Detailpolitiek (21): De bonnetjes van Geert Dales

Op mijn werk werden we een tijdje geleden gewezen op een nieuwe regel. Soms begeleid je een scriptiestudent die je iets wil geven als dank. Dat heeft kennelijk tot uitwassen geleid, want dit soort cadeautjes mogen voortaan nooit meer kosten dan vijftig euro. Collega’s vroegen zich af of je voortaan bij een fles wijn naar de prijs moet vragen. Gelukkig heb ik geen probleem, want mijn studenten geven mij bijna nooit wat.

Heeft deze regel een serieuze achtergrond? Sommigen zouden zeggen van wel, want studenten horen hun docenten niets te geven. Docenten krijgen een salaris en dat moet voldoende zijn om drank, koffiebonen, boeken en bloemen van te kopen. Als de cadeautjes heuse geschenken worden, kan dat wijzen op… ja op wat eigenlijk? Kennelijk leiden deze tot de suggestie dat de docent alleen zijn best deed omdat er een fles wijn tegenover stond. En natuurlijk dat een student die geen boekenbon in het vooruitzicht stelt minder goede begeleiding krijgt.

Geert Dales bashen
Deze ellende beheerst steeds meer de hele publieke sector. Wantrouwen is het nieuwe toverwoord. Iedereen in de publieke sector mag voortaan de maat genomen worden: wat declareren zij, welke reizen maken ze en welke geschenken ontvangen ze? Is dat allemaal wel in de haak en zit er geen belangenverstrengeling en zelfverrijking achter? Het meest geliefde slachtoffer van deze manie: Geert Dales. Hij was verantwoordelijk voor de Noord/Zuidlijn, maakte weinig vrienden in Leeuwarden en liet in 2010 een krakkemikkige hogeschool achter.

Velen denken dan: daar moet dus wel iets mis zijn! Dales was daarom zo slim om zijn InHolland-declaraties zelf openbaar te maken, omdat InHolland daar niet aan mee wilde werken. En meteen dook de PVV erboven op: de partij van het nieuwe wantrouwen in de publieke sector. Volgens Harm Beertema is het essentieel dat het rapport van de Onderwijsinspectie over InHolland per bestuurslid inzicht geeft in de declaraties. Want volgens de PVV moet declaratiegedrag zo ‘overzichtelijk en volledig mogelijk’ in kaart worden gebracht.

Transparantie bij de PVV?
Als de PVV anderen op deze manier de maat neemt, zou het goed zijn als de PVV zelf ook eens transparant wordt. Kamerleden moeten al jaren hun geschenken opgeven en die komen dan in een openbaar register te staan. Vrijwel niemand van de PVV zegt cadeaus aangenomen te hebben en vrijwel niemand heeft buitenlandse reizen gemaakt. Met name op het punt van cadeau’s is dit erg ongeloofwaardig. En als Hero Brinkman werkelijk als enige PVV-er ooit boeken ontving, is de waarde van die boeken nog steeds intransparant. Hoe duur waren die boeken eigenlijk?

Is er reden aan te nemen dat er belangenverstrengeling en zelfverrijking plaatsvindt bij de PVV door dit gebrek aan transparantie? Nee, dat denk ik niet. De kans daarop is even groot als dat een fles wijn invloed heeft op de begeleiding door een docent. Maar toch moet de PVV haar geschenken gedetailleerd in kaart brengen. Niet omdat al die vermeldingen zo interessant zijn, maar omdat de PVV zich dan bewust wordt van de volstrekt zinloze administratieve en bureaucratische last die functionarissen in de publieke sector krijgen opgedrongen. Bovendien leert de PVV dan dat het onbeleefd is mensen die je een kleinigheidje geven naar de kosten te vragen.

Waren we allemaal niet beter af toen we uitgingen van de integriteit van bestuurders, politici en docenten? Alsof belangenverstrengeling en zelfverrijking door deze detailtransparantie worden voorkomen (nee) en alsof excessen op dit terrein niet sowieso naar boven komen (ja). Dus: zoekt u een partij voor meer zinloze bureaucratie? Stemt u dan PVV.

  1. 1

    Aha. Dus daarom wil Brinkman de PVV democratisch maken. Hij leest naast de Telegraaf ook nog boeken. Hij mag wel uitkijken, straks verdenken ze hem er nog van een intellectueel te zijn. Dat je af en toe een boek krijgt, en misschien zelfs wel leest, is nog tot daar aan toe, maar dat ga je in het openbaar toch niet toe geven zeker?

    [/sarcasme, voordat iemand hier meteen weer een hele discussie van maakt]

  2. 2

    “Waren we allemaal niet beter af toen we uitgingen van de integriteit van bestuurders, politici en docenten? Alsof belangenverstrengeling en zelfverrijking door deze detailtransparantie worden voorkomen (nee) en alsof excessen op dit terrein niet sowieso naar boven komen (ja)”

    Zou je hier een aantal argumenten voor kunnen aandragen?

  3. 3

    “Waren we allemaal niet beter af toen we uitgingen van de integriteit van bestuurders, politici en docenten? ”

    Dat weet ik niet, maar je moet sowieso nergens zomaar van uitgaan, en zeker niet de integriteit van bestuurders/politici. Wellicht was het fijn om onwetend te zijn, maar of je echt beter af bent durf ik niet te stellen

  4. 4

    @2 Het is vrij eenvoudig daarop te antwoorden: u heeft helemaal geen andere keus dan te vertrouwen op personeel in de publieke sector. Want: al die mensen worden gecontroleerd door… andere mensen. Wie controleren hen, etc?

    Natuurlijk is het prima als er controle is, maar er moet wel een balans zijn tussen controle en vertrouwen. Is die balans niet verstoord? We kunnen het ons wel afvragen.

  5. 5

    “Het is vrij eenvoudig daarop te antwoorden: u heeft helemaal geen andere keus dan te vertrouwen op personeel in de publieke sector. Want: al die mensen worden gecontroleerd door… andere mensen. Wie controleren hen, etc?”

    Vrij eenvoudig inderdaad en ook wat slapjes. Ik denk dat , als we er eens goed over nadenken, binnen een beperkt tijdsbestek een goed aantal alternatieven kunnen verzinnen waarbij er een mooie balans kan worden gevonden tussen controle en vertrouwen.

    “Is die balans niet verstoord”?

    Ja, en die is vooral verstoord door excessesieve beloningen, voorwaarden of declaries binnen het (semi) publieke domein. Personen die solidariteit en integriteit zogenaamd hoog in het vaandel hebben, maar zich qua beloningen en salarissen wel beroepen op marktwerking. Dat daar nu een tegengestelde (wellicht) excessieve controle reactie tegenover staat lijkt me logisch. De nuance in de reactie #4 is daarom zeer wenselijk

    Dit sluit ook aan bij wat xx #3 stelt! Controleren van publiek geld lijkt me niet meer dan logisch. Ik neem niet zomaar aan dat deze personen te vertrouwen zijn.

    Verder:
    “Bovendien leert de PVV dan dat het onbeleefd is mensen die je een kleinigheidje geven naar de kosten te vragen”.

    Waar komt dit vandaan in de context van deze discussie? Wat is een kleinigheidje? Vaker ging het in de publieke sector niet om het krijgen van een cadeautje, maar het om het toeeigenen van…

    Ik vind het over het algemeen een zwak stuk. Ik begrijp het punt dat u wilt maken jegens de hypocriete houding van de PVV (maar dat kennen we inmiddels ook wel). Mijn inziens wordt er totaal voorbij gegaan aan datgene waar het echt om draait:

    Integriteit en verantwoordelijkheid binnen het (semi)publiek domein.

  6. 6

    @5 Toch vergeet u dat de balans ook is verstoord omdat burgers in toenemende mate lijken te denken dat alles in de publieke sector verantwoord en gecontroleerd moet worden. Dit levert helemaal niets op.

    Niemand is voor de duidelijke schendingen die er wel zijn: grote cadeau’s aannemen, te veel declareren etc. Maar het is vrij onzinnig te denken dat je dit met systemen en regels oplost. De PVV is helaas niet de enige partij die zo denkt.

  7. 7

    @6 Kijken we even naar de keten van causaliteit. Het is toch begonnen bij de duidelijke schendingen in de publieke sector. Het gevolg is dat burgers in toenemende mate lijken te denken dat alles verantwoord en gecontroleerd moet worden. Dat dat weliswaar de balans verstoort is evident, maar daar lagen niet de wortels van het probleem.

    Voor de rest hoor ik u vooral duiden (ben het er niet mee eens, maar dat terzijde). Ik ben wel benieuwd welke oplossingen u zou aandragen. Zoals ik het nu lees betekent dat we de bestuurleden/managers in de publieke sector maar moeten vertrouwen omdat het niet anders kan. Excessen zullen altijd de kop op steken (volgens u), waarnaar we vervolgens weer concluderen dat we er niks tegen kunnen doen?

    “De PVV is helaas niet de enige partij die zo denkt”.

    Concludeer dan in uw artikel dat, als u onnodige bureaucratie wil, u niet alleen op de de pvv moet stemmen , maar ook op andere partijen.

  8. 8

    @7 Ik heb er geen oplossing voor. Dat is heel slap, en dat weet ik ook. Maar volgens mij is die er ook helemaal niet. Ik vind wel dat mensen eerst eens na moeten denken voordat ze dit soort controlemechanismen bepleiten. Men kan nl. overal wat achter zoeken. Bv. dat PVV-ers hun declaraties niet opgeven, en ik vermoed PvdA-ers ook niet. Etc. Kiest u maar uit wie u niet vertrouwt.

    De enige reden om de PVV te noemen is omdat zij de grootste mond hebben over dit soort kwesties. Maar u heeft gelijk dat bij anderen het lang niet altijd beter is.

  9. 9

    @8 Dan zal er toch gezocht moeten worden naar een gezonde vorm tusssen verantwoordingstekort en verantwoordingsoverlast? Maar geen mogelijkheden? Klinkt wel een beetje fatalistisch. We moeten het besteden van publiek geld dus maar overlaten aan de o zo integere bestuurders die weten wat goed/slecht is (zijn uiteraard ook zeer competente bestuurders) zonder dat we daar op een of andere manier inzage of ocntrole over hebben.

    Als ik uw achtergrond en huidige bezigheden bekijk zou ik toch aannemen dat u meer weet heeft over de theoretische en praktische oplossingen voor dergelijke problematiek. Is uw statement “er is geen oplossing” puur persoonlijk of kunt u het ook onderbouwen met empirisch onderzoek. Wordt er uberhaupt empirisch onderzoek gedaan naar verschillende governance structuren en de gevolgen daarvan?

  10. 10

    @9 De discussie is volgens mij breder dan bestuurders alleen. Die bestuurders zouden in een soort database kunnen staan, zoals dat bij Kamerleden het geval is. De vraag blijft ook dan: is datgene wat in de database staat ook gelijk aan wat er in het echt gebeurt?

    We kunnen hieraan twijfelen. De oplossing die ik breder bepleit – ook bij andere debatten – is dat burgers ook opgevoed moeten worden. Burgers moeten inzicht krijgen in hoe beleid werkt, in hoe politiek functioneert en welke gevolgen maatregelen kunnen hebben. Als burgers inzicht hebben, kunnen ze zich beter orienteren, zijn debatten beter en realistischer en stemmen burgers slimmer. Dat heeft een positieve uitwerking op de verwachtingen van burgers op velerlei terreinen, gaat onvrede tegen, etc. Maar dit is geen realistische oplossing, want dit is heel duur en vraagt een enorme cultuuromslag.