Moeten we ambtenaren eenvoudiger kunnen ontslaan?

ambtenaar-lui?Een Kamermeerderheid, met D66 in de persoon van Fatma Koser Kaya voorop, vindt dat ambtenaren eenvoudiger ontslagen zouden moeten kunnen worden. Wonderlijk genoeg wil zij daarbij voor agenten, militairen, rechters en topambtenaren een uitzondering maken. Zijn slecht functionerende agenten, militairen of rechters minder erg dan andere slecht functionerende ambtenaren? En zijn incapabele of politiek gedreven topambtenaren juist niet het grootste probleem?
Ongetwijfeld zal deze boodschap het op dit moment goed doen bij een groot deel van de inwoners van ons land. Op de genoemde groepen agenten en militairen na, zijn ambtenaren tenslotte lui, lastig, spookambtenaar of raamambtenaar, altijd ziek of op vakantie, ongemotiveerd en eigenlijk volstrekt nutteloos. Dus ja, het aanpassen van de wet hoeft niet zo ingewikkeld te zijn. De bevolking is grotendeels voor, er is best een meerderheid in de kamer te vinden, dus geen probleem zou ik zeggen.

Is  het werkelijk zo eenvoudig? Is het inderdaad zo dat de inderdaad goede ontslagbescherming alleen maar ten voordele van ambtenaren zelf is? En niet ook een voordeel kent voor de samenleving als geheel? Ik denk het wel. Niet dat ik het volledig oneens ben met mevrouw Kaya, maar ik denk dat we erg moeten oppassen met het onszelf rijk te rekenen wanneer het gaat om het overheidspersoneelsbeleid.

Een feit is dat, juist met uitzondering van de rechterlijke macht en defensie,  de groepen dus die Kaya wil beschermen, tegenover de grotere rechtszekerheid een betrekkelijk magere inkomenspositie staat. Vooral voor hoger opgeleide ambtenaren. Dat zal in het huidige klimaat van recessie misschien geen groot probleem zijn, maar in tijden van hoogconjunctuur zal  het niet eenvoudig zijn goede mensen te werven of vast te houden.  Een tweede feit is dat Nederland in verhouding tot overige westerse landen helemaal niet zoveel ambtenaren heeft. België, Duitsland, Frankrijk, Italië en Groot Brittannië bijvoorbeeld hebben in verhouding meer ambtenaren dan Nederland. Een derde feit is dat corruptie onder Nederlandse ambtenaren samen met o.a. Zwitserland, de VS, Zweden en Singapore tot het laagste ter wereld behoort. Een vierde feit is dat juist de overheid een enorm vergrijzingsprobleem onder haar werknemersbestand kent en dat verslechtering van arbeidsvoorwaarden dit probleem zal verergeren. Tenslotte is het ook een feit dat de rechtspositie van ambtenaren de afgelopen jaren al behoorlijk versoberd is. Wachtgeld voor ambtenaren is bijvoorbeeld al per 1 januari 2001 afgeschaft en regelingen voor ziektekostenverzekeringen en pensioen grotendeels met het bedrijfsleven gelijkgetrokken.

Betekent dit dat Fatma Koser Kaya helemaal ongelijk heeft? Nee zeker niet. Als ingewijde in diverse overheden, zowel op rijksniveau als gemeenteniveau kan ik beamen dat efficiency en effectiviteit van het ambtenarenwezen  verbeterd kan en moet worden. Ook kan ik beamen dat er inderdaad incompetente, luie, lastige en waarschijnlijk ook spook/raam ambtenaren voorkomen. Net zoals er in elke (grote) onderneming incompetente, luie, lastige werknemers voorkomen. Dus ja, daar iets aan doen lijkt mij geen slecht idee. Echter versoepeling van het ontslagrecht zal ook gepaard moeten gaan met totale aanpassing van de arbeidsvoorwaarden naar een volwaardige werkgever – werknemer relatie met alle rechten en plichten van dien. Dat betekent dus onder andere volledig stakingsrecht, ook als het gepaard gaat met (grote) schade aan de maatschappij. Dat betekent dus een normale arbeidsovereenkomst waarbij normale onderhandelingen over individuele arbeidsvoorwaarden mogelijk zijn. Het betekent een sterke beperking van de huidige geheimhoudingsplicht zodat ambtenaren daadwerkelijk kunnen en mogen berichten over misstanden binnen de overheid.  En het betekent het accepteren dat of het ambtenarenkorps, zeker in tijden van hoogconjunctuur, of een stuk duurder wordt of kwalitatief sterk zal verslechteren.  Of deze extra kosten kunnen worden opgevangen doordat we als samenleving met minder ambtenaren toe kunnen staat voor mij niet onmiddellijk vast. Het overgrote deel van de ambtenaren (circa 89%), bevindt zich tenslotte in de uitvoerende dienst en is niet bezig met het maken van beleid.

Wanneer Fatma overigens haar pleidooi sluitend wil maken dan zou zij ook politici eens mee moeten nemen in haar bespiegelingen. Wanneer er tenslotte één groep is die riante rechtsbescherming geniet, dan is het wel de politiek zelf met haar behoorlijk riante wachtgeldregeling.

  1. 1

    Wonderlijk genoeg wil zij daarbij voor agenten, militairen, rechters en topambtenaren een uitzondering maken.

    Hahaha, Muts Fatma schijt echt niet in eigen tuin. Veel rechters zijn D’66-ers.
    Agenten is natuurlijk om de publieke opinie niet tegen te krijgen.
    Militairen zijn volgens sommigen noodzakelijk.
    Topambtenaren is helemaal een giller…..
    -tjonge jonge laat de overhead maar zitten!!!
    -D’66 is natuurlijk een parelkettingen cq kak-partij. Ook de topambtenaren stemmen vaak D’66.

    Gebleekte Geert schijnt ook wat geroeptoetert te hebben over die “makkelijk scorende onderwerp”.
    -Heeft ooit iemand een inventarisatie gemaakt WAAR ambtenaren teveel zitten? Of schreeuwen we elkaar gewoon als kuddedieren naar?
    -Misschien ook eens onderzoeken of er een paar chefs/managers/wat overhead tussen uit kan; waardoor het juist BETER functioneerd? Korte lijntjes en veel vrijheid, werkt het best.
    -Ambtenaren er uit! Is met zoiets als Marokkanen er uit!!

    Waar moeten ze heen, die ambtenaren? Allemaal uit de staatsruif vreten die wij met elkaar vullen? Als ze dan nog gaan scheiden ook, kun je weer vrezen voor een nieuwe frusti-Apeldoorn actie.

    Sukkels (ook PVV), denk eens na voor je wat populistisch roeptoetert!

  2. 3

    Ik struikel hier over het woordje efficiënt en kom mentaal ook niet verder dan dat. Volgens mij is efficiënt een tegenhanger van robuust, dat laatste iets dat niet zo volatiel wordt bij veranderende omstandigheden. Dat de markt efficiënt is heeft het bankwezen inmiddels duidelijk laten zien. Of wacht, was ABN ook niet erg inefficiënt. Publieke functies vragen om andere persoonlijkheden dan commerciële functies. Uiteraard zit er dood vlees in de publieke sector, maar volgens mij is het nauwkeurig aanwijzen van dat dode vlees een probleem (zie ook boven). Blaaten kunnen we allemaal op vrijdagmiddag, echt dingen oplossen is van een ander niveau.

  3. 5

    Een derde feit is dat corruptie onder Nederlandse ambtenaren samen met o.a. Zwitserland, de VS, Zweden en Singapore tot het laagste ter wereld behoort“.
    Ja, Nederland scoort in 2008 een 8,9.

    De ambtenaren zelf vinden zich zelf redelijk integer (gewaardeerd met een 7), ze hebben hun twijfels bij besuurders en politici (gemiddeld gwaardeerd met een 7,8). Althans, volgens een onderzoek van de VU.

    De D66-stelling is fraai. Als die ontslagregelng zo goed is, waarom dan niet voorgesteld die toe te passen op alle werkgebieden? Nu is er dus blijkbaar een goede regeling en die zou uitgekleed moeten worden?
    Beter lijkt mij het dan als voorbeeld te stellen voor alle ontslagregelingen die nog wat verbetering behoeven.
    Nog even (sentimentscomment) en de D van 66 heeft met met Donner te maken dan met democraten.

  4. 8

    ‘if you pay peanuts, you get monkeys’

    Een econoom of een wiskundige bij het cbs gaat voor 4300 euro bruto. Ja, ja, en dan werk je in Heerlen ook nog eens.

    Ik kan jelui verzekeren: Daar krijg je helemaal niks voor. Een beetje econoom verdient het dubbele.

    Ambtenaren moeten marktconforme salarissen krijgen met marktconforme voorwaarden. Dat betekent meer betalen (hoor ik mij dit nou echt zeggen?) maar ook de lasten.

    De andere kant van de medaille, een kleinere overheid, daar ben ik enorm voor. Maar dat ga je niet doen door ambtenaren het leven zuur te maken. Dat moet je doen door de bemoeizucht van onze geliefde politici te beperken en door op te houden met het soepsidieren van werkeloos zijn.

    Maar dar hoor je deze muts niet over. Immers, d66 is een ambtenaren club.

  5. 9

    Voor top-ambtenaren, militairen en politie-agenten moet je geen uitzondering willen maken; al begrijp ik best dat de verwings-bureaux voor militairen en agenten zich achter de oren zullen krabben bij dit soort nieuws. Van rechters moet je afblijven; dat dicteert de trias politica.

  6. 10

    Magere inkomenspositie? Daar kiezen ze toch zelf voor? Ik heb dat gezeur ook bij mijn werknemers, die mij dan terloops melden dat ze daar en daar meer kunnen verdienen. Ik heb één medewerker gehad die vanwege het salaris en de goede pensioenregeling vertrok…. naar SZW, hij kwam bij de Arbeidsinspectie terecht.
    @8
    Waarom ga je bij de overheid werken als econoom of wiskundige als je ergens anders tegen het dubbele ook aan de gang kunt? Zegt dit al niet wat over de kwaliteiten van de zogenaamde “onderbetaalde” econoom, voor zover hij of zij de titel econoom in dit geval nog verdient.
    Tenslotte wil ik nog even opmerken dat een aantal jaren geleden het aantal ambtenaren in Nederland wel heel erg hoog was. De overheid heeft het probleem creatief opgelost door allerlei stichtingen in het leven te roepen en grote groepen ambtenaren daarin onder te brengen. In de statuten van dat soort stichtingen staat dus ook altijd een passage dat de Staat der Nederlanden de gebudgeteerde tekorten volledig aanvult. Op deze wijze ben je formeel van een hoop ambtenaren af (de kosten blijven echter).

  7. 11

    Opmerkelijk ook dat ‘ambtenaar’ op de door deze dame genoemde uitzonderingsgroepen na blijkbaar zo ongeveer wordt gezien als de stereotiepe man welke achter een bureau hangt van vijf over half negen tot vijf voor vijf en niet werkelijk wat te doen heeft.

    Ze vergeet even de grote groep ambtenaren die werk doen waar geen bureau aan te pas komt. De grootste groep ambtenaren (422.000) werkt in onderwijs of wetenschap. Daar zullen vast wel wat kantjeslopers tussen zitten, maar over het algemeen wordt er gewoon gewerkt.

    Er zijn wel overtollige ambtenaren hoor, tijdens mijn jaren bij de gemeente Den Haag heb ik er zat meegemaakt. Zelfs totaal disfunctioneren is geen reden voor ontslag vaak. Het zijn de irritantste ambtenaren, maar die groep zal misschien een paar procent bedragen. De enorme groep luie raamstarende massa ambtenaren die wordt verondersteld bestaat niet.

    Terugdringen van het overgereguleer is het enige dat werk overbodig kan maken het aantal ambtenaren structureel kan verlagen.

  8. 13

    Ambtenaren lijken lui omdat de organisatie traag werkt, maar dat ligt niet aan de ambtenaren. Die zijn namelijk heel druk met elkaar tegenwerken.

    Om het overheidsapparaat te veranderen moet je: deel ambtenaren ontslaan, reorganiseren en de heilige huisjes en lokale krijgsheren elimineren.

    Zolang je de heilige huisjes en lokale krijgsheren niet wegsnijdt uit een organisatie (ambtelijk of niet) werkt een reorganisatie niet.

  9. 14

    Het ontslagrecht versoepelen betekent niet dat er meteen hordes ambtenaren zullen worden ontslagen. Als mensen niet effectief zijn zul je de taken, instructies en opleidingen moeten aanpassen. Je kunt iemand niet na jaren ontslaan omdat die opeens niet meer voldoet.

    Dat justitiepersoneel een eigen procedure moet krijgen lijkt me duidelijk, want anders riskeer je misbruik en corruptie.

    Over de drie tegenargumenten.
    1. DeJa vergeet in het eerste argument de conclusie: dat als de rechtspositie verzwakt dit gecompenseerd moet worden met een hoger loon en de ambtenaren dus duurder worden.
    2. Dat andere landen meer of minder ambtenaren hebben dan Nederland heeft geen enkele betekenis. Er moeten taken worden uitgevoerd en daar zijn mensen voor nodig. Andere landen hebben andere behoeften en taken.
    3. Om die corruptie laag te houden moeten we justitieambtenaren ontslagprocedures op maat geven. Voor de rest moet je makkelijk van verdacht personeel af kunnen komen.
    4. Er is geen verband tussen ontslagrecht en de demografische opbouw van het personeelsbestand.
    5 (tenslotte). Waar bij 1. terecht onderscheid wordt gemaakt tussen rechtspositie en inkomen worden die hier met elkaar verward. Premies en pensioen horen bij het “loongebouw” en niet bij de rechtspositie. Het wachtgeld vormt een brug tussen die twee en is de ambtenarenvariant van de onstlagvergoeding. Als de wens ontstaat die aan elkaar te koppelen zou het omgekeerde ook kunnen gebeuren: dat de ontslagvergoeding wachtgeld-kenmerken gaat krijgen.