Het failliet van het rentmeesterschap

De eerste die ik over het regeerakkoord hoorde, was Kees de Kort, vrijdagavond op BNR. De tweede was zaterdagochtend Barbara Baarsma in de Volkskrant (wie het artikel kan vinden: graag!), en de derde was Femke Halsema op radio 2 (vanaf ongeveer 12.15 – het programma moet snel online komen).
Conclusies: in plaats van de huidige economische problemen te zien als indicatie voor een structureel probleem, heeft men in het regeerakkoord afgesproken dat er geen probleem is. De huizenmarkt, arbeidsmarkt, de pensioenen; alles is okay en de tijd heelt alle wonden. De pakweg dertig jaar neoliberaal economisch beleid, dat geleid heeft tot een economie die drijft op een kredietkurk wordt in stand gehouden, en er zullen geen structurele hervormingen plaatsvinden – die zijn immers niet nodig, de markt lost het allemaal vanzelf wel op.

Dit is niet alleen ‘een gemiste kans’ (Halsema) omdat er in Nederland op dit moment, na het faillissement van DSB, de staatsteun aan ING en ABN-AMRO, de ontmanteling van Fortis en het instellen van de deeltijd-ww een breedgedragen maatschappelijk besef is van de noodzaak aan structurele hervormingen, het is ‘bühnebeleid’ (Baarsma). Het zijn ad-hoc afspraken die zijn gemaakt om een regering te vormen – goed voor de poppetjes Rutte, Verhagen en Wilders, maar met landsbelang heeft het niets te maken. ‘Met vrienden als Maxime, Geert en Mark heb je geen vijanden nodig.’ (De Kort)

De huidige economische crisis staat niet op zichzelf, en komt voort uit hoe de vorige crisis is ‘opgelost’. Wij besteedden hier afgelopen zomer ook al aandacht aan in onze zomercolleges.

In het kort: in de jaren zeventig was de productiefactor ‘arbeid’ te machtig, en werd door de neoliberale doctrine (denk Thatcher, denk Reagan) de productiefactor ‘kapitaal’ machtiger gemaakt. Dit gebeurde onder andere door loonmatiging (denk Lubbers, denk Kok). Het probleem is alleen: minder loon betekent minder koopkracht. Minder koopkracht betekent minder vraag. Uiteindelijk kan een kind zien aankomen dat dit leidt tot economische stagnatie. En hier komen we bij de crux van de huidige crisis. In plaats van de enige juiste conclusie trekken, namelijk dat de productiefactoren arbeid en kapitaal een evenwichtig geheel moeten vormen om een stabiele economie te waarborgen, heeft men gekozen voor de introductie van krediet om de vraag te stimuleren. Creditcards, consumptieve kredieten, sub-prime mortgages, plasma-televisies op afbetaling, et cetera, enzovoorts. Hier zijn structurele systeemhervormingen nodig, maar het kabinet kiest daar niet voor.

Het kabinet negeert ook de problemen in het pensioenstelsel. Dit is gebaseerd op intergenerationele solidariteit – mijn generatie geeft geld uit aan de generaties die ouder zijn, in de hoop dat de generatie die jonger is ook geld aan mijn generatie zal geven. Maar hoe solidair ben ik eigenlijk met de graaigeneratie babyboomers, die het economische systeem naar hun eigen hand hebben gezet – die snel allemaal nog op hun 57’ste met de lucratieve VUT of pre-pensioenregelingen gaan overwinteren op de boot in de haven van Benidorm en die van mij verwachten dat ik daar tien jaar langer voor ga werken omdat zij het systeem hebben gehypothekeerd? En hoe solidair zijn mijn kinderen straks met mij? Dat de bevolking in rap tempo vergrijst (als gevolg van goede voeding, kleding, betere huizen, uitstekende gezondheidszorg en medicijnen verdommen de bejaarden het om dood te gaan), en dat daarmee de lasten onevenredig zwaar doorwegen op de beroepsbevolking, daarmee was destijds geen rekening gehouden. En daarvoor sluit het regeerakkoord opnieuw de ogen. ‘Een beetje draaien aan de knopjes, en daarmee komt alles wel goed.’ (De Kort)

Ook de huizenmarkt is een bekend probleem. De hypotheekrenteaftrek houdt de huizenprijzen kunstmatig hoog, waardoor het voor starters moeilijk is om een eigen huis te kopen: precies het omgekeerde effect van wat de maatregel ten doel had, namelijk het stimuleren van eigen huis bezit. Zij die al een huis hebben worden gestimuleerd om NIET af te lossen, en de schuld in stand te houden: sterker: zij worden gestimuleerd om op de overwaarde van het huis bij te lenen. De werkelijke (economische) waarde van de huizen ligt daardoor lager dan de marktwaarde en net als bij alle andere economische discrepanties tussen arbeid, kapitaal, vraag en aanbod komt een moment dat dit – linksom of rechtsom – gecorrigeerd wordt. Maar laten we daar vooral niet over na denken, laten we de babyboomers vooral nog wat extra overwaarde laten bijlenen en laten we projectontwikkelaars vooral nog wat leegstaande bedrijventerreinen langs de snelweg laten aanleggen, in plaats van betaalbare starterswoningen – heus jongens, het komt allemaal vanzelf weer een keertje goed.

Met stijgende verbazing heb ik dan ook afgelopen weekeind zitten kijken naar het CDA-congres; een partij die rentmeesterschap en de zorg voor komende generaties hoog in het vaandel zegt te hebben. Ik heb er weinig van gehoord. Eigenlijk vrijwel niemand. Inhoudelijk is het regeerakkoord door het congres niet behandeld: het rapalje van Verhagen c.s. heeft bewust aangestuurd op de centrale vraag: moet het CDA samenwerken met Wilders. Dubbele tong Verhagen zegt op het congres dat hij afstand doet van Wilders, hij speecht met een traan in zijn stem dat hij van de partij houdt, en dat hij de grondbeginselen van het CDA te vuur en te zwaard zal blijven verdedigen (daarbij geruggesteund door een opmerkelijk felle Camiel Eurlings), en stuurt daags nadien een smsje aan Wilders waarin hij hem succes wenst in Berlijn. Het congres was een show, en de vraag die ertoe deed werd niet beantwoord omdat de 5000 leden zich blindstaarden op wat de spinners hadden bedacht. 68 procent was voor wat de spinners hadden bedacht, 32 procent was tegen wat de spinners hadden bedacht. Maar 100 procent van de aanwezigen had zich in het ootje laten nemen.

Dit huidige kabinet doet NIETS aan rentmeesterschap. Dit kabinet schuift de systematische problemen in de economie door naar de toekomst, en doet daarmee dus het tegenovergestelde. Het CDA verkwanselt daarmee haar grondbeginsel en zadelt de komende generaties op met een alleen maar groter wordend probleem. Het regeerakkoord is ‘visieloos schaven’ (Baarsma), de bezuinigingen zijn ‘wisselgeld’ (de Kort) en het akkoord is bedoeld om iedereen een beetje tevreden te houden ten einde de bankjes te vullen. Het is onbegrijpelijk dat het CDA-congres zich niet met díe vraag heeft beziggehouden.

  1. 1

    Tsja, om de grote denker House M.D. te citeren: Everybody is a hypocrite.

    Maar wees niet bang hoor. In andere partijen wordt net zo zorvuldig omgegaan met principes.

  2. 3

    Ja, niks rentmeesterschap. De teksten over de woningmarkt zijn bedroevend, leve de 130 km en de supersnelwegen, illegaal verblijf wordt strafbaar.
    Het was al niet leuk meer voor de illegalen, maar de ‘onderduik’ komt terug. We krijgen een apart strafrecht voor vreemdelingen, met de bijzondere sanctie “ophoepelen”, voor als je niet meer aan het inkomenscriterium voldoet.
    Er was ook wel iets aardigs: de paragraaf over ouderen bevat veel positiefs. Niet de babyboom heeft hier voordeel van maar de generatie daarvoor; dat zijn degenen die in de luiers liggen en niet meer op hun tijd onder de douche mogen en hun pyamadag moeten doorstaan.
    Die paragraaf was beter dan het program van het CDA, dus niet alle PVV inbreng is fout. Maar het akkoord stemt treurig.

  3. 4

    “Conclusies: in plaats van de huidige economische problemen te zien als indicatie voor een structureel probleem, heeft men in het regeerakkoord afgesproken dat er geen probleem is.”

    Hear, hear! (De rest van de post is wel eigenlijk meer van hetzelfde, trouwens)

  4. 5

    Je opmerking “…het pensioenstelsel. Dit is gebaseerd op intergenerationele solidariteit – mijn generatie geeft geld uit aan de generaties die ouder zijn…” klopt niet helemaal. Dit stelsel heeft twee onderdelen: de AOW, en die is zoals je beschrijft, en de pensioenuitkering, wat een uitkering is uit het vermogen dat je met sparen opbouwt in een of ander fonds.
    De mensen die nu een pensioen krijgen, hebben daarvoor in het verleden gespaard. Daar betaal ik niet aan mee. Maar ik betaal wel mee aan hun AOW uitkering.

  5. 6

    Wat Prometeus zegt. Het is dan ook niet het CDA alleen dat met de vingers in de oren zit te ‘lalala-en’. Is het niet typisch menselijk om problemen met een bepaalde kritieke grootte niet te willen zien. Ik moet de laatste jaren vaak denken aan een hele mooie vraag die Diamond zijn studenten geregeld stelde: “Wat zou de Paaseilander die de laatste boom op het eiland om kapte gezegd hebben toen hij doende was?” Reken maar dat hij een ‘waterdichte’ rationalisering had voor zijn waanzinnige gedrag.

    @Ernst Waar je sparen zegt bedoel je natuurlijk beleggen.

  6. 7

    @6
    Als die Paaseilander Verhagen had geheten had hij waarschijnlijk gezegd dat ‘er nu doorgepakt moet worden met de bereikte consensus’,… om daarna het hoofd van Ab Klink & co op de boomstronk te leggen…..

  7. 8

    Ik zou het akkoord niet al te serieus nemen, met 76 zetels in de tweede kamer kun je geen structurele hervormingen verwachten van het kabinet Rutte. Veel blaffen, weinig bijten. Jammer dat de lichtgelovige rechtse achterban en de linkse oppositie hier niet doorheen kijken.

  8. 10

    @5 niet helemaal. De hoogte van je pensioen hangt inderdaad af van hoe goed je beleggingspotje gevuld is. Maar de hoogte van het pensioen die met jouw beleggingspotje kan worden uitgekeerd hangt daarnaast wel degelijk af van wat we met zijn allen opbrengen/hebben opgebracht/zullen opbrengen.

  9. 11

    @5 Ook je pensioen bevat een flink deel intergenerationele solidariteit er vinden forse overdrachten plaats . Zo betalen bv jongeren via hun pensioenfonds voor de vut en halen babyboomers meer uit het fonds dan ze zelf erin stopte + rendement het bevat net als de aow zelf ook een gedeelte omslag, reken maar na die 700mrd pensioenvermogen + nog wat rendement is zonder verse inleggers lang niet voldoende voor de toegezegde uitkeringen. Het pensioenfonds kent slechts een gedeeltelijke kapitaaldekking. Alleen aanvullende pensioenen (verzekeraars/banken, banksparen, pensioen-bv) zijn 100% kapitaaldekkend, en daar is dan ook de uitkering volledig afhankelijk van de inleg+rendement-kosten.
    Zie ook.

    “Het rapport Frijns spreekt van “sinking giants”, die bij ongewijzigd beleid leeg zijn als de huidige generaties dertigers en veertigers met pensioen gaan. De vergelijking met de Titanic is al gemaakt. Het rapport Goudswaard bevstigt die conclusie en noemt een aantal remedies: langer doorwerken, versoberen van de regeling en/of premies met minstens 50 % omhoog.

    Voor de experts komen deze boodschappen niet als een verrassing, sterker nog, diverse economen waarschuwen hier al jaren voor. De reden voor het naderende faillissement is immers niet de kredietcrsisis, al heeft die wel voor een versnelling gezorgd, maar de vergrijzing, en de cijfers daarover zijn al decennialang bekend.

    De sector, en met name de traditionele en sterk vergrijsde vakbonden in de besturen, hebben echter dezelfde selectieve blik als veel partijen bij andere recente crises: het kabinet bij de Irak oorlog en bij de onderwijsvernieuwing, de banken bij de kredietcrisis, etc. Men wil de feiten niet zien en staart zich blind op inschattingen uit de eigen kring. Zo was het jarenlang bon ton om te roepen dat Nederland het beste pensioenstelsel ter wereld heeft en dat we dat moeten gaan exporteren. Bonden schuiven hiermee alle kosten door naar de volgende generatie. Reacties vanuit bondshoek : “we moeten niet overdrijven”, “kleine probleempjes”. Om de vergelijking met de Titanic aan te houden: bonden willen de tafels en stoelen op het dek een beetje verschuiven, terwijl de zaak al onherroepelijk zinkende is. Ondertussen wordt kritiek gesmoord onder de warme deken van de “solidariteit.”

    Pensioenenuitkeringen zijn voor de nu werkende generaties al enorm versoberd terwijl de premies al fors zijn gestegen. Wetenschappelijke prognoses laten zien dat werkenden van nu een veel lager pensioen tegemoet kunnen zien dan de huidige zestigers.

    Wat moet er gebeuren? De pensioenregelingen moeten opnieuw ontworpen worden. Ons hele systeem berust op de aanname dat we een relatief jonge bevolking hebben met veel werkenden en weinig gepensioneerden. In een situatie waar dat omgedraaid is werkt het simpelweg niet.

    Dan de vraag wie dit moet gaan doen. Een zeer relevante, want nu ligt de zeggenschap over de pensioenregelingen bij sterk vergrijsde en niet meer representatieve bonden.”
    http://www.avv.nu/nieuws/328-Pensioenfondsen-stevenen-af-op-een-faillissement.html
    &
    http://sevenxseven.wordpress.com/2010/07/14/intergenerationele-solidariteit-is-intergenerationele-diefstal-door-babyboomers/

  10. 13

    “een economie die drijft op een kredietkurk”: nice / ook in België kun je “stasis” en “christendemocratie” met elkaar associëren (Balkenende – Leterme même non-combat, en dus blijkbaar ook de opvolgers van J-P weinig moedig)

  11. 14

    Ps bedenk in 2020 zijn er geschat al circa 100mrd per jaar and rising pensioenuitkeringen uit de collectieve pensioenpot, ter vergelijk, dat is nu 20mrd want huidige 65+ (oorlogs opbouwgeneratie die is geboren voor <1945 ) is nu veel kleiner, heeft een minder royaal/lager pensioen en wordt en werd minder oud. De pot is nu circa 700mrd die bevat als alles meevalt in 2020 slechts 1.000 mrd waarvan een groot deel dan is ingelegd door jonge generaties die denken dat het bewaard wordt. Doe de wiskunde, het is niet eens/net aan genoeg om de babyboom te betalen, waarbij de volledige inleg en daarna nog in te leggen bedragen gedurende decennia van lagere leeftijdscohorten geplunderd gaat worden.. het is een piramidespel.

  12. 16

    “De huizenmarkt, arbeidsmarkt, de pensioenen […]De pakweg dertig jaar neoliberaal economisch beleid, dat geleid heeft tot een economie die drijft op een kredietkurk wordt in stand gehouden”
    Het is niet echt neoliberaal beleid dat de huizenmarkt, arbeidsmarkt en pensioenen nu problemen hebben. Ik zou het eerder een effect noemen van het in de houdgreep houden van berschillende politiek-economische richtingen, zoals het laatste kabinet: vooral afspreken wat je niet gaat doen.
    Ook de opmerking: “er zullen geen structurele hervormingen plaatsvinden – die zijn immers niet nodig, de markt lost het allemaal vanzelf wel op” klopt niet echt, er zijn juist veel hervormingen nodig zodat de markt eindelijk zijn werk eens kan doen zoals op de huizenmarkt en de arbeidsmarkt.

  13. 17

    @spam/10: correct; ook gespaard pensioen heeft een omslagcomponent (de huidige pensioenen worden deels betaald uit de premies die de huidige werkenden opbrengen; als pensioenen te hoog zijn tov de premies of de te verwachten rentes krijg je precies de ellende die we nu hebben).

  14. 18

    Sweder van Wijbergen (via Gronk) had ook een goed punt: onze diensteneconomie vereist dat we wel pragmatisch omgaan met hervormingen en enigzins proberen een visie op te stellen.

    Dit is simpelweg je kop in het zand steken. Dodelijk, zal blijken over 10 jaar.

  15. 19

    @16 Exact viel mij in de tekst ook op, maar had geen zin om daarop door te gaan. Het zijn idd juist de dure socialistische wettelijke beperkingen van de ‘liberale’ arbeidsmarkt (ontslagrecht, ww, verplicht collectief (ipv individueel) pensioen aow wia/wao wetten en oorspronkelijk sociale wetten zoals fiscale subsidies / aftrek hyporente, bouw/woonbestemmingswetten en onvrije huurmarkt die een echt flexibele liberale markt in de weg staan.

  16. 20

    Iets kleins: er zijn ook nog andere babyboomers. Ook in groepen die in voor iedere generatie over het hoofd worden gezien: de arbeidsgehandicapten. Die al jaren lang een beetje marginaal rond tobben in “leuke volkswijken” waar nu starterswoningen te koop staan door de afbraak van de sociale sector en die strax door huizenmelkers verhuurd worden aan studenten, seizoenswerkers of mevrouwen van boven de 21.
    The lost generation, een deel daarvan. Op het eindje van de babyboom geboren, en nooit interessant geweest, altijd smoel gehouden want het Maagdenhuis was al geweest en de punk moest nog komen.
    Een voordeel: jullie pensioen zullen we niet op vreten want dat bouw je niet op in de WAO of bijstand of een junkentehuis.
    *kruipt terug onder steen*

  17. 24

    @su. Goh, heeft seven meer dan eens een overtreding begaan? Waar heb ik dat meer gehoord dat je dan het land uit moet.
    Het vervelende van deze discussie is dat je constant hoort over het afschaffen van de hypotheek aftrek maar heel weinig over het aanpassen van de pensiopenvoorziening. Als het mechanisme wordt omgezet naar een systeem met opgebouwd vermogen, ben je niet meer afhankelijk van een bevolkings / varkencyclus.
    Hier kun je in een aantal gevallen ook zelf voor kiezen.

  18. 25

    @su: de amerikanen willen juist meer naar zweden toe. Gezondheidszorg voor iedereen, gelijkere inkomensverdeling, etc, etc.

    @minik: ‘zelf sparen’ is lang niet zo efficient (zie de VS met hun 401k’s), collectief sparen is effectiever, maar je blijft zitten met de onzekerheid of je wel voldoende inkomen bijelkaar spaart voor over 30 jaar — een stevige zucht inflatie of deflatie en het is gedaan.

  19. 26

    @24: Het is je misschien niet opgevallen door al het ge-ouwehoer van de islamofoben, maar er is weldegelijk gesproken over pensioenhervormingen de laatste jaren. De sociale partners hebben zelfs een accoord bereikt.

    Verder ben ik slechts begaan met seven. Het moet een waarlijk tirranie voor hem zijn om tussen al die commies te leven.

  20. 27

    Problemen doorschuiven, visieloos schaven, wisselgeld, NIETS

    Pfff, en er heerste nog wel zo’n uitgelaten stemming tijdens en na die persconferentie, ga jij vervolgens de boel weer lopen verzieken. Gaat er even niet om of je gelijk hebt Hoenderdos: je ontneemt mensen wel alle Hoop zo…

    Kom dan zelf maar eens met antwoorden.

  21. 31

    @30 Integendeel, het strookt wel met mijn ideën. Als er niets wordt gedaan aan de pensioenleeftijd dan legt dat een enorme last op toekomstige generaties. Maar dat laat onverlet dat het pensioenmechanisme beter kan.

  22. 33

    @19 Ok, dan heb je die echt flexibele liberale markt. En dan? Misschien geeft het jou en andere gelovigen een gevoel van zuivere schoonheid en orde maar heeft die markt verder nog voordelen?
    Wat levert die liberale markt eigenlijk op? Levert het iedereen een goed leven op? Of is het simpelweg een weer een andere arena met nieuwe maatschappelijke winnaars en verliezers?

    Het doet me denken aan het ideaal van het nieuwe bouwen, Le Corbusier en het CIAM en zo, dat in de Bijlmermeer ten uitvoer is gebracht. Het wonen teruggebracht tot zijn essentie, en niet gestoord door zaken als werken en vervoer. Niet iedereen woonde daar met plezier , het werd een zooitje geworden en de overheid moest ingrijpen. En hoe kwam dat: omdat die idealen allemaal uitgaan van een ongecompliceerde, ongestoorde mens, die voor van alles boodschappenlijstjes afwerkt. Die vind je nergens. De ene mens wil juist wel rommeligheid, de andere houdt van tierelantijnen, en dan heb je de gebruikelijke portie lastposten om over criminelen maar te zwijgen. In het ideaal worden die altijd weggedacht. Uiteindelijk wordt de ideale flat van Le Corbusier bewoond door min of meer dezelfde soort mensen.
    Zo wordt ook die utopische liberale markt verstoord. Gewoon, omdat de praktijk van alledag altijd anders is dan de theorie. Door mensen die achter je rug om andere deals sluiten, die niet leveren, die niet betalen, die marktpartijen buitensluiten, die zeggen pizza’s te verkopen maar eigenlijk mafiosi zijn, etcetera.

  23. 34

    Het probleem van de (neo)liberale markt is dat distributie van welvaart(sgroei) onevenredig verdeeld is geraakt. Door inflatie lijkt het nog alsof lagere en middeninkomens zijn gegroeid t.o.v. het niveau van begin jaren 70. Als je puur naar bestedingsniveau kijkt zie je dat dit voor deze inkomensklasse amper het geval is in tegenstelling tot de hogere inkomens.

    Twee onderdelen van het huidige regeerakkoord bevestigen het beeld dat het CDA het principe van rentmeesterschap heeft verlaten alleen maar.

    We leven in een land waar het kennelijk normaal is dat de gemiddelde burger (modaal) een zeer groot deel van zijn inkomen moet besteden aan het dak boven zijn hoofd. Door de liberalisering van de woningmarkt zijn corperaties alleen nog maar bezig met het verkopen van woningen.

    Sterker nog, als de huidige plannen worden uitgevoerd wordt er echt absoluut helemaal niet eens begonnen om deze problemen op te lossen.

    Het tweede punt is het korten van sociale minima. Het klinkt altijd zo abstract maar stel eens een alleenstaande moeder voor die rond moet komen met een paar tientjes in de week. Voor een partij die gezin e.d. zo hoog in het vaandel heeft staan is het toch wel bizar om te zien dat deze mensen moeten opdraaien voor het failliet van de neoliberale markt en niet de groep die hier het meest van heeft geprofiteerd.

  24. 35

    “De eerste die ik over het regeerakkoord hoorde, was een linksmens, daarna nog een en nog maar een linksvrouwtje.

    Nu wil ik een evenwichtig stukje schrijven alleen ben ik de enige die niet doorheb dat alle gegevens weer afkomstig zijn uit extreem linkse bronnen.

    KOTS!