De escalaties op oudejaarsavond werden niet alleen veroorzaakt door het vuurwerk, maar vooral door een bedenkelijke sociale cultuur. Een asociale consumentencultuur. Om onnavolgbare (of neuh, gewoon ordinair populistische egoïstische) redenen is 'deugen' verdacht gemaakt. De neoconservatieve wind heeft hebzucht heilig verklaard. Ieder voor zich en god voor ons allen. En als god het niet doet, dan moet de markt het maar oplossen.
Sociale discipline, doen wat goed is omdat het onderdeel van 'beschaving' is, telt voor een grote groep mensen alleen nog als je er zelf van kunt profiteren. De afgelopen decennia is het sociale cement uit onze maatschappij op veel plekken vervangen door los zand met een beetje spuug. Mensen hebben zelfredzaamheid verward met zelfzuchtigheid. Hoe zou dat toch komen?
Het komt natuurlijk deels door politici die van hardvochtigheid hun salespitch hebben gemaakt, en omdat horkerigheid het in de media beter doet dan solidariteit. Net als hebzucht is solidariteit is aanstekelijk. We hoeven geen Japanse Hara-Kiri sociale discipline na te streven, maar de samenleving hoeft ook geen extrapolatie van een McDonalds wegwerp-'restaurant' te zijn. Waar je voor je bestelling geen sociale interactie meer hoeft te trotseren, en waar de plastic stoeltjes precies oncomfortabel genoeg zijn om je weer snel plaats te laten maken. Efficiëntie boven quality time.
Kwaliteit. Zorgvuldigheid en zorgzaamheid. Naar elkaar omkijken. Het is de vijand van de doomscroll-instagram-cultuur, van plat consumeren met een korte aandachtspanne. Van het 'winner takes all' roofkapitalisme. En dit doorgeslagen kapitalisme heeft zich inmiddels in de haarvaten van ons systeem gewurmd. Techbedrijven achter de grootste social media (Instagram, TikTok, X) hebben dit ‘sociale’ patroon nog een stapje verder doorgevoerd. Hun verslavende algoritmen vol rage-bait zijn medeverantwoordelijk voor het asociale gedrag van deze generatie.
Het lijkt misschien onschuldig klein bier, maar de kleine zaadjes die hier kiemen worden doornige duizendknopen die maar moeilijk te bestrijden zijn. Het geteisem van 'Ongehoord Nederland' en de Andrew Tates van deze wereld schoten hier hun giftige wortels. De meeste mensen komen naar die platforms toe om gewoon sociaal contact te hebben, wat 'gewone' opvattingen uit te wisselen, al dan niet samen met wat kattenplaatjes. Maar de platforms willen mensen verslaafd maken. Blijven scrollen, blijven checken. Extreme content verkoopt. En het maakt ons stuk.
Daarom moet de politiek iets doen aan deze algoritmen. Ze moeten eerlijker/transparanter, en de bewust geïntroduceerde verslavende elementen moeten eruit. Anders hebben we straks misschien wel een vuurwerkverbod, maar nog steeds een land dat in de fik staat.
We moeten IT-beleid politiek maken. De macht van deze bedrijven roept om een tegenmacht. Voorkomen is beter dan bestrijden.
