De politie presenteert “Camera in Beeld” als een onschuldig register. Een database waarin te zien is waar camera’s hangen, zodat agenten bij incidenten snel kunnen aankloppen voor beelden. Samen werken aan veiligheid, dat soort werk.
Deze database wordt gevuld door burgers die vrijwillig hun deurbelcamera’s registreren en daarmee de overheid helpen bij het oplossen van misdaden. Mooi toch? Maar bij nadere beschouwing blijkt dat eigenlijk alleen camera’s die de wet overtreden voor de politie waardevol zijn. Camera’s die zich aan de AVG houden, filmen beperkt. Ze maskeren de openbare ruimte. Ze registreren alleen eigen terrein. Ze bewaren kort. Hun bruikbaarheid voor opsporing blijft zo goed als nihil.
De camera’s die wél veel opleveren, doen precies het omgekeerde. Ze filmen stoepen, straten, portieken, buren en voorbijgangers. Ze missen waarschuwingsborden. Ze staan te ruim afgesteld. Ze registreren permanent. Juridisch gezien onrechtmatig, praktisch gezien uiterst bruikbaar.
Die beelden vormen de kern van het systeem.
De infrastructuur draait daarmee op overtredingen van burgers. Wie zich aan de regels houdt, levert nauwelijks materiaal. Wie de privacywet negeert, wordt leverancier. Het systeem selecteert impliciet op illegaliteit.
Wat er meestal ook niet bij wordt verteld: die beelden kunnen worden opgevraagd en gebruikt zonder voorafgaande rechterlijke toetsing. Geen onafhankelijke afweging. Geen proportionaliteitstoets door een rechter-commissaris. Een vordering op basis van het Wetboek van Strafvordering volstaat. Wie zo’n verzoek krijgt, moet meewerken. “Camera in Beeld” fungeert daarmee als infrastructuur waarmee de politie snel toegang krijgt tot particuliere surveillancedata, zonder voorafgaande rechterlijke toetsing.
Daarmee ontstaat een fundamentele spanning. Formeel behoort de politie burgers te beschermen tegen onrechtmatige privacyschendingen. In de praktijk profiteert zij van het voortbestaan ervan, en moedigt het met dit project zelfs actief aan. Hoe meer mensen te ruim filmen, hoe groter het netwerk. Hoe slechter de naleving, hoe rijker de databasis. En handhaving? Vergeet het maar. Privacyhandhaving wordt zo een strategisch nadeel. Streng optreden tegen illegale camera’s verkleint de eigen informatiepositie. Gedogen vergroot haar. Wegkijken wordt rationeel.
Een opsporingsdienst die een netwerk organiseert waarvan de meest waardevolle onderdelen juridisch ondeugdelijk zijn, en die dat netwerk zonder voorafgaande rechterlijke toetsing benut, plaatst zichzelf een grijs gebied waarin verantwoordelijkheden vervagen. In 2024 diende ik hierover een klacht in bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Reactie bleef uit. Wel een ontvangstbevestiging, met een dossiernummer, maar verder: niets. Nooit een inhoudelijk oordeel. Blijkbaar brandt ook de AP zich liever niet aan deze kwestie.
“Camera in Beeld” is zo uitgegroeid tot een parallel opsporingsnetwerk, gebouwd op een illegale infrastructuur, zonder structurele rechterlijke controle, met blijkbaar stilzwijgende instemming van toezichthouders.
En ondertussen ontvangen burgers folders over het belang van gegevens- en privacybescherming.
Reacties (21)
’zij’ ? De politie werkt niet voor zichzelf, maar voor onze veiligheid. Dus de zin is in principe ‘in de praktijk profiteren wij van het voortbestaan ervan’. Dat is belangrijk, want dan wordt het niet een goed/fout verhaal, maar een afweging, een balans. Hoe weegt privacy op tegen veiligheid? Het recht op privacy is niet bedoeld om verantwoording voor misdaden te ontlopen lijkt mij.
Wij hebben er allen belang bij dat verkeersovertredingen worden bestraft, gestolen auto’s opgespoord en geweldplegers worden geïdentificeerd. Dat hierbij ook waarborgen nodig zijn voor de verdachte en andere betrokkenen is duidelijk. Die zijn echter niet absoluut, dat is hopelijk ook duidelijk.
Daar heeft de politie belang bij ja, niet ‘we’. Niet ten koste van onze privacy. Het kan niet zo zijn dat de politie tegelijkertijd moet handhaven op dit soort overtredingen én er belang bij heeft dat ze dat niet doet. Dat moet dan worden vastgelegd in de wet.
Ik vind dit een vrij perverse politiecampagne.
Praktijkvoorbeeld: Camera’s van buur kijken huiskamer binnen, en staan ook op voordeur gericht. In de praktijk kan de buur 24/7 zien wie er langs komt en meekijken in het dagelijkse leven. Buur weigert camera’s weg te halen of af te stellen (wat vrij onmogelijk is). Wijkagent heeft al aangegeven niet in gesprek te willen. Dus de hele dag een gordijn dicht aan een kant van het huis.
En dat alles is het waard omdat de mogelijkheid bestaat dat er ooit een misdrijf wordt gepleegd die dan toevallig op die camera staat?
Zeker hebben wel hebben wij, en jij ook, er belang bij dat de politie misdaden oplost en daarmee zorgt voor een veilige leefomgeving. Dat voor jou bij deze specifieke camera het nadeel heel concreet is en de winst erg abstract is helder, maar dat doet er niets aan af dat wat de politie met de camerabeelden doet niet voor zichzelf is, maar in dienst staat van haar publieke taak waar wij allen van profiteren.
Dat hier tegenstrijdige prikkels ontstaan en dat er conflict is tussen verschillende grondrechten ben ik het mee eens. Dat dit dan ook moet betekenen dat de politie geen gebruik mag maken van beelden van camera’s die niet goed afgesteld staan, daar ben ik minder van overtuigd.
Het wordt een andere zaak als de politie – wat het nu doet – aanmoedigt je illegale camera te registreren. En ja, ik heb er belang bij dat misdaden worden opgelost, maar dat belang weegt wat mij betreft niet op tegen de privacyschendingen die er tegenover staan.
Zeker ook van burgers onderling. Het risico daarvan is niet abstract, maar zoals mijn voorbeeld laat zien, zeer reëel en gebeurt hoogstwaarschijnlijk vele malen vaker dan het oplossen van een misdaad.
Dat is niet wat de politie doet. De politie maakt het mogelijk dat mensen hun camera registeren. De politie toetst die camera niet, en weet dus ook niet of die illegaal is of niet. De politie kan ook niet meekijken met de beelden, dat gebeurt pas als er aanleiding voor is. En het is logisch dat dit zo gaat, want het zou een beetje gek zijn als je deze database gebruikt voor het opsporen van illegale camera’s, daar zijn andere opsporingsmiddelen voor.
Je suggereert dat deze situatie verkeerd zou zijn, en gaat losjes om met het begrip ‘illegaliteit’. Maar dat gaat mij echt te ver. De situatie die jij hier beschrijft bestaat al lang en is gebaseerd op al lang bestaande rechtsregels, die al vaak zijn getoetst door rechters. De spanning die je beschrijft is reëel, maar dat betekent niet dat er sprake is van een misstand. Het zou bijvoorbeeld kunnen dat de politie mensen op strategische plekken er toe beweegt een camera op te hangen, en die dan aan te melden voor het register, om zo inderdaad een surveillance netwerk te verkrijgen. Dat lijkt me inderdaad illegaal. Maar daarvoor lever je geen aanwijzingen – geen bewijs dat de politie met dit register de bestaande wetsregels overtreedt.
Dat mag je vinden, maar het blijft wel jouw mening, en niet een feit. Ik vermoed maar zo dat de meerderheid van de mensen daar anders over denkt, en dat de huidige praktijk in lijn is met het rechtsgevoel van de meeste burgers. Het helpt om ook de andere kant van het dilemma met enige empathie in beeld te brengen als je dit bespreekbaar wil maken, en dan niet te doen alsof de politie dit voor zichzelf doet, bijvoorbeeld, in plaats van vanuit hun publieke taak.
Jij kan toch gewoon je recht halen mbt de camera van je buren? Daar lijkt me geen discussie over, ik zie niet waarom je geen gelijk zou krijgen van de rechter. Juist door jouw voorbeeld te verbinden met iets groters maak je het jezelf onnodig lastig ben ik bang.
Je reactie schuift het debat naar een formeel-juridisch niveau, terwijl mijn punt juist over de structurele prikkel gaat die dit systeem creëert.
Het klopt dat de politie niet actief toetst of een camera legaal is. En het klopt dat zij niet live meekijkt. Formeel blijft de verantwoordelijkheid voor naleving van de AVG bij de burger. Maar daar zit ook het probleem: de staat organiseert een infrastructuur die functioneel afhankelijk is van camera’s waarvan in de praktijk bekend is dat ze vaak te ruim filmen.
Dat de politie “niet weet” of een camera illegaal is, maakt haar rol niet neutraal. Wanneer je een systeem bouwt dat in waarde toeneemt naarmate mensen meer openbare ruimte filmen, ontstaat er een institutionele prikkel om niet al te kritisch te zijn op naleving. Dat is een structurele spanning.
Je zegt dat deze situatie al lang bestaat en juridisch is getoetst. Dat klopt deels: de bevoegdheid om beelden te vorderen bestaat al lang. Wat relatief nieuw is, is de georganiseerde, landelijke inventarisatie van particuliere camera’s door de politie zelf. Dat verandert de schaal en de systematiek. Het maakt van losse incidenten een infrastructuur. Dat verdient politieke en juridische reflectie, ook als het formeel binnen bestaande regels past.
Dat iets binnen bestaande regels valt, betekent bovendien niet automatisch dat er geen misstand kan zijn. Wetten zijn geen moreel eindpunt. De vraag is of de balans tussen opsporing en privacy hier nog klopt, en of de staat niet te afhankelijk wordt van particuliere surveillance, die ook nog eens lokaal ontwrichtend is (zie de vele incidenten op dit vlak).
Wat betreft het “rechtsgevoel van de meerderheid”: dat is geen doorslaggevend criterium in een rechtsstaat. Grondrechten bestaan juist om minderheden en individuen te beschermen tegen de logica van efficiëntie en meerderheidsopvattingen. Dat veel mensen veiligheid zwaarder laten wegen, betekent niet dat de spanning verdwijnt.
En ja, ik kan procederen tegen een individuele buurman. Dat verandert niets aan de vraag. Individuele handhaving is kostbaar, tijdrovend en asymmetrisch. De overheid beschikt over schaal en macht. Wanneer zij een register faciliteert waarin potentieel onrechtmatige camera’s een rol spelen in opsporing, wordt het een publiek vraagstuk.
Mijn punt is dus niet dat de politie massaal wetten overtreedt, dat doet ze niet. Mijn punt is dat zij een model heeft ingericht waarin naleving van privacyregels structureel onder druk staat, omdat overtredingen operationeel voordeel opleveren. Dat is een legitieme zorg in een rechtsstaat.
Die infrastructuur bestaat al, die is door burgers zelf ingericht. Het register maakt deze bestaande infrastructuur slechts sneller toegankelijk op het moment dat het nodig is, het register creëert die infrastructuur niet. Die afhankelijkheid van te ruim filmende camera’s is door het register niet erger geworden, maar bestond altijd al. Dat geldt dus ook voor de prikkel om niet te handhaven, en de spanning.
Ik zie niet in waarom dit register de bestaande jurisprudentie op dit punt zou veranderen. De camera’s worden niet door de politie zelf geplaatst of in het register gezet. De burgers of bedrijven die die camera’s plaatsen doen dat niet om de politie te helpen, maar om hun eigen redenen, in de regel bescherming van hun eigendommen. Aanmelding bij het register is vrijwillig. Wat het wel doet is de het de politie minder tijd kost om in een onderzoek cruciale beelden te achterhalen en veilig te stellen, lijkt me pure winst.
Dat doe je zelf, door het gebruik van termen als ‘illegaal’ en ‘rechterlijke toetsing’. Je suggereert dat het vorderen van beelden ‘zonder rechterlijke toetsing’ iets nieuws is verbonden met dit register, maar het vorderen van beelden kan altijd al zonder rechterlijke toetsing. Het is dus iets wat de wetgever zo bedoeld heeft, en niet een grijs gebied.
Ik denk dat het gewoon duidelijk is dat het plaatsen van de meeste van deze camera’s niet mag, en we zijn het er al over eens dat de politie daar geen rekening mee hoeft te houden *als* er een misdaad wordt gepleegd. Ik wil het vooral hebben over de wenselijkheid van het actief aanmoedigen illegale camera’s te registreren, welk signaal daarvan uit gaat en hoe het zich verhoudt tot privacy, die continu geschaad wordt, en de perverse prikkel voor de politie die van deze registratie uit gaat.
Het juridische staat daarnaast, en het kan zijn dat de onderdelen afzonderlijk inmiddels een toets hebben doorstaan. Dat is voor mijn betoog verder niet zo van belang.
“De politie werkt niet voor zichzelf”
Vrijwel elke (overheids-)organisatie gaat op den duur voor zichzelf werken en voor de bedrijven die er het grootste belang bij hebben, niet voor de getroffen burgers.
Daarom hebben we een toeslagenschandaal, stikstofschandaal, PFAS-schandaal, Schipholschandaal, Lelystadschandaal, Tata Steel schandaal, landbouwgifschandaal enz.
–
Wat we niet moeten vergeten is dat als er eenmaal een systeem is opgezet dat (continue) surveillance van burgers mogelijk maakt, dat dan een eventuele antidemocratische regering daar gebruik van gaat maken.
En de geheime diensten ook.
wat heeft de politie met die schandalen die u noemt te maken?
als je niets te verbergen hebt kun je eenvoudigweg niets tegen politie hebben
er wordt in de verkeerde hoek gezocht
politici zijn verantwoordelijk voor een hoop misstanden
iets tegen politieagenten hebben is een kinderlijke reactie gevoed door onrealistische angst
“wat heeft de politie met die schandalen die u noemt te maken?”
Niet zo veel, maar de politieorganisatie gaat ook “voor zichzelf werken” en gaat denken in wij en zij, zo werken nu eenmaal de meeste organisaties. De schandalen zijn voorbeelden van andere organisaties die zich ook niet meer geheel inzetten voor degene die ze zouden moeten vertegenwoordigen (=alle burgers).
–
“als je niets te verbergen hebt kun je eenvoudigweg niets tegen politie hebben.”
Iedereen heeft iets te verbergen, afhankelijk van de situatie, verder weet je vaak niet wat je eigenlijk verborgen zou willen hebben.
Zo blijkt nu dat als je een visum voor de USA wilt hebben dat je je social media moet vrijgeven. Dan is er dus opeens je snoeiharde kritiek op Trump die je verborgen zou willen houden. Of je woke of transgender discussies. Of die marxistische broer en je XR zus die je allemaal op je visum moet vermelden.
–
“iets tegen politieagenten hebben”
Ik heb niks tegen politie, ik heb wat tegen ongebreidelde staatscontrole en dataverzameling die bij voorbaat elke burger als verdachte aanmerkt en een eventuele antidemocratische machthebber direct de macht geeft alle tegenstanders kalt te stellen. Zie China. Zie Rusland. Zie de USA.
Dat is geen kinderlijke reactie en geen onrealistisch angst.
Noemt u eens een voorbeeld van wanneer de politie voor ‘zichzelf’ is gaan werken en denken.
Als iemand grote moeite heeft met Trump, ultra linkse danwel rechtse taal op sociale media uitslaat of aan iedereen zijn/haar sexuele CV wil laten lezen zouden ze voor hun bezoek of werkzaamheden beter een hierbij passend land kunnen zoeken. Dit in plaats van andersom.
De beste oplossing is zelfbeheersing en niet meedoen aan al die sociale media-malligheid.
Zodoende kan die gevreesde politie inclusief de geheime dienst dan ook onmogelijk een zaak tegen je opbouwen.
Makkelijk toch?
De politie als organisatie beperkt op verschillende vlakken de openheid over haar handelen richting de samenleving bewust. Denk aan de weigering mee te werken aan manieren om te meten of de politie vooroordelen / racistisch profileert, en het niet echt lekker omgaan met het demonstratierecht. Mijn ervaringen met de politie zijn de afgelopen jaren vooral negatief, persoonlijk en wat ik zie in mijn omgeving.
Het lijkt me zeer belangrijk dat we de organisatie die in Nederland het geweldsmonopolie heeft blijven bevragen, en dat die organisatie per definitie bereid moet zijn tot introspectie. Dat laatste ontbreekt er te vaak aan en schiet de politie in de ‘we houden elkaar de hand boven het hoofd’-modus.
” Beste oplossing is zelfbeheersing en niet meedoen aan al die sociale media ”
Dat heet zelf-censuur. Dat is geen oplossing, dat is je laten muilkorven.
Dat betekent dat je nooit meer iets serieus kunt zeggen over welk onderwerp dan ook omdat je niet weet welk instituut of welk land in de toekomst jouw uitingen op internet gaat controleren op voor hun kwaadaardige inhoud. Totale censuur. Helemaal niet “makkelijk”.
–
“beter een hierbij passend land kunnen zoeken.”
Voor de USA kun je nauwelijks met terugwerkende kracht alle posts op alle platforms van de afgelopen pakweg 20 jaar aanpassen omdat die oranje clown van de USA nu plotseling al die posts uit het verre verleden wil inzien.
Daar kun je privé getroffen worden, dat je geen visum krijgt, maar het kan natuurlijk ook je werk hinderen.
Nog even en Trump eist van alle Europese medewerkers van Amerikaanse bedrijven dat zij hun social media laten controleren of zelfs een loyaliteitsverklaring aan de USA tekenen.
Ja, ik heb iets tegen politieagenten van wie de macht niet is beperkt door wetgeving en door rechters. Binnen onze rechtsstaat hebben we regels opgesteld met betrekking tot te gebruiken opsporingsmethodes en het toezicht op die opsporing. Die worden hier omzeild. Dat is er weinig verschil tussen deze ‘Eyes’ en ICE.
Als de politie op illegale wijze bewijs verzamelt zal dat toch nooit stand houden bij de rechter? Zo kunnen misdadigers makkelijk worden vrijgesproken wegens ondeugdelijke bewijsvoering.
Als de politie op illegale wijze bewijs verzamelt houdt dat geen stand bij de rechter.
De vraag is natuurlijk, is het gebruik van camerabeelden die onrechtmatig zijn ook ontoelaatbaar als bewijs in de rechtszaal? Daar is jurisprudentie over, en het antwoord lijkt te zijn, dat hangt er van af. Namelijk van de ernst van het misdrijf vs de overtreding van de AVG.
https://blog.iusmentis.com/2018/07/02/ja-de-politie-mag-illegale-camerabeelden-gewoon-gebruiken-als-bewijs/
Het antwoord is in individuele zaken inderdaad vaak ‘ja’, maar ik vraag me af wat de rechter vindt van de actie van de politie om deze illegale camera’s actief te registreren en te gebruiken.
Vandaag sporadisch gebruik maken van illegale beelden, morgen permanente (verplichte) inschakeling van alle deurbel- en bewakingscamera’s. Overmorgen toegang voor veiligheidsdiensten. Volgende week een boete wegens het te vroeg buiten zetten van de kliko.
China zou trots op “onze” politie zijn die het beste met “ons” voorheeft. Kuch.
https://www.binnenlandsbestuur.nl/juridisch/bevoegdheid/raad-van-state-politie-bewaart-data-burgers-te-lang
De politie bewaart gegevens van burgers langer dan toegestaan (=eeuwig), “voor het geval ze van pas komen in cold cases”.
–
P.S. De politie zou hier ook best wel toegang tot willen hebben… Alles is immers toegestaan om een “cold case” op te lossen.
https://sargasso.nl/wvdd/drogisten-sturen-massaal-gevoelige-informatie-naar-facebook-en-google/
Zo werkt het inderdaad. De normen verschuiven beetje bij beetje. Waarschijnlijk kan bijna niemand zich meer voorstellen dat er vijftig jaar geleden een stevige discussie was, toen het eerste opsporingsprogamma met herkenbare beelden van verdachten op tv kwam. Kon dat wel, vanwege de privacy van de verdachten? Justitie verzekerde toen dat er echt uitsluitend verdachten van de allerzwaarste misdrijven getoond zouden worden. Tegenwoordig zie op de website van Rijnmond regelmatig beelden van verdachten van een inbraak, of van pinnen met een gestolen pasje. Zo ver zijn de normen hierover dus verschoven. Langzaam, over vijftig jaar, zodat het niet of nauwelijks wordt opgemerkt.
Binnenkort beelden van personen die vuil op straat laten vallen?
“Kelder: “Singapore daar zou ik voor zijn: als jij je rotzooi op straat gooit €250 boete.”
Karremans-VVD: “Ik ben in Singapore geweest om te leren hoe zij het doen. Over privacyregels had ik altijd ruzie met D66, ik wil camera’s gebruiken om die hufters aan te pakken.”
Kelder: “Met gezichtsherkenning?”
Karremans-VVD: “nee maar…
Verschuivende normen…