Zakenkabinet is geen oplossing

Een zakenkabinet. Vanochtend opperde Elco Brinkman het nog maar eens in Goedemorgen Nederland. Een oplossing voor de deplorabele toestand van onze democratie? Een analyse.

Tweede Kamer (Wikimedia Commons/Sysifus)

Nu de politieke leiding van Nederland al jaren onstabiel is, klinkt de roep om een zakenkabinet steeds vaker. De meest potsierlijke van deze oproepen is wel die van Verdonk, waarbij ze zichzelf maar gelijk even een post toedicht. Helaas voor Verdonk bestaat een zakenkabinet uit apolitieke, ter zake kundige mensen, en zij valt onder geen van beide categorieën.

Hoewel de oproep van Verdonk als goedkoop opportunisme valt weg te zetten, is dat minder het geval voor de eerdere betogen van Pechtold en Van Mierlo, en SP-leider Jan Marijnissen. Deze stammen uit 2009, maar het is een idee dat eigenlijk om de zoveel jaar weer geopperd wordt. Zo speelden ook Wiegel, Fortuyn (zie zijn boek Het zakenkabinet Fortuyn uit 1994) en Elco Brinkman (o.a. 2006) met het idee.

Dat die oproep steeds weerkeert duidt op problemen in het huidige bestel die blijven doorzeuren. Ten eerste is er een gebrek aan geloofwaardige leiders. Dat spreekt bijvoorbeeld uit de woorden van Jan Marijnissen:

De regering moet bestaan uit een zevental mannen en vrouwen die op basis van hun levenservaring, kennis, inzet en affiniteit met de publieke zaak het land integraal besturen. De uitvoering van het beleid moeten ze aan anderen overlaten.

Met andere woorden: de huidige politiek levert geen “wijze” mannen en vrouwen meer op. Een tweede probleem – nu wel het meest pijnlijk duidelijk – is de toenemende versnippering qua partijen en standpunten. Coalitievorming wordt steeds moeilijker, met als risico dat het land onregeerbaar wordt.

Vreemd genoeg stellen voorstanders zich zo’n kabinet voor als een wondermiddel, en veel kritisch vermogen lijkt afwezig bij de media die de oproepen doorgeven. Men schuift een aantal belangrijke problemen onder het tapijt. Het eerste probleem van een zakenkabinet is: wie zijn dan die wijze mannen en vrouwen? Al snel zal het formeren van zo’n kabinet verworden tot dezelfde richtingenstrijd die het probleem in de normale democratie vormt. De ene partij wil Jantje en de andere Klaasje, want die hebben immers eenzelfde achtergrond als de eigen partij.

Het tweede probleem: wie zegt ons dat die bestuurders van buiten de politieke arena zoveeel kundiger zijn? Zowel Vogelaar als Verdonk kwamen van buiten de politiek en gingen beiden ten onder door de beeldvorming. Vakkennis is maar een aspect van politiek bedrijven.

Twee andere illustraties van dit punt. Toen een oud-Philips-topman in 1993 opriep tot een zakenkabinet antwoordde VVD-leider Bolkestein:

Doelt hij op een kabinet van zakenlieden die hebben gepresideerd over miljardenverliezen, zonder dat ze er persoonlijke consequenties aan hebben verbonden?

Gezien de financiele crisis een zeer actuele observatie. De andere illustratie betreft Dirk Scheringa, die in 2009 nog beweerde het land wel even vlot te trekken als “gevolmatigd crisisminister op financieel gebied“.

Bijkomend probleem is dat de wijze mannen die men dan voor ogen heeft zich maar aan de politiek moeten willen branden. SER-voorzitter Rinnooy Kan, volgens sommigen gedroomd kandidaat, kan zich niet voorstellen dat ondernemers de politiek in willen.

Het derde probleem is dat een zakenkabinet ook maar een kabinet is: het moet binnen de geldende regels van de parlementaire democratie opereren. Het zal steeds een meerderheid in de Kamers moeten verwerven en is daarom niet slagvaardiger dan een normaal kabinet. Sterker nog: het zou tot extra gekonkel in de bekende achterkamertjes kunnen leiden. En juist in die achterkamertjes (die overigens vaak genoeg een nuttig smeermiddel van onze democratie zijn) is bekendheid met het politieke spel onmisbaar. Wie niet bekend is met de Haagse slangenkuil kan geen meerderheid tot stand brengen.

Samenvattend: de oproep tot een zakenkabinet is vreemd te noemen omdat het vakministers aan politieke kennis zal ontbreken, en zo’n kabinet niet slagvaardiger is dan een gewoon kabinet. Het zou mij een lief ding waard zijn als de media ofwel ophield met het doorgeven van deze ongefundeerde oproepen, ofwel de roeptoeters wat beter aan de tand zou voelen.

  1. 1

    Mooie analyse.

    Twee korte opmerkingen:

    Marijnnissen: De uitvoering van het beleid moeten ze aan anderen overlaten.

    Merkwaardig, want dat suggereert dat de uitvoering niet politiek is. Gezien de hoeveelheid vragen die de SP stelt over uitvoeringskwesties, kan je je afvragen wat Marijnissen dan eigenlijk onder uitvoering verstaat.

    “SER-voorzitter Rinnooy Kan, volgens sommigen gedroomd kandidaat, kan zich niet voorstellen dat ondernemers de politiek in willen.”

    Interessant bericht in het Parool vanochtend. Oud-TomTom topman Alexander Ribbink schijnt wethouderskandidaat voor D66 in Amsterdam te zijn.
    http://www.parool.nl/parool/nl/224/BINNENLAND/article/detail/281685/2010/03/02/D66-schuift-bekende-namen-naar-voren.dhtml

  2. 3

    @2

    Overigens deed Wijers het prima… Winsemius ook.
    Aardige is dat beiden niet van die types waren die zeiden van ze wel eens even zouden laten zien hoe je in het bedrijfsleven problemen oploste.

  3. 8

    De zakenmensen beslissen nu al via hun marionetten. Eelco Brinkman, de man van BouwNederland, enz, heeft macht. Daar heb je geen democratie voor nodig.

  4. 9

    Goed stel nu dat Wijers niet omstreden zou zijn en dat Winsemius het wil doen (en als Marijnissen hem suggereert is hij wellicht onomstreden), wie zou er dan nog meer in moeten zitten?

  5. 13

    @12

    Zeg, over Herman Weijers heeft Halsema wel eens verzucht dat hij premier had moeten worden, Kroes wilde door iedereen in het zadel gehouden worden, en Rinnoy Kan lijkt me ook een redelijk onomstreden figuur.

  6. 16

    Het is wel opvallend dat dit allemaal rechts of liberaal georienteerde personen zijn.

    Mag ik uit jullie voorstellen voor kandidaten opmaken dat jullie een zakenkabinet wel mogelijk achten? Er zijn genoeg mensen met draagvlak over het gehele spectrum te vinden?

  7. 17

    Je zou moeten kijken of ze niet een hele specifieke opdracht mee kunnen krijgen, waar ze zelf veel mee hebben.

    Je zou Rinnooy Kan bijvoorbeeld op onderwijs kunnen zetten met de opdracht om de schooluitval aan te pakken. Daar heeft hij zelf al veelvuldig aandacht voor gevraagd en niemand is tegen het terugdringen van de schooluitval.

  8. 18

    Dan wordt het dus een kabinet dat alleen niet-controversiele zaken doet. Dat is bijna een soort demissionair kabinet dat dus niet echt regeert.

  9. 19

    @18

    Tja, da’s toch altijd het probleem met een zakenkabinet; als het controversieel wordt, wordt het lastig….

    Aan de andere kant, zou je zo niet tot voorstellen kunnen komen waarbij ministers niet direct aan een regeerakkoord gebonden? Zou voor iets als de km-heffing misschien wel goed zijn. Iemand met maximale speelruimte om tot een voorstel te komen.

  10. 20

    Van de genoemde rechtse personen wil bijna niemand, want het loon is veel te laag en ze mogen er niet bij klussen.

    Dat is trouwens ook de oplossing van het probleem van de ‘linkse’ (voornamelijk CDA) elite: verhoog de lonen van ambtenaren en bestuurders en er zullen ook meer rechtse mensen geïnteresseerd zijn in die baantjes. Dan wordt de politieke bestuurselite misschien wel net zo rechts als de economische bestuurselite.

  11. 21

    O ja en BTW: die personen, die wat meer aan de rechterkant staan, hebben hun imago van mensen met draagvlak voor het hele spectrum vooral te danken aan het feit, dat ze politiek niet of nauwelijks actief zijn geweest. Zodra je politiek actief wordt, worden de strontemmers gevuld.

    Vreemde eend in de bijt is wat dat betreft natuurlijk Kroes, die vroeger (in mijn herinnering iig) lang niet zo populair was. Haar populariteit is vooral te danken aan haar tijd als EU commissaris en dan specifiek haar strijd tegen het door vrijwel iedere computergebruiker ooit wel eens vervloekte MicroSoft.

  12. 22

    Melkert kan wel in zo een kabinet wel op Buitenlandse Zaken, Cohen op Binnenlandse en bv van Matthijs Bierman van de Triodos Bank (niet door de crisis getroffen!) op Financiën.

  13. 23

    @mezelf in #10

    Ik bedoelde natuurlijk Wijffels….

    @20

    ehm, Rinnooy Kan zat bij ING en ging uit zichzelf naar de SER,
    Wijffels is volgens mij ook niet het probleem.
    Kroes was eurocommissaris, dat is al publiek,
    Jacobs is een wetenschapper en Cammaert een oud-militair…
    Winsemius had geen problemen met het ministers salaris en Wijers destijds ook niet….

    Dus… beetje suggestieve opmerking die niet op feiten berust Pedro.

  14. 25

    @23: nou het is wel de vraag of R.K. wel weg zou willen bij SER, is een prima baan lijkt me en iets verder van de pers en slangenkuil vandaan.

  15. 28

    @20: Van de genoemde rechtse personen wil bijna niemand, want het loon is veel te laag en ze mogen er niet bij klussen.

    Dat is echt ononderbouwd. Hou de discussie een beetje zuiver aub.

  16. 29

    Zakenkabinet, mijn idee: omdat de discussie in de 2e Kamer dan weer helemaal openligt. Nu is er eigenlijk alleen een schijndiscussie, want de coalitie zit opgesloten in zijn regeeraccoord en de oppositie staat sowieso buiten de deur: van 2 kanten geen echte discussie dus. Het is een schijnvertoning die tot veel frustatie leidt, zowel bij het publiek als bij de politici.