Thema Rechtsstaat

Hulspas weet het | Christenen in de knel

COLUMN - Eigenlijk is het allemaal de schuld van Marcus Bakker. Toen de Grondwet iets van een halve eeuw geleden herschreven moest worden, stelde hij voor er een nieuwe Artikel 1 aan vooraf te laten gaan: een verbod op discriminatie. En dat vond de Tweede Kamer een goed idee. Een verbod voor de overheid, wel te verstaan. De Grondwet is immers bedoeld om de burger te beschermen tegen de overheid. Maar sindsdien is het gelijkheidsideaal als een dikke deken over ons land uitgespreid, met als voornaamste wapenfeit de Algemene Wet Gelijke Behandeling. Die verbiedt het ons allemaal om te discrimineren.

Dat verbod is tegenwoordig zó vanzelfsprekend, dat het de laatste jaren steeds vaker voorrang lijkt te krijgen op andere rechten. En daarbij botst het met name op de vrijheid van Godsdienst. Dat laatste recht, zo constateert Amanda Kluveld in Gewetensvrijheid in het geding, is behoorlijk onder vuur komen te liggen.

Het smalle pad der vrijheid

COLUMN - Op 17 juli kondigde de nationale ombudsman een nieuw onderzoek aan. Hij gaat onderzoeken in hoeverre de overheid het recht op demonstratie eerbiedigt. Aandacht voor politieke rechten is hoognodig: tot voor kort deden Nederlanders nog massaal mee aan vertrapping van die rechten.

Elke werkdag fiets ik over de Vrijheidslaan. Die laan heette tien jaar lang ‘Stalinlaan.’ In 1946, na de victorie van de geallieerden, kreeg Amsterdam een Victorieplein en werd elk van de drie lanen die op dat plein uitkomen vernoemd naar een geallieerd staatsman: Churchill, Roosevelt en Stalin. De Stalinlaan werd in 1956 hernoemd vanwege het bloedbad dat het Rode Leger aanrichtte in Boedapest.

Het weghalen van de Stalinlaan-naambordjes markeerde het begin van nog heviger uitsluiting van communisten in Nederland. De wijdverbreide sympathie voor communisten vanwege hun moedige verzet tegen de nazi’s was kort na de bevrijding omgeslagen in weerzin, en verviel nu tot walging. Zo viel extreemlinks, of althans het Nederlandse communisme, van zijn voetstuk – en eindigde als paria.

Quote du Jour | Hoe critici van regeringen onschadelijk worden gemaakt

ANALYSE - The Economist schrijft hoe machtige mensen smaadwetgeving gebruiken om hun critici de mond te snoeren:

Defamation is recognised almost everywhere as grounds for a civil claim, in which subjects of wanton and damaging falsehoods can demand financial compensation. But when defamation is a criminal offence, governments can go beyond fining critics who have caused demonstrable harm, and imprison them simply for speaking. Though several countries have recently decriminalised defamation, many more still prosecute it zealously. And even where it can no longer lead to jail, charges can stifle criticism if courts award vast damages.

In de Verenigde Staten is free speech grondwettelijk beschermd. Maar in de meeste andere landen wordt smaadwetgeving gebruikt om kritiek op machthebbers te bestraffen. Dat gebeurt steeds vaker, met name in Aziatische landen zoals Thailand, Cambodja en Myanmar. In Europa hebben vijftien lidstaten journalisten tussen 2009 en 2014 wegens smaad bestraft met boetes of gevangenisstraf.

Materiële schade is niet altijd in het geding. De Cambodjaanse politiek analist Ou Virak meent dat het de politici er vooral om gaat het gezicht te redden. ‘Als je kritiek hebt op de regering vatten ze het op als een persoonlijke belediging.’ Het is vaak moeilijk om een advocaat te krijgen als je wordt aangeklaagd, want ‘opponeren tegen een despoot is niet goed voor je carrière.’

Hoge boetes hebben een preventief effect op het uiten van kritiek. In veel landen slagen machthebbers er zo in hun tegenstanders uit te schakelen door een veroordeling vanwege een op zichzelf onschuldige uiting. De veroordeelde journalist dient vooral als voorbeeld voor de anderen, als waarschuwing voor potentiële critici om te zwijgen: het chilling effect van smaadprocessen.

Terwijl in het verleden de auteurs van mondelinge geruchten, grappen, roddels en stiekem doorvertelde geheimen moeilijk te achterhalen waren, geeft het internet de machthebbers een betrouwbaar opsporingsinstrument. Tezamen vormen de smaadwetten, de uitgebreide bevoegdheden van inlichtingendiensten en het open internet een krachtige rem op de ontplooiing van democratie.

De wondere wereld van Wierd Duk

COLUMN - Wierd Duk maakte zich afgelopen week de risee van Twitter met de uitspraak dat Rusland beslist geen dictatuur was, aangezien je daar een prima leven kunt leiden, zolang je je maar niet bemoeit met de politiek of je verzet tegen de macht.

Een curieuze uitspraak, want je zou hetzelfde kunnen beweren over Iran. Ook daar tref je onder de bevolking een ‘rijk palet aan meningen’ aan. Toch zullen weinigen ontkennen dat Iran een dictatuur is, waar de top van het land met dictaten en decreten de nationale politiek voorschrijft, en de oppositie met willekeur en draconische straffen monddood maakt.

In het programma Dit is de Dag mocht de journalist nog eens uitleggen wat hij bedoelde.

Het verschil tussen Duitsland en Nederland

ANALYSE - Waarom Nederland geen aparte wet krijgt tegen hate speech op internet.

De Duitse Bondsdag heeft op 30 juni j.l. de Netzwerkdurchsetzungsgesetz-NetzDG aangenomen. Dat is een wet die haatdragende, discriminerende en andere ongewenste uitingen op internet moet tegengaan. Beheerders van internetplatforms zoals Facebook lopen het risico op hoge boetes als ze niet goed hun best doen om de vuilspuiterij direct van het net te verwijderen.

Nederlandse parlementariërs vroegen onze regering in april of we hier ook niet zo’n wet zouden kunnen gebruiken. Nee, antwoorden de ministers Blok en Plasterk op 5 juli in een uitgebreide brief die laat zien dat vrijheid van meningsuiting hier anders wordt benaderd dan bij onze oosterburen.

Volledige vonnis Jerry King Luther Afriyie (aka Kno’ledge Cesare)

Jerry Afriyie werd vanochtend in hoger beroep veroordeeld wegens verzet bij arrestatie tijdens een door de burgemeester van Gouda verboden demonstratie.

Eerder was Afriyie vrijgesproken van alle aanklachten. Het Hof gaat in dat oordeel niet mee. Volgens het Hof had de burgemeester legitieme redenen om de demonstratie tegen Zwarte Piet te verbieden; was de aanhouding derhalve wettig, en had Afriyie zich dus niet mogen verzetten tegen arrestatie.

Op social media is er nogal wat commotie om en verwarring over de uitspraak. Vandaar dat we linken naar het vonnis zelf, zodat iedereen voor zichzelf kan nalezen wat daar nu wel en niet in staat.

h/t Monique van der Kist

Zwarte man in auto

COLUMN - Voor Philando Castile was het ongeveer de honderdste keer dat de politie hem aanhield: dat schijnt normaal te zijn voor zwarte mannen in Amerika, en helaas soms ook in Nederland. De agent die Castile voorbij had zien rijden en hem tot stoppen had gedwongen, claimde later dat ‘diens neus’ hem deed denken aan die van een gezochte inbreker.

Castiles vriendin Diamond, die de auto bestuurde, deed het raampje open. Als rechtgeaard Amerikaanse wapenbezitter zei Castile meteen dat hij een wapen in de auto had liggen en zijn vergunning bij zich had. Castile bleef rustig: hij had vaker met nerveuze agenten te maken gehad. Yanez wilde papieren zien, Castile reikte langzaam naar zijn broekzak, of wellicht naar het dashboardkastje, en Yamez vuurde acuut, vijf keer achtereen. Castile stierf op slag.

Papier en werkelijkheid van de Turkijedeal

De onderhandelronde tussen de drie vrienden van ‘het motorblok’ en GroenLinks is stukgelopen op migratie. De aanhakende partij (de meest linkse en kleinste, dus underdog en meeste te verliezen) kon zich niet vinden in de compromistekst van informateur Tjeenk-Willink, die betoogt dat de Turkijedeal goed werkt en dus uitgebreid kan worden naar andere landen. Daaronder ligt een verschil van mening over wat ‘werkelijkheid’ is.

Even ter opfrissing van het geheugen: de Turkije-deal kent ruwweg drie afspraken over vluchtelingen. Eén: Turkije houdt bootjes met migranten naar Griekenland tegen, zodat ze niet verdrinken en Europa niet bereiken. Twee: Turkije behandelt de migranten fatsoenlijk en stuurt ze niet terug naar oorlogsgebieden. Drie: Europa regelt een deugdelijke asielprocedure voor degenen die alsnog Griekenland bereiken en degenen die in Turkije wachten (wat niet betekent dat ze allemaal worden toegelaten).

Bedrijfsgeheimen: het onkruid in een gezonde democratie

OPINIE - Gebrek aan openbaarheid hindert democratische besluitvorming.

De Europese Commissie wil het onkruidbestrijdingsmiddel Roundup niet verbieden. Er is al jaren een strijd gaande tussen milieubeschermers en de nationale en Europese overheid die de producent, het Amerikaanse bedrijf Monsanto, en de traditionele landbouw blijft beschermen. De beslissing over toelating van het middel is al enkele malen uitgesteld. Nu dreigt de tijdelijke vergunning die eind 2017 afloopt met tien jaar verlengd te worden.

De Europese Commissie kan de voortdurende twijfels over de veiligheid van glyfosaat, het omstreden gif in Roundup, niet wegnemen vanwege de geheimzinnigheid over het onderzoek dat aan de beslissing over toelating van het middel ten grondslag ligt. De EFSA, de Europese organisatie voor voedselveiligheid heeft voor de Commissie glyfosaat onderzocht en komt tot de conclusie dat er niks mis is met het middel. Daarbij baseert men zich onder meer op niet openbaar, zeer omstreden onderzoek dat in opdracht van het bedrijf zelf is uitgevoerd.

Sociaaldemocraten in het Europese Parlement zijn geschokt over het besluit van de Commissie, enkele liberalen hebben vragen gesteld. De fractie van de Groenen in het Europese Parlement heeft een rechtszaak aangespannen bij de Europese Hof van Justitie om openbaarheid af te dwingen.