Thema Rechtsstaat

Klaas en het demonstratierecht

COLUMN - Inperking van het grondrecht om te demonstreren. Waar kennen we dat ook weer van? O ja, van autoritaire leiders als Nicolás Maduro in Venezuela en Vladimir Putin in Rusland. En sinds drie weken ook van de leiders van de grootste partij in ons land, Klaas Dijkhoff en Mark Rutte.

“Geen demonstraties bij de intocht.” Op 19 november riep Klaas Dijkhoff, voorzitter van de VVD-Tweede Kamerfractie, via Facebook op tot het afzien van demonstraties bij Sinterklaas-intochten. “En mochten mensen volgend jaar hier geen gehoor aan geven. Dan, lieve burgemeesters: van de intocht tot het feest even geen demonstraties.” Dat zou een demonstratieverbod zijn van ruim twee weken.

Premier Mark Rutte echode Dijkhoffs oproep. Hij pleitte op dezelfde dag als zijn partijgenoot voor een “andere aanpak” van demonstraties bij intochten. De Volkskrant meldde de dag erna dat “Rutte vindt dat demonstraties alleen gehouden moeten worden op plaatsen waar kinderen er niet mee geconfronteerd worden.” Het demonstratierecht schuift hij op die wijze wel heel gemakkelijk terzijde.

Dijkhoff of Rutte mag geen demonstraties verbieden. Vandaar dat Dijkhoff zich richt tot de “lieve burgemeesters,” die dat wel mogen – maar dat louter mogen als het voor hen onmogelijk is om chaos te voorkomen. Dat is vrijwel nooit zo. Zeker niet na de vorming van de Nationale Politie in 2013, waardoor tevoren altijd wel voldoende menskracht kan worden gemobiliseerd om orde te handhaven.

Dokkum

De lieve burgemeesters hebben immers “tot taak, met hulp van de politie, al het mogelijke te doen om dat recht op demonstratie mogelijk te maken en ook te beschermen,” zoals journalist Folkert Jensma 24 november in NRC Handelsblad terecht opmerkt. “Hoe impopulair die mening ook is. Want juist impopulaire meningen die lokaal mogelijk op verzet kunnen rekenen moet de overheid beschermen.”

Er is geen enkele andere grond om demonstraties te verbieden. Dat is met opzet zo vastgelegd, zo legt Jensma uit aan de hand van een rechterlijke uitspraak over de intocht te Dokkum vorig jaar. Ja, zelfs de “vrees voor vijandige publieksreacties is geen aanleiding om demonstraties te beperken of te verbieden,” want “het moet niet lonen om te dreigen met het verstoren van een demonstratie.”

Quote du Jour | Crisis

Democratic institutions, the rule of law, civic infrastructure, a culture of local and national governance in which corruption, while ever present, is exceptional rather than institutional: these things, flawed as they may be and ever improvable as they are, take generations, even centuries to build. But once they topple, they can topple at terrifying speed and with terrifying effect. Britain has forgotten what that’s like.

Verplicht leesvoer voor de Baudetjes en Wildersen. David Bennun groeide op in Kenia en vindt zijn Britse landgenoten veel te zelfgenoegzaam waar het de maatschappelijke orde betreft.

Noord-Europeanen zijn er volgens hem zo aan gewend dat er voedsel in de schappen ligt, het vuilnis wordt opgehaald en er vrede en veiligheid heerst, dat we ons helemaal niet kunnen voorstellen dat de maatschappelijke orde uiteen zou vallen. We kennen de reikwijdte van het woord ‘crisis’ niet. En we denken dat het ons niet kan overkomen; omdat wij bijzonder zijn.

Decennia van pais & vrêe heeft de mensen in slaap gesust. Maar als de bakens op drift raken, kan het ineens hard gaan. Zijn Noord-Ierse vrienden hebben dat een stuk beter begrepen dan de gezapige Engelsen.

Over vrijheid en democratie

OPINIE - En over ballonnen en symbolen….

De oproep van VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff om demonstraties bij de intocht van Sinterklaas te verbieden is al door velen van de hand gewezen op zowel politieke als juridische gronden. Doorslaggevende kritiek op dit misplaatste populistische proefballonnetje: zo buig je in de praktijk voor de gewelddadige en racistische hooligans die in Eindhoven en elders voor overlast hebben gezorgd.

De partij voor vrijheid en democratie heeft het wel vaker moeilijk om de waarden waar zij voor zegt te staan in de praktijk te brengen. Dat bleek onlangs ook weer in de Amsterdamse Gemeenteraad waar VVD-raadslid Marianne Poot met haar CDA collega Boomsma vragen stelde over een anti-Israël demonstratie. De raadsleden stoorden zich met name aan het afspelen van een lied van rapper Ismo over een terroristische aanslag in Tel Aviv. Ismo is eerder veroordeeld voor haatzaaien tegen joden en homo’s. Niet zo’n gelukkige keuze dus van de de organisatoren van de demonstratie op de Dam op 4 november. Maar de vraag aan het college van B&W wat ze van de tekst vonden die daar ten gehore werd gebracht is natuurlijk aan de verkeerde partij gericht. Als zij menen dat Ismo met dit lied over de schreef gaat moeten zij een aanklacht indienen bij het OM.

Quote du Jour | Klassenjustitie

Het OM is duidelijk: ‘Wij behandelen iedereen gelijk.’ Per casus wordt gekeken welke vervolgstap het meeste effect heeft. Het maatschappelijk belang speelt daarbij een belangrijke rol. De vergelijking tussen ING en de gewone man gaat volgens een woordvoerder van het functioneel parket niet op. ‘Niet iedere burger die een overtreding maakt, belandt gelijk achter de tralies. Ook dan worden buitengerechtelijke oplossingen gezocht: je krijgt bijvoorbeeld een boete als je door rood rijdt.’ In de zaak van ING had een schikking het meeste effect.

Als reactie op het voorstel van SP om een onderzoek in te stellen naar het voorkomen van klassenjustitie in Nederland ontkent het OM dat klassenjustitie bestaat en vindt dat je vervolging van ING en de ‘gewone man’ niet met elkaar kunt vergelijken. Het OM slaat hiermee zelf de plank mis door het faciliteren van witwassen te vergelijken met door rood rijden.

Daar komt bij dat gewone burgers voorheen vaker ook een schikking (‘transactie’) kregen aangeboden, maar dat het OM sinds 2008 in dezelfde gevallen vaker een OM-strafbeschikking oplegt. Hier komt ook geen rechter aan te pas, maar dit staat wel gelijk aan vervolging en bestraffing (en dus een strafblad).

Een twitterverbod voor Wilders?

OPINIE - Het grondrecht op de vrijheid van meningsuiting is een van de meest bekende burgerrechten. Te pas en te onpas wordt het gebruikt als argument in allerlei maatschappelijke debatten. Ondanks het universele karakter van het recht staat de uitingsvrijheid bovenaan in het rijtje ‘Nederlandse’ waarden die we hoog moeten houden. Maar er heerst nog veel onbegrip over waar het bij dit grondrecht nu werkelijk om draait. 

Twee weken geleden schreef ik over de medewerkers en studenten van de Universiteit van Amsterdam die een Canadese professor onder curatele wilden stellen. Met hun onhandige open brief miskenden ze de wederkerigheid van de uitingsvrijheid: ik tolereer uitingen ondanks de afkeer die ik voel en reken er op dat aan mij ook de ruimte gegund wordt om mijn standpunten naar buiten te brengen. En alleen de rechter bepaalt de grenzen.

Tolerantie was ook ver te zoeken bij de Friezen die vorig jaar de A7 blokkeerden om demonstranten tegen Zwarte Piet te verhinderen hun protest bij de intocht van Sinterklaas in Dokkum te laten horen. De ‘blokkeerfriezen’ kregen deze week taakstraffen opgelegd van 80 tot 240 uur. De rechtbank: ‘Het recht om te demonstreren is een grondrecht. Verdachten hebben het recht echter in eigen hand genomen. Eigenrichting kan in een democratische rechtsstaat niet worden getolereerd.’ Een van de actievoerders: ‘Als ze een straf opleggen is het om die linkse ratten in Den Haag tevreden te stellen.’

Ook de koepel van Turkse moskeeën TCIF die een twitterverbod voor Geert Wilders heeft aangevraagd toont geen begrip voor het wezen van het grondrecht op vrijheid van meningsuiting.

De verleiding van cybercriminaliteit

VERSLAG - Wat maakt een cybercrimineel succesvol? En hoe helpt dit inzicht ons om ze tegen te houden?

Van phishing tot virus of hack; cybercriminaliteit is overal. Door het internet lijkt het steeds gemakkelijker geworden voor criminelen. Zijn we nu allemaal een mogelijk slachtoffer? En wat kunnen we ertegen doen? Criminoloog Rolf van Wegberg (TU Delft) ziet de oplossing in het kijken naar hoe criminelen hun geld verdienen. Het blijkt dat online criminelen op hetzelfde punt kwetsbaar zijn als offline criminelen, en dat we ze daarop kunnen pakken.

Ransomware als businessmodel

Tegenwoordig staat je meest kostbare informatie online: je bankgegevens en overheidsdocumenten, maar bijvoorbeeld ook je geliefde vakantiefoto’s. “Het doel van cybercriminelen is om aan deze informatie te komen”, zegt Van Wegberg. Wanneer ze toegang hebben tot deze informatie kunnen ze er voor kiezen om er zelf mee aan de haal te gaan, of om het door te verkopen.

Er is echter nog een andere optie waarbij ze niets met de informatie hoeven te doen: het inzetten van ransomware. Dit is kwaadaardige software, die een computer blokkeert of bestanden versleutelt. Pas als je betaalt kan je de computer of de bestanden weer kunnen gebruiken, beloven de criminelen.

Terugverlangen naar Henk Bleker

COLUMN - Soms verlang ik in enen terug naar de dagen van Henk Bleker. U weet wel, die staatssecretaris van landbouw en visserij. In dat onzalige PVV-gedoogkabinet, dat hij als interim-voorzitter van het CDA zelf mogelijk had gemaakt. De man die zich onsterfelijk heeft gemaakt met het ‘briefje aan Mauro’.

Blekers mediageniekheid ligt erin dat hij zo geweldig kon schmieren. Vol pathos wist hij over te brengen dat al dat kinderleed hem ook vreselijk aan het hart ging, maar dat er nou eenmaal grotere belangen mee gemoeid waren en dat de Nederlandse rechtsorde verlangde dat zo’n Mauro, met diens grote bruine ogen, het land uit werd gewieberd.

Het gaat mij er om, er is uiteindelijk een rechtsgeldig besluit genomen. Maar ik, ik walg zelf van de woorden, laten we zeggen als ik naar Mauro kijk. Ik walg zelf van de woorden. Want kijk.. maar aan de andere kant: de samenleving redeneert net als ik privé, maar de overheid moet redeneren vanuit het handhaven ook van de rechtsorde, van het rechtssysteem en van de wet- en regelgeving…

Kijk, dat stelt mij als burger nou gerust: politici die beleid verdedigen waardoor mensen rücksichtslos gemangeld worden, terwijl ze toch laten zien het hart op de goede plek te hebben. Dat stelt het geweten gerust, hetgeen de slaap der onschuldigen aanzienlijk vergemakkelijkt. Kom daar nog maar eens om!

Rana Ayyub wint Free Press Award

VERSLAG - Minister Stef Blok heeft vrijdag in het Vredespaleis in Den Haag de Free Press Award voor de moedigste en meest vasthoudende journalist van het afgelopen jaar uitgereikt aan de Indiase journaliste Rana Ayyub (Foto v.l.n.r. Stef Blok, Rana Ayyub en moderator Aldith Hunkar).

Rana Ayyub heeft zich onderscheiden door haar moed en vasthoudendheid. Ze onthulde de betrokkenheid van de regering-Modi bij buitengerechtelijke moorden die werden gepleegd op protesterende moslims. Sinds het verschijnen van haar boek over deze zaak wordt Rana via social media, haar telefoon en email continue met de dood en verkrachting bedreigd.

De Nigeriaan Kemi Busari kreeg de Newcomer of the Year-Hans Verploeg Award. Busari (22), ging undercover en onthulde fraude en afpersing bij het uitgeven van paspoorten. Zijn publicaties leidden tot een verbod op contante betaling bij de uitgifte van paspoorten.

De Nederlandse radiomakers Mijke van Wijk en Mirjam van Biemen wonnen de Best Report Award met hun documentaire over de Nederlander Tim Boekhout van Solinge die in het Braziliaanse Amazonegebied  strijdt voor behoud van het tropische regenwoud.

Speciale gasten op de bijeenkomst in het Vredespaleis waren Paul Caruana Galizia uit Malta, zoon van een vorig jaar bij een bomaanslag omgekomen journaliste, en Martin Turcek uit Slowakije, collega van Ján Kuciak die in februari met zijn vriendin Martina Kušnírová in koelen bloede werd vermoord. De Nederlandse journalisten Jeroen Akkermand (RTL) en Paul Vugts (Het Parool) kwamen ook aan het woord.

De ‘war on crime’ in Nederland

VERSLAG - Hoe ziet misdaad in Nederland eruit en hoe bestrijd je het? Drie wetenschappers duiken de onderwereld in.

De ‘war on terror’, ‘war on drugs’ en ‘war on crime’: als je kijkt naar de manier waarop we in Nederland over misdaad praten, lijkt het alsof we in een onveilig land wonen. Toch is het in Nederland nog nooit zo veilig geweest als nu. “Hoe veiliger het wordt, hoe hysterischer we omgaan met het laatste beetje misdaad”, stelt filosoof en jurist dr. mr. Marc Schuilenburg (VU). Samen met criminologen prof. dr. mr. Miranda Boone (UL) en dr. Damián Zaitch (UU) ging hij tijdens het Science Café in gesprek over de Nederlandse misdaad.

Sancties en re-integratie

Het aantal gevangenen in Nederland is de laatste decennia flink gedaald. “In vergelijking met het buitenland zijn er in Nederland zelfs erg weinig gedetineerden“, licht Boone toe. Toch betekent dat niet direct dat er minder criminaliteit is. “We brengen steeds minder delicten voor de rechter. En bovendien worden er vaker maatregelen getroffen om mensen uit de gevangenis en in de samenleving te houden, zoals met een taakstraf.”

Dokkum en de demonstratievrijheid

OPINIE - Zinnige en onzinnige reacties op een proces tegen wegblokkeerders.

Het OM heeft taakstraffen geëist tegen alle 34 actievoerders die vorig jaar de A7 blokkeerden om te voorkomen dat demonstranten tegen Zwarte Piet bij de intocht van Sinterklaas in Dokkum aanwezig konden zijn. Tegen initiatiefnemer en “intellectueel dader” Jenny Douwes is een taakstraf van 240 uur en een voorwaardelijke celstraf van 3 maanden geëist.

Met deze eisen heeft het OM niets over Zwarte Piet gezegd, schreef Peter Giesen in De Volkskrant. Het gaat hier, naast een strafbare verhindering van het verkeer, over de vrijheid van meningsuiting. In een samenleving met heel verschillende bevolkingsgroepen kunnen spanningen ontstaan, zoals de Zwarte Pietkwestie ten overvloede aantoont. Als deze groepen met elkaar willen samenleven, moeten zij in elk geval kunnen zeggen wat zij op hun lever hebben, hoe onredelijk of ergerniswekkend dat ook voor anderen moge zijn — mits zij uiteraard niet oproepen tot geweld.

Floor Rusman pareert in de NRC de verdediging van organisator Jenny Douwes die, als een nieuw type provo, beweerde dat het hier om een ‘ludieke actie’ ging. De blokkeerders van de A7 hebben niets van provo begrepen, volgens Rusman. ‘Want inhoudelijk zet het nieuwe verzet het oude op z’n kop. De provo’s wilden demonstreren mogelijk maken, de blokkeerfriezen juist niet. De provo’s streden voor vrije meningsuiting, de blokkeerfriezen wilden die beperken. Want ja, natuurlijk waren ze ervoor, maar „niet voor iedereen” of „niet op deze dag”. De provo’s en andere linkse activisten wilden een hiërarchie afbreken, de blokkeerfriezen willen er een creëren: eerst de rechten van henzelf, dan die van de anderen.’

Een waar woord. En hier zit precies het probleem: rechten opeisen die je anderen niet gunt. Dat heeft inderdaad niets met Zwarte Piet te maken.