijk).
    Conclusie: zinloze oefening van beiden.

    Ik kan leven met deze uitkomst van de ideeenwisseling.

    Er zijn nog wel de aanvullende maar hier verder niet ter zake doende vragen:
    1) zou de confrontatie beperkt blijven tot westers christelijk versus islamitisch of is b.v. China de volgende (zie ook #16)?
    2) waarom zijn het zo sterk de christelijk westerse en islamitische werelden die in botsing zijn (en niet voor het eerst)?

  17. 24

    @ Hans R & Roy: Boeiende discussie. Maar ik zet toch nog wel wat vraagtekens bij de conclusie dat het uitsluitend gaat om een soort van godsdienstoorlog (even kort door de bocht geformuleerd). De westerse ideologie, en zeker die van huidige leader of the free west, is een wonderlijke mengeling van christendom en kapitalisme (vrijheid, noemen ze dat in de VS, niet helemaal onterecht). Juist het kapitalistische deel van die ideologie lijkt me voor de grootste problemen te zorgen. Vanwege de grote economische belangen die de VS in het Midden-Oosten heeft. Maar ook omdat men in de VS meent dat religie en kapitalisme probleemloos samen kunnen gaan, terwijl veel moslims daar problemen mee hebben.

  18. 25

    @Oplawaai
    Je noemt het een mengeling van christendom en kapitalisme.

    Om de manier van argumenteren die we hierboven hebben gehanteerd te handhaven zullen we dus moeten beslissen of kapitalisme een culturele uiting is (onverbrekelijk verbonden met het christendom) of dat het een rationale is in de zin van een ideologie zoals het socialisme (kun je democratie als een ideologie typeren trouwens? Ik denk het niet en doe dat hier dus niet).

    De evolutie van het kapitalisme is een discussie apart. Een erg ingewikkelde discussie. Heel voorzichtig durf ik te zeggen, dat het kapitalisme zich parallel aan het christendom heeft ontwikkeld en dat het beschouwd moet worden als ‘cultureel erfgoed’ van het christendom.

    In die zin is het dus nog steeds een denk/leefwijze die men op probeert te dringen.

    Aan de andere kant gedijdt het kapitalisme overal op een zodanige wijze dat de koppeling met het christendom verdwenen is/lijkt. Op die manier is het vandaag de dag te beschouwen als een ideologie.

    Maar misschien is het kapitalisme geen van beide. Geen ideologie en geen culturele uiting. Misschien is het meer een uiting van een gemiddelde karaktertrek van de mens: zorg het best voor jezelf en zorg dat je je goed voortplant; zorg dat je nakomelingen voldoende beschermd zijn. Kortom, bevoordeel je nakomelingen zoveel je kunt, pas daarna kijk je om je heen.

    Anders gezegd: God zorgt alleen voor hen die voor zichzelf zorgen.
    Het is religie.

    Misschien is god inderdaad katholiek.
    Universeel dus.

  19. 26

    @Oplawaai
    Ten eerste denk ik niet dat vrijheid te definiëren valt als “mengeling van christendom en kapitalisme” (vgl A. Verbrugge, Tijd van Onbehagen). Misschien bedoel je democratie waar je kapitalisme schreef. En zelfs dan is “vrijheid” bij uitstek een begrip dat subjectief van aard is.

    Verder denk ik dat religie het kader schept waarbinnen mensen zich bewegen voor zover dat gaat om omgangsvormen, ethiek en recht. De aanleiding voor fricties ontstaan daar waar (delen van) culturen worden opgedrongen en mensen een afkeer hebben van een andere cultuur.

    Het Westen denkt dat de evolutie van staatsvormen binnen cultuur uiteindelijk liberale democratie voortbrengt (vgl F. Fukuyama) en wil daar andere culturen bij helpen. Andere culturen zijn er helemaal niet zo van overtuigd dat liberale democratie het hoogste goed (bijvoorbeeld omdat ze vinden dat dat in strijd is met hun geloof) en zullen daar hard tegenin gaan. Huntington zegt dan ook dat de houding van het Westen (moreel superieur) meer fricties zal opwekken.

    Tegelijk zie je bijvoorbeeld in Nederland, waar immigratie voor een deel bestond uit immigratie vanuit een andere cultuurgemeenschap, de door immigranten meegebrachte mores een afweerreactie teweeg brachten bij de autochtonen.

    Het blijft een moeilijke discussie, want verschillende begrippen zijn erg sterk met elkaar verweven.

  20. 27

    @ Hans R: Ik heb het idee dat er wel sprake is van een soort Amerikaanse ideologie, die aan één kant geworteld is in de godsdienst en aan de andere kant in de geschiedenis van de VS (waar het christendom wel weer een rol in speelt, dat valt niet te ontkennen). Het is niet voor niets dat de founding fathers bijna net zo vereerd worden als God. Als dat al geen ideologie was, dan hebben ze neo-cons er zeker één van gemaakt. Zelf noemen ze dat waarschijnlijk “freedom”, maar ik heb het idee dat ze dat begrip iets anders interpreteren dan wij dat zouden doen. En die “freedom” willen ze de hele wereld brengen. Ik weet niet of je dat nog zomaar aan het christendom kan koppelen.

  21. 28

    @ Roy: Een moeilijke discussie, inderdaad. Als ik het heb over een wonderlijke mengeling van christendom en kapitalisme heb ik het met name over het gedachtengoed (de ideologie?) van de neocons. Bij de neocons liggen “vrijheid” en kapitalisme wel erg dicht bij elkaar, heb ik het idee.

  22. 29

    @Oplawaai
    Misschien wordt het tijd voor een genealogie van de vrijheid.

    Het lijkt me dat we hier de grenzen van het vermogen van het weblog gaan benaderen. Ik ben overigens wel met je eens – in jou opm. aan Roy – dat het conglomeraat van vrijheid, kapitalisme, democratie en christendom als een samenhangend gedachtengoed het concept van een echte ideologie begint te benaderen.

    Maar dan toch ook weer niet want de samenstellende factoren zijn nog overduidelijk afzonderlijk te onderscheiden en te benoemen en er is geen eenduidige theoretische verbinding (al zou ik die voor mezelf wel kunnen maken). Zelfs de neo-cons hebben nog geen analogon van Marx/Engels gevonden.

  23. 30

    @ HansR: Misschien is de definite van ideologie achterhaald? Omdat een ideologie zich in deze tijd van massacommunicatiemiddelen wel eens anders zou kunnen ontwikkelen dan dat vroeger het geval was.
    Dit om het allemaal nog wat ingewikkelder te maken…..

  24. 31

    @Oplawaai,
    Hmm, ik ben bang dat je de term neoconservatief verkeerd hebt opgevat. Neoconservatisme heeft namelijk erg weinig te maken met kapitalisme, maar wordt meer gekenmerkt door een stevige houding in de buitenlandse politiek en een min of meer libertarische opvatting over democratie en economie.

    De buitenlandse politiek van de “neocons” is unipolair en interventionistisch. Ze willen de liberale democratie verspreiden met het idee “zijn er ooit twee liberale democratieën met elkaar in oorlog geweest?” M.a.w. de liberale democratie is (wederom Fukuyama) het hoogste goed en dat moet met ingrijpen verspreid worden over de wereld.

    Dat dat beleid wordt uitgevoerd door een president die qua geloof stevige opvattingen heeft, is bijkomend. Ik merk inderdaad dat geloof in de regering-Bush grote aandacht heeft (eigenlijk in heel het land wel), maar dat moet absoluut gescheiden worden van het neoconservatisme.

    Ik denk wel dat je met je associatie “kapitalisme en vrijheid bij de neocons” een punt hebt.

  25. 32

    @Roy
    …maar dat moet absoluut gescheiden worden van het neoconservatisme.

    Dat is onjuist. De referenties van die verbinding zijn juist legio. En die verbinding is bewust en opzettelijk versterkt (want bestond natuurlijk al). Uit de eerste die ik zo snel kon vinden:

    The combination of religion and nationalism is the elixir that Strauss advocates as the way to turn natural, relaxed, hedonistic men into devout nationalists willing to fight and die for their God and country.

  26. 33

    @Roy (aanvullend)
    [34] So too, I would suggest, there is a fit or affinity between the evangelical vision of the New Millennium and the Neoconservative ideal of a New American Century. Updating Weber somewhat, we might call this affinity “the Evangelical Ethic and the Spirit of Neo-Imperialism.” The Neoconservatives and the Christian Right may not be conspiring together secretly behind the scenes, but they do need each other to promote their respective agendas, and they overlap on certain key issues, such as their focus on the Middle East, and specifically Israel, as the epicenter of the coming New Millennium/ New American Century (McAlister 2003b). In fact, in the first volume of his new fictional series, Babylon Rising, LaHaye makes this link between Christian apocalypticism and Neoconservative ideology quite directly. In his preface, he dedicates the book to “THE HEBREW PROPHETS, who saw, under divine inspiration, forecasts of world events so necessary to know for those living in what they call ‘the time of the end,’ or what some modern historians call ‘the end of history,’ which could occur in the early part of the twenty-first century” (LaHaye and Dinallo 2003: viii). The imminent “end of history” predicted here is, of course, a direct reference to one of the pillars of Neoconservative ideology, Fukuyama’s The End of History and the Last Man.

    [35] And finally, the Neoconservatives and the leaders of the Christ Right do have enough similar interests to find common ground in the Prodigal Son, George W. Bush. As a relatively empty, unformed “floating signifier,” Bush serves as the key link in this elective affinity, the point at which the otherwise conflicting interests of the Neocons and the Evangelicals come together in a disturbingly powerful way (see Lincoln 2004).

    uit: America, Left Behind. Bush, the Neoconservatives, and Evangelical Christian Fiction (Journal of Religion and Society) dat voorspelt dat de huidige koers van de VS er eentje is die de VS ver achterop zal doen raken.

  27. 36

    @Oplawaai en HansR
    Ik ben het meer eens met Oplawaai als ik het laatste stuk van HansR lees. Daar staat namelijk bijvoorbeeld:

    -and they overlap on certain key issues, such as their focus on the Middle East

    -the otherwise conflicting interests of the Neocons and the EvangelicalsZe hebben elkaar gewoon nodig en Bush weet het te binden.

    Ik lees in een artikel van Michael Novak (een van de belangrijkere neocons):
    Neocons were not in the beginning, nor are they now, distinguished primarily by religion or morals. The cutting issue was political economy and, in particular, dissatisfaction with the growing list of failures of the left-wing imagination.

    Daarna zag ik een [url=http://www.opinionjournal.com/editorial/feature.html?id=110002840[/url]stuk van Max Boot:
    -But there is hardly an orthodoxy laid down by Neocon Central. I, for one, am not eager to ban either abortion or cloning, two hot-button issues on the religious right.

    -But it is not really domestic policy that defines neoconservatism. This was a movement founded on foreign policy, and it is still here that neoconservatism carries the greatest meaning, even if its original raison d’être–opposition to communism–has disappeared.

    Geloof is geen onderdeel van neconservatisme. Wel worden evangelisme en neconservatisme vaak gekoppeld aan elkaar (electoraal gunstig).

    Zeker (en daar ging het me in het begin om) de voorwaarde van christendom in het neoconservatisme gaat niet op: veel van de ‘leading’ neocons waren/zijn Joods.

  28. 37

    Goed, dan citeer ik even mezelf:

    De westerse ideologie, en zeker die van huidige leader of the free west, is een wonderlijke mengeling van christendom en kapitalisme (vrijheid, noemen ze dat in de VS, niet helemaal onterecht). Juist het kapitalistische deel van die ideologie lijkt me voor de grootste problemen te zorgen. Vanwege de grote economische belangen die de VS in het Midden-Oosten heeft. Maar ook omdat men in de VS meent dat religie en kapitalisme probleemloos samen kunnen gaan, terwijl veel moslims daar problemen mee hebben.

    Als ik daar nu in plaats van kapitalisme neoconservatisme had gezegd??

  29. 38

    We kunnen dus inderdaad zeggen dat de neocons een dubbele agenda hebben. Zo wordt het nog moeilijker te bepalen wat nou precies die clash of civilizations is en wat het in de toekomst gaat inhouden.

    Daar wilde ik het (voor mij in ieder geval) bij laten.

    HansR, oplawaai, bedankt voor de gedachtenwisseling.

  30. 39

    @oplawaai
    prachtig, dan waren we eerder klaar geweest ;)
    Nee serieus, dat klinkt inderdaad logischer.

    kleine toevoeging, waar kapitalisme staat zou ik graag interventionisme zien ;)

  31. 40

    @ Roy: Ja sorry, ik heb wel eens moeite met definities en het vinden van precies de goeie woorden. Maar ik heb in elk geval een hoop geleerd van deze discussie. Waarvoor dank, ook aan HansR.

  32. 42

    Een halve eeuw geleden waren mannen met baarden in Amerika communisten, nu zijn de mannen met baarden terroristen. De boogeymen woonden eerst in Rusland, nu in de as van het kwaad. Het lijkt mij een beetje deja-vu.

  33. 43

    @ HansR 25

    Je stelt voorzichtig dat het christendom en kapitalisme parallel lopen.
    Klopt dat? Ik heb ooit begrepen dat kapitalisme bij Smith begon, als uiting van de verlichting. Adam Smith (Schots econoom, 18e eeuw) wordt gezien als voorloper van de Schotse verlichting en als grondlegger van het klassieke liberalisme.

    Hij dacht dat het streven naar eigen, individuele belang het grootste maatschappelijk belang zou opleveren. Een vrije markt zou het meest opleveren voor de maatschappij als geheel. En markt stond gelijk aan communiceren met steeds meer mensen, van dorp tot wereld. Dat zou tolerantie brengen en de normen en waarden zouden getoetst worden aan een wereldmoraal.

    Van daaruit zijn we toch een beetje de weg kwijtgeraakt.

  34. 44

    @Maria
    Ik stel het om te beginnen ook heel voorzichtig.

    Maar kapitalisme begint in elk geval ver voor Adam Smith. Boeken als hij schreef komen niet zomaar aanwaaien. Niets ontstaat zomaar en toeval bestaat niet. Alles heeft een evolutie. Zo ook het kapitalisme. De moeite van studie waard.

    Smith is eerder een kristallisatiepunt – een rationalisatie geheel in de gedachten van de verlichting – van het kapitalisme en de evolutie van het kapitalisme is een discussie apart. Een erg ingewikkelde discussie. Wat mij betreft gaat dat hier – nu – te ver.

    En of we de weg zijn kwijt geraakt? Misschien dat het punt van Smith – nastreven van eigen belang is het beste voor het algemeen belang – wellicht heroverweging verdient. En daarmee misschien zijn hele werk.

  35. 45

    @Maria:
    Smith was een vrij religieus persoon, zie zijn Theory of Moral Sentiments. Het kapitalisme werkt overigens alleen als men eerlijk en gewetensvol handelt, een conditie die in Protestants-Christelijke landen het vaaks voorkomt (waar brengen mensen een gevonden portemonnee vaker terug: Brazilië of Zweden?).

  36. 48

    @mescaline:
    Och, ik ben een man van vele talenten. Jij, daarentegen, lijkt niks anders dan hetzelfde enigszins saaiwordende riedeltje te kunnen afspelen. ;-)

    @Kalief:
    Hehe, maar het was een retorische vraag. Onderzoek heeft uitgewezen dat de protestante Noord-West Europese tot de ‘eerlijkste’ landen behoren, en de Latijns-Amerikaanse en de Afrikaanse tot de ‘oneerlijkste’. Religie speelt daarin een rol, vermoed ik.

  37. 50

    JSK is er één van vele talenten, hmmm…

    Onderzoek heeft uitgewezen dat de protestante Noord-West Europese tot de ‘eerlijkste’ landen behoren, en de Latijns-Amerikaanse en de Afrikaanse tot de ‘oneerlijkste’. Religie speelt daarin een rol, vermoed ik.

    Toetsbaar ? Zeker. Getoetst ? Niet in het minst. Betekenisloze verklaring dus ? Zeker. Filosofisch invalide ? Dacht van wel (buitengewoon zelfs). Functieloos ? Zeker niet.

    Ik ben maar een eenvoudige stapelaar, maar dit valt me wel op. De argumentatiestijl van JSK is: info wisselt af met nonsens. Als een flipflop en met regelmaat. Afijn, zoals al een keer gezegd, ik hoop de achtergrond nog eens te weten te komen.

  38. 52

    @ HansR en JSK

    Ik koppel kapitalisme aan burgerij en privaat geld. Maar misschien kom ik nu ook andere, procesmatige definities tegen.
    Ik zie nu meer hoe zowel religie, ratio als kapitalisme met elkaar zijn vervlochten. Het arbeidsethos dat Weber beschrijft vanuit protestantse eigenschappen zou ook anderom ontwikkeld kunnen zijn. Misschien kon kapitalisme pas groeien nadat vanaf de kansel specifieke eigenschappen van de arbeiders werden geprezen en gepromoot. Van Smith’ Moral sentiments ken ik alleen hfdst. II. Daarin komt wel een strenge moraal voor waarbij menig machthebber door toenemende zucht naar eer de weelde en verleidingen niet zou kunnen dragen en in verval zou raken. De arbeider zou daarentegen meer kans op geluk hebben vanwege de continuiteit in het bestaan en minder blootstelling aan verleiding. Eigenlijk past dat ook wel bij het protestantisme en is de verlichting minder verlicht dan je zou denken.
    Smith heeft wel een beetje gelijk als hij uitgaat van toetsing aan een wereldmoraal bij een groeiende markt. Eigenlijk doen we niet anders, alleen is het eigenbelang wel heel kortzichtig gehanteerd.

    Overigens, JFK, heb ik een paar jaar geleden mijn portemonnee teruggekregen in een zwarte buurt van een zwart jongetje die me al roepend achterna rende. Ik zat op de fiets en ik had de portemonee kennelijk uit mijn jaszak omhooggefietst, waarna ze over de straat keilde. Ik weet nog goed dat ik hoopte dat het lang zou duren voordat het jongetje ernstig gekwetst zou worden. Misschien zou hij die spontaniteit dan nog vast kunnen houden.

    Ik heb in een paar Skandinavische landen veel gastvrijheid ervaren, maar ook in Oosterse en Zuid-Amerikaanse landen. En waar ik vijandschap ontmoette was dat niet zo zeer tegen mij, maar tegen de westerse toerist. In de travel survival gids krijg je praktische tips in welke steden en (toeristen)buurten je vooral met je rugzak moet zwieren om zakkenrollers op afstand te houden.