Thema Uitgelicht

Onrust in gevangenissen vanwege coronacrisis

In meerdere buitenlandse gevangenissen zijn protesten tegen coronamaatregelen uit de hand gelopen. Ook in Nederlandse gevangenissen nemen de spanningen toe. De Dienst Justitiële Inrichtingen meent de RIVM-richtlijnen te volgen, maar het is de vraag of dat voldoende is.

In een van de grootste gevangenissen in Colombia zijn tijdens protesten vorige week 23 mensen overleden en moesten meer dan 30 mensen worden opgenomen in het ziekenhuis, waaronder enkele bewaarders. Gedetineerden protesteerden tegen overbevolking, slechte hygiëne en gezondheidszorg en het opschorten van bezoek gedurende de coronacrisis. In gevangenissen in Jordanië overleden twee mensen tijdens vergelijkbare protesten en in Sao Paulo ontsnapten honderden gevangen. In België staakten de bewaarders van vrijdag- tot zaterdagavond, nadat enkele bewaarders waren aangevallen door gedetineerden; ze zitten 23 uur per dag op hun cel en alle bezoeken en activiteiten zijn stopgezet. Eerder vielen er doden tijdens protesten in Italiaanse gevangenissen.

Dubbel geïsoleerd  

Hoewel het in Nederlandse gevangenissen nog niet tot protesten is gekomen, zijn ook hier de berichten verontrustend. Het Parool schrijft dat gedetineerden klachten niet meer melden uit angst voor ‘medische afzondering’, wat door hen als een ‘forse straf’ wordt ervaren: ze mogen dan geen contact meer hebben met medegedetineerden en niet meer werken of meedoen met activiteiten. Mensen in de gevangenis in Heerhugowaard zeggen dat ze zich ‘dubbel geïsoleerd’ voelen. Op Twitter doet Mirjam Peters verslag van berichten die ze van gedetineerden uit verschillende gevangenissen krijgt: ze zijn ‘boos, teleurgesteld, bang, gefrustreerd en gestrest’.

Testen, testen, testen!

ANALYSE - Het RIVM lijkt de kop van jut deze week. Afgelopen maandag lanceerde Jaap Stronks de petitie “testen, testen, testen”. Het is heel begrijpelijk dat men onrustig wordt van het feit dat er in Nederland relatief weinig getest wordt op het coronavirus. Maar als je dan een petitie start, zorg dan dat je wel je argumentatie op orde hebt.

De argumentatie begint met een verwijzing naar een artikel in De Groene waarin wordt gesteld dat het Noorden afwijkt van het landelijke testbeleid. Alex Friedrich, de geinterviewde arts-microbioloog van het UMCG, geeft aan dat ze in het noorden zo lang mogelijk het beleid van ‘search and contain’ gaan proberen vol te houden. Kort gezegd houd dit beleid in dat iemand die klachten heeft en positief is getest, deze persoon in thuisquarantaine gaat en er via de GGD een contactonderzoek wordt ingesteld. Als dat een aanpak is die bekend in de oren klinkt, dan kan dat goed kloppen. Het is namelijk ook de aanpak die het RIVM in het begin harteerde. Uit de eerste berichten van het RIVM over het coronavirus valt af te leiden dat bij een positieve test werd overgegaan tot thuisisolatie en contactonderzoek in combinatie met testen; ‘search and contain’ dus.

Hoe gaat dit verder?

OPINIE - Over luie vragen in onzekere tijden.

De persvrijheid is mij lief. Aanvallen op journalisten wekken doorgaans mijn argwaan. Dat de VPRO een parafrasering van de woorden van Baudet niet hoeft te rectificeren vind ik terecht. Maar soms erger ik me ook aan journalisten die met hun gezuig in interviews de relevantie van een zaak volkomen missen en er alleen op uit lijken te zijn een politicus onderuit te halen. Die moet zich dan in alle bochten wringen om een beleefd, en nietszeggend antwoord te formuleren. Met als gevolg dat de kijker/luisteraar zich steeds vaker geïrriteerd afwendt van het Haagse gebeuren. In plaats van een degelijke, diepgaande verantwoording van wat politici daar namens ons doen leveren de media op deze manier helaas steeds meer uitsluitend show.

De afgelopen week heb ik me in toenemende mate geërgerd aan vragen van journalisten aan de verantwoordelijke autoriteiten over de verdere ontwikkeling van de coronavirusepidemie en alles wat daarmee samenhangt. Niemand weet hoe deze epidemie zich gaat ontwikkelen, niemand kan dat ook weten. Dat is keer op keer ook duidelijk gemaakt door alle betrokken wetenschappers. Het is dan nogal irritant, maar je zou ook kunnen zeggen dom, en zelfs riskant als sommige journalisten dan toch blijven aandringen op speculaties. Waar moeten we rekening mee houden? Wat kan er gebeuren als….? Wat gaat u doen als….? En anders….? Zijn er wel genoeg voorzorgsmaatregelen genomen? Hebben deze maatregelen effect? Welke problemen verwacht u? Het zijn vragen waar niemand een duidelijk antwoord op kan geven. Met de doorgaans vage en voorzichtige antwoorden die Rutte en zijn ministers dan toch moeten formuleren lopen zij het risico verkeerd begrepen te worden, valse verwachtingen te wekken dan wel irritaties op te roepen. De journalist denkt een punt te kunnen maken, de politici tonen onzekerheid (‘dat is heel lastig om te zeggen’) en de burgers verliezen het vertrouwen.

De maakbaarheid van een gezonde samenleving

COLUMN - “Het coronavirus deelt nu al een gevoelige klap uit aan de globalisering” (Trouw, 21 maart).

“De staat blijkt twee keer in twaalf jaar tijd onmisbaar om de wereld voor een depressie te behoeden. Het neoliberalisme is nu echt dood, maar wat komt er in de plaats?” (MO*, 19 maart).

“Er is momentum voor grote veranderingen” (Volkskrant, 20 maart)

In plaats van in één keer de draconische maatregelen te treffen die een Chinees communistische bestuurde staat nam, wordt in ons land eerst geëxperimenteerd met het vertrouwen in de eigen verantwoordelijkheid van het individu en stapje voor stapje naar een algehele noodtoestand toegewerkt.

Nog even en ‘gans het raderwerk staat stil’ omdat het coronavirus dat zo wil.

Optimisten beweren dat uit deze crisis heel wat te leren is en die lessen toegepast moeten worden als we weer gezond zijn.  Is het mogelijk, terwijl er hard getimmerd wordt aan de inrichting van de huidige zieke samenleving, te werken aan de maakbaarheid van een gezonde maatschappij?

Richtlijnen voor behandeling van mensen in gevangenschap

De Raad van Europa heeft in het kader van de coronacrisis richtlijnen gepubliceerd voor de behandeling van mensen wiens vrijheid door de overheid is benomen.

De Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) herinnert overheden aan het absolute verbod op marteling en inhumane of mensonterende behandeling van mensen in gevangenschap. De richtlijnen zijn relevant voor alle mensen in voorlopige hechtenis (in afwachting van verdere strafrechtelijke stappen), gevangenissen, detentiecentra voor immigranten en (psychiatrische) zorginstellingen. Het uitgangspunt is dat autoriteiten alles moeten doen om de gezondheid en veiligheid van mensen, inclusief personeel, te beschermen. Concreet dringt de commissie onder meer aan op het zoeken naar alternatieven voor vrijheidsbeneming, vooral in het geval van overbevolking van faciliteiten.

Overbevolking

Dit is een richtlijn die bijvoorbeeld Frankrijk zou moeten bewegen om mensen in gevangenissen vrij te laten, iets waarop ook mensenrechtenorganisaties en advocaten aandringen. Frankrijk kreeg in januari nog een tik op de vingers van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens voor de afwezigheid van “decent conditions of detention”. Gedetineerden zitten vaak met 2, 3 of 4 mensen in een krappe cel. Er is tenminste één gedetineerde besmet met het coronavirus, deze 74-jarige man is overleden. Het dringende verzoek is niet om iedereen vrij te laten maar wel zoveel mensen zodat geen sprake meer is van overbevolking en om kwetsbare gevangenen vrij te laten.

Virus valt rechtsstaat aan

We vieren dit jaar niet voor niets 75 jaar vrijheid, moeten al die mensen die een loopje namen met de corona-maatregelen hebben gedacht. Reken maar dat als het dankzij hen tot een volledige ‘lock down’ komt, er een paar zullen roepen: Dictatuur!

En alsof de staat ieders zonnige gedachten bespiedde, zond NL-alert gisteren een noodwaarschuwing uit: Volg instructies Rijksoverheid op! Dus hup, weg van dat strand, keer om bij dat bos, rechtsomkeer bij die speeltuin, ga je huizen in en blijf daar!

Het toenemend aantal slachtoffers bewijst dat vooral de dictatuur van het coronavirus regeert. De afgekondigde ‘dringende adviezen’ (want zijn het nou wel echte maatregelen?) zijn slechts een weinig revolutionair antwoord daar op. En in sneller tempo dan ze werden ingevoerd lezen we her en der de commentaren op die maatregelen.

Van de nood en de deugd

OPROEP - Van de nood een deugd maken, dat zal lastig worden. Maar het kan. Het kan legaal, zinvol, leuk en hartverwarmend.

Evenementen voor 100 en meer personen mogen niet meer gehouden worden. Wij doen dat toch. U bent nu op het Sargasso-plein, waar u inspirerende ideetjes kunt ventileren. Hoe meer, hoe beter.

We openen dit plein met een paar voorbeelden. We hopen natuurlijk dat uw voorbeelden snel volgen.

V&VN (de beroepsorganisatie Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland) roept voormalige of aanstaande verpleegkundigen of verzorgenden op bij te springen in de zorg. Een idee waar eerder al veel mensen op zijn gekomen.

In het zwaar getroffen Brabant hebben zich zoveel mensen aangemeld dat nieuwe aanmelding op dit moment niet meer nodig zijn. Er is nog wel behoefte aan geregistreerde artsen en verpleegkundigen met een BIG-registratie.

Het coronavirus in gevangenissen

NIEUWS - Iran stelde 70.000 gevangenen in voorlopige vrijheid, Nederlandse gevangenissen accepteren voorlopig geen zelfmelders, New Yorkse gedetineerden maken handdesinfectiemiddel: hoe gevangenissen wereldwijd omgaan met het coronavirus.

Gevangenissen zijn uitstekende plekken voor een virus om zich te verspreiden, zeker als ze overbevolkt en onhygiënisch zijn, zoals in veel landen het geval is. Maar tijdens een crisis worden mensen in gevangenissen ook gemakkelijk vergeten (of genegeerd). Hieronder een overzicht van nieuws over hoe gevangenissen wereldwijd omgaan met het coronavirus.

Overbevolking en slechte hygiëne

Er zijn verschillende nieuwsberichten over besmettingen van gedetineerden en gevangenispersoneel in de V.S. Mensen die in Amerikaanse gevangenissen zitten lopen bijzonder risico op besmetting vanwege overbevolking en slechte hygiëne. Jails, waar mensen hun rechtszaak afwachten en korte straffen uitzitten zijn bovendien ‘revolving doors’ en vormen dus ook een gevaar voor de algemene volksgezondheid. Veel mensen zitten in voorlopige hechtenis omdat zij te arm zijn om borg te betalen, niet omdat ze een gevaar zijn voor de samenleving.

Coronavluchtelingen

COLUMN - Wie de huidige toestand te veel vind en hier niet had willen zijn is te laat om nog op de vlucht te slaan. Het is immers goed denkbaar dat er een wereldwijd reisverbod komt. Zo zouden in ieder geval de landen gespaard kunnen worden waar het coronavirus nog geen greep op de mensheid heeft gekregen.

Zijn die landen er dan?  Net als op de kaart van Nederland, zijn er ook op de wereldkaart nog plekken te zien waar geen meldingen en slachtoffers van het virus zijn. Op de kaart die de RIVM op haar website toont, zien we dat Noord-Brabant echt de klos is, maar de Waddeneilanden schoon lijken te zijn. Misschien blijft dat zo als de veerdiensten nu stil worden gelegd, want in de kop van Noord-Holland en in Friesland zijn al infecties gespot.

Wat te doen als COVID-19 een pandemie wordt?

Bij zoiets als een wereldwijde virusuitbraak is het moeilijk om het juiste moment te kiezen om hardop te zeggen dat er een crisis aanstaande is. Doe je het te vroeg, heb je mogelijk veel paniek veroorzaakt en misschien zelfs de economie voor niets op zijn gat gekregen. Doe je het te laat, heb je onvoldoende tijd om de samenleving voor te bereiden om goed met de crisis om te gaan, mogelijk met veel onnodige doden en ook weer onnodige economische schade tot gevolg.

Maar nu blijkt dat COVID-19 toch over de Chinese muur heen gesprongen is en in heel veel landen voet aan de grond krijgt, waaronder gisteren 4 nieuwe Europese landen, is het moment toch daar om met de voorbereidingen te starten. En ik vind het een beetje jammer dat het aan de kant van de regering en Brussel nog zo stil blijft. Alleen het obligate “er is een verhoogd risico en we houden het in de gaten en we praten gezellig extra veel met elkaar”.