IJsland doet het anders

ELDERS - IJsland komt uit de crisis. Maar niet langs elders voorgeschreven wegen.

Tegen alle  verwachtingen in, schrijft Walden Bello van het Transnational Institute, zijn de banken sterker dan ooit uit de crisis gekomen. Ze hebben regulering weten te voorkomen. En de schuld neergelegd bij de overheidsuitgaven. Maar het is een Pyrrhus-overwinning aangezien een nieuwe crisis onafwendbaar is. En dan zal de wereldgemeenschap andere wegen gaan zoeken. IJsland is dan een leuk voorbeeld.

Terwijl elders bankiers weer dikke bonussen opstrijken heeft IJsland nu al 29 bankiers achter de tralies gezet vanwege manipulaties van de markt en schending van het vertrouwen. IJsland, een van de eerste landen die te maken kregen met de wereldwijde financieel-economische crisis, hielp zijn burgers uit de brand met de aflossing van hun hypotheken in plaats van steun te geven aan banken die beter failliet konden gaan. Het land is misschien gezien zijn omvang en ligging niet vergelijkbaar met andere, grotere landen. Maar het voorbeeld is toch wel interessant als je het vergelijkt met de Verenigde Staten waar een bank als Goldman Sachs tevreden kan zijn met een boete van 1,5 miljard dollar omdat het bedrijf over 2014 alweer 40 miljard winst boekte.  Dan Wright, een Amerikaanse commentator schrijft over deze deal:

“In the aftermath of the crisis Wall Street caused, the middle class has been hollowed out, with the US hitting a record amount of childhood poverty. The perpetrators, meanwhile, have been fully restored and are beating profit expectations. What a country.”

Geen wonder dat Bernie Sanders daar hoge ogen gooit.

Terug naar IJsland. Walden Bello zet de dominante trends in het crisisherstel, die onder andere leidden tot de totale verpaupering van een land als Griekenland, tegenover de IJslandse aanpak. Daar liet men de banken ten onder gaan en werden hypotheekschulden van burgers kwijtgescholden. Het heeft het herstel van de economie niet gehinderd. Al in 2012 was de groei van de economie groter dan in andere landen. De werkloosheid is gehalveerd. IJsland’s succesvolle alternatieve weg is volgens Bello te danken aan de kleine schaal van de democratie en de directe verbindingen tussen kiezers en gekozene die mogelijk zijn in een land met 329.000 inwoners, die merendeels in de hoofdstad wonen. Daarbij komt dat de financiële elite anders dan in de VS en Europa nog niet zo veel macht had opgebouwd. Democratische controle van de banken is, anders dan in de rest van de wereld, nog mogelijk. En alleen via die weg kan volgens Bello een nieuwe ramp worden voorkomen.

The combination of deep austerity-induced recession or stagnation that grips much of Europe and the USA and the absence of financial reform is deadly (…) With the move to reregulate finance halted, the creation of new bubbles is more than likely.

IJslanders hechten veel aan democratie en ze zijn op dat punt nog lang niet tevreden, zo blijkt uit recente polls. Als er nu verkiezingen zouden worden gehouden gaan verreweg de meeste stemmen naar de Piratenpartij van Birgitta Jónsdóttir. Zij was ooit, samen met Julian Assange, actief voor Wikileaks. In eigen land heeft ze geijverd voor een nieuwe mediawetgeving met vergaande digitale rechten voor burgers. De Piratenpartij heeft nu drie vertegenwoordigers in de Althing, het IJslandse parlement. Volgens een recente poll zou ze 19 van de 63 zetels kunnen behalen met een programma dat nogal afwijkt van dat van de huidige regeringscoalitie. De Piraten willen meer zeggenschap voor het volk, een grotere transparantie, een menselijkere aanpak van druggebruikers, een 35-uren werkweek en geen enkele vorm van censuur. “De traditionele politiek biedt duidelijk geen vooruitgang en de mensen zijn het beu om te wachten op verandering”, zegt Jónsdóttir. Maar ze blijft wel realistisch. De verkiezingen zijn pas  volgend jaar.

 

  1. 1

    Het was in die jaren dan ook verrassend stil waar het berichten uit IJsland betrof. Het enige dat we mochten horen was het gejammer van de Icesave-spaarders, die voor dat halve procentje meer hun bankgarantie opgaven en hem tòch kregen.

  2. 2

    @1

    Er was wel een bankgarantie, maar die bleek niks waard.
    Dat was een IJslandse garantie….
    Uit eigener beweging heeft Nederland zich toen garant gesteld.
    Geen idee meer waarom. Kom er maar in Wouter.

  3. 3

    “Al in 2012 was de groei van de economie groter dan in andere landen.”

    De val in 2008 was ook groter dan waar dan ook.

    https://www.google.nl/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=ny_gdp_pcap_cd&idim=country:ISL:GRL:NOR&hl=en&dl=en#!ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=ny_gdp_pcap_cd&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=region&idim=country:ISL:SWE:DNK:FIN&ifdim=region&hl=en_US&dl=en&ind=false

    Daarnaast is het als je banken voor het grootste deel geld van buitenlanders beheren ook wel makkelijk om de boel te laten klappen. Als de VS iets soortgelijks had gedaan dan waren de problemen nog een stuk groter geweest, voor de gehele wereld. De overheden van andere Europese landen hebben namelijk grotendeels de garanties van Ijsland overgenomen.

    Daarnaast het populistische geschreeuw om “de bankiers” maar in de cel te gooien is altijd zo hol. Als je met zoiets komt noem dan aub namen en welke wetten zij dan precies hebben overtreden. Anders is het niks meer dan onderbuik geschreeuw op het niveau van Wilders die alle asielzoekers maar preventief in de cel wil gooien. Ze zullen vast wel iets fout gedaan hebben zeg maar.

    Trouwens, waarom nooit Zwitserland als voorbeeld? Die doen het economisch veel beter dan Ijsland.

  4. 4

    @3 Het is inderdaad wel een stuk makkelijker om een bank om te laten vallen als het verloren spaargeld van buitenlanders is. Dat doet een stuk minder pijn in de economie en bij de verkiezingen.

    Overigens was de val wel groter, maar hadden ze meer spek op de botten voor de val en zakt de overheidsschuld nu ook weer net zo hard als dat hij toen steeg, dus dat gaat wel goed komen.

    http://icelandmonitor.mbl.is/news/politics_and_society/2015/10/22/iceland_s_national_debt_falling_fast/

  5. 5

    @2 zo uit mijn hoofd was er een bankgarantie van 40K. 50% NL, 50% Ijsland. Voor mij reden om minder dan 40K op die rekening te zetten. Leek me betrouwbaarder dan die Turkse banken toen, maar dat bleek achteraf een inschattingsfout (onbewuste vooroordelen tegen moslimlanden? toch meer vertrouwen in de superieure Westerse cultuur?). Ik begreep dat het risico groter was dan bij een NL bank, maar je moet iets als je meer dan de 40K bankgarantie op 1 rekening hebt staan en een gedeelde NL/Ijslandse overheidsgarantie leek me toch echt wel zekerder dan beleggen in aandelen of zo. Bovendien, geld boven de 40K kan je natuurlijk pijnloos verliezen.

    Wat me vooral beviel aan Icesave was de website. Ik heb ervaring met internetbankieren bij 4 grote banken in de Benelux en nog altijd komt er qua gebruiksgemak en snelheid van afhandelen van transacties geen enkele bank ook maar het kleinste beetje in de buurt van wat Icesave 10 jaar geleden al kon. En dan nog 4 keer per jaar je rente uitkeren ook.

    Het ging mis toen Bos om een bankrun te voorkomen de bankgarantie van 40K naar 100K bracht. Toen kon hij het natuurlijk niet meer maken om ook de garantie voor Icesavespaarders te verhogen. Icesave opereerde ook gewoon met toestemming van de DNB en onder een deels Nederlandse bankgarantie op de Nederlandse markt.

    @3 @4 Die buitenlandse spaarders hebben de Ijslanders uiteindelijk toch ook allemaal netjes terugbetaald?

  6. 6

    @5:

    Als ik de wikipedia goed begrijp, gebeurde dit:

    IJsland wilde eerst niet de binnenlandse rekeninghouders schadeloos stellen, en wat overbleef mocht over de buitenlandse rekeninghouders verdeeld worden,
    Dit is in 2 referenda bekrachtigd.

    Uiteindelijk besloot een gerechtshof in IJsland dat IJsland de minimale garanties betalen moest.
    Maar geen rente hoefde te betalen over achterstallige betalingen.

    https://en.wikipedia.org/wiki/Icesave_dispute

  7. 7

    329.000 inwoners geeft aan dat de tijd daar is voor Ijsland om een “Jij bent welkom” liedje te kwelen voor de moslims Een paradijs als Ijsland dient natuurlijk onmiddellijk door de linkse elite vernietigd te worden. Met Zweden als voorbeeld, of Molenbeek uiteraard.

  8. 9

    Gas en olieprijs hadden ook niet gekoppeld moeten worden , er had net als in Noorwegen een spaarpotje moeten zijn .. Alleen al dat heeft de banken inplaats van de Nederlandse burgers honderden miljarden opgeleverd .