Justitie liegt over wetsvoorstel

Een uitlating van een woordvoerder van Justitie over het wetsvoorstel dat het verheerlijken van terreur strafbaar stelt, is in strijd met de waarheid. Daarnaast zijn er opmerkingen over het wetsvoorstel gemaakt die de inhoud en reikwijdte van het nieuwe justitiêle wapen bagatelliseren. Dit blijkt uit een onderzoek(je) van het weblog Sargasso naar aanleiding van een publicatie in Webwereld.

In het artikel in Webwereld stelt Justitie dat als voorwaarde voor strafbaarheid geldt, dat de terreurverheerlijkende (of vergoeilijkende, bagatelliserende of ontkennende) uitspraken “aantoonbaar bij een groot publiek voor beroering hebben gezorgd”. Een korte blik op het wetsartikel in wording leert dat ook uitlatingen die de orde kunnen verstoren eronder vallen. Het gaat met andere woorden niet alleen om het daadwerkelijke effect, maar ook om het potentiêle effect van een uitlating. De woordvoerder heeft dus een strengere voorwaarde geformuleerd dan Donner’s voorstel voor artikel 137h Wetboek van Strafrecht eigenlijk behelst. In werkelijkheid is het wapen van Justitie uitgebreider en heeft een subjectievere grondslag, dan valt af te leiden uit de uitspraken van de woordvoerder.

Deze feitelijke misslag doet het wetsvoorstel onschuldiger voorkomen dan eigenlijk het geval is. Dit effect wordt verder versterkt door overige opmerkingen die in de Webwereld-publicatie staan. Gemeld wordt dat het wetsvoorstel ook uitlatingen van verheerlijking of ontkenning “van extreem geweld” omvat die op internet worden gedaan. Vervolgens wordt uit de mond van de woordvoerder opgetekend dat het echter niet zo is “dat iedereen die dergelijke uitspraken op internetfora heeft gedaan nu het risico loopt om vervolgd te worden”. Dit zou zo zijn omdat deze uitspraken in de regel niet bij een groot publiek voor beroering zorgen. Niet alleen vanwege de hierboven genoemde misvatting is dit een dubieuze conclusie. Heeft het recente verleden immers niet anders uitgewezen ten aanzien van obscure blogspotjes, krakkemikkig gemonteerde filmpjes en abominabele raps waarin homosuelen en kamerleden worden bedreigd en ‘gedist’? Het maakt niet uit hoe slecht bezocht een internetforum is, het hoeft maar door een van de vele webloggers te worden opgepikt, of de aandacht van Den Haag wordt (al dan niet via Hilversum) gewekt.

Ten slotte valt er nog wel iets af te dingen op de opmerking van de woordvoerder dat het wetsvoorstel slechts ziet op “verheerlijking van zeer ernstige delicten zoals terreuraanslagen of volkerenmoord”. Immers, de Wet Terroristische Misdrijven heeft vele strafbepalingen geintroduceerd die als ‘terroristisch misdrijf’ kunnen worden aangemerkt. Artikel 137h ziet ook op zulke terroristische misdrijven als hier levenslange gevangenisstraf op is gesteld. Daarom is het artikel bijvoorbeeld ook van toepassing op het saboteren van een auto met terrorisch oogmerk als hierdoor gevaar voor iemands leven te duchten is en leidt tot een dode (168,2 WvSr). Het gaat dus niet alleen om rampen met de omvang van 911 (bovendien ziet het wetsvoorstel blijkens de Memorie van Toelichting ook op misdrijven die nog niet gepleegd zijn). Dit laatste verwijt is op zichzelf misschien pietluttig en zij de woordvoerder vergeven, maar al zijn opmerkingen tezamen geven geen goed beeld van het wetsvoorstel.

Dat Justitie meent de neveneffecten van het wetsvoorstel te moeten bagatelliseren, geeft niet het gevoel dat de burgers serieus worden genomen. Alsof het opschuiven van het strafrecht van een overwegend repressief instrument dat op vaststelbare feiten reageert in de richting van een preventief wapen dat met subjectieve factoren werkt, niet om extra doordachte wetgeving vraagt. Misschien heeft de huidige regering nog slechts de beste bedoelingen en geen voornemen tot het maken van misbruik, maar je moet er niet aan denken wat een kwaadwillend regime met dergelijke middelen zou doen. De introductie van subjectieve factoren als ‘een terroristisch oogmerk’, ‘de verheerlijking van een in de toekomst te plegen misdrijf’, en ‘een potentiele verstoring van de openbare orde’ verdient een kritischer toets en een eerlijker uitleg.

  1. 1

    Vanwege de periquelen der technique genoot deze belangwekkende pots haar voorpremiere bij log.komma.net (zondag 31 juli | 08:30 pm | 665 woorden). Aldaar verscheen de volgende lezenswaardige reactie:

    De redactie van het nieuwe artikel verschilt niet van die van artikelen als opruiing en zo. Dat houdt in dat er van het door de dader gewenste gevolg geen sprake hoeft te zijn, het feit dat de dader dit wil en daar serieuze actie in onderneemt is voldoende.

    Mark laat het een beetje voorkomen alsof dit een slordigheid is, of iets nieuws, maar feitelijk is deze constructie al heel oud en in het hele wetboek van strafrecht terug te vinden.

    Subjectief? Dan moet je ook eens kijken naar de term ‘openbare orde ernstig verstoren’. Want wat is ernstig? Wat is verstoren? En als dit een voorwaarde is voor strafbaarstelling, is het dan wel toegestaan de openbare orde iets minder ernstig te verstoren??

    Gelukkig hebben we nog rechters….
    Geplaatst door Afwas op 01 augustus 2005 09:33
    ——————-

    @Afwas: Het ging mij in hoofdzaak om het bagatelliseren van dit wetsvoorstel. De woordvoerder doet alsof het gaat om een objectieve toets naar de aantoonbare beroering bij een groot publiek. Maar vanwege de toevoeging van het woordje “kunnen” kan deze (redelijk) objectieve waarborg geheel worden omzeild!

    Verder is uw opmerking juist dat het strafrecht al andere subjectieve begrippen kent. Ik heb ook niet willen doen voorkomen dat dit helemaal nieuw was. Ik heb slechts de aandacht willen vestigen op de introductie van steeds meer van dergelijke begrippen in de ‘oorlog tegen terreur’ (ik voeg toe: vaak ook in onderlinge samenhang). Dat is een tendens die u in uw reactie m.i. onterecht bagatelliseert wat als resultaat heeft dat u zich te afhankelijk maakt van uw (huidige) vertrouwen in de rechterlijke macht.
    Geplaatst door mark op 01 augustus 2005 11:01

  2. 4

    Dat justitie “liegt” gaat me wat kort door de bocht. Dat er door communicatiemedewerkers al jaar en dag ( al dan niet opzettelijk) “spin” aan berichten wordt meegegeven mag toch wel als bekend worden verondersteld?

    De wetgeving zelf ( die ik trouwens onnodig acht) lijkt me an sich wel goed in elkaar te zitten.

    “Subjectieve begrippen” spelen daarnaast al een lange tijd een rol in het strafrecht. Daarom speelt de jurisprudentie ook een belangrijke rol, die juist met het doel het recht te “objectiveren” wordt uitgesproken.

    Toch ook wel een aardige observatie (voor juristen ofzo) deze post, maar tegelijkertijd ook een beetje een komkommer?

  3. 5

    Om het nog wat scherper te slijpen: wat is het verschil tussen een “subjectief” begrip en een “objectief” begrip?

    Is een lepel bijvoorbeeld een “steekwapen” ? Is het woord steekwapen daarmee een objectief, of een subjectief begrip? Bij het vervullen van de delictsomschrijving speelt interpretatie vaak een rol.

    Het onderscheid tussen “subjectieve” en “objectieve” begrippen is naar mijn mening dan ook niet helemaal gelukkig gekozen.

    Begrippen die ruim te interpreteren zijn worden door rechtspraak vanzelf nader ingeperkt/ verruimd.

    Vertrouwen in de rechtelijke macht is dan wel een vereiste.

  4. 6

    Vijf Iraniers kunnen zo op de subjektieve gronden van een minister van vreemdelingenzaken van vreedzame protestanten tot staatsgevaarlijke vijanden en chanteurs/terroristen van de nederlandse, europese en amerikaanse rechtsorde uitgroeien. Kortom dankzij de communicatie deskundigen, de spindoktoren die zichzelf dwingen recepten uit de eigen zwarte doos te slikken. De Zwarte Doos die altijd zoekraakt na ongelukken, die doos vol gevoelige en cruciale data die vele vele malen meer cruciaal zijn dan de data en informatie die vijf mensen met irrationele klachten en vragen bij elkaar verzinnen.

  5. 7

    @ Nove: Verdonk bepaalt niets. Het is de rechter die een uitspraak moet doen, in beroep een hogere rechter en tot slot in cassatie de hoogste.

    Als het desondanks toch nog “misloopt” heeft onze rechtsstaat “gefaald”.

    Een arbeiderstribunaal lijkt me een beter alternatief ;-)

  6. 8

    @Sikbock:
    -Justitie liegt: Lees het Webwereld-artikel maar. De woordvoerder zegt:

    “Als voorwaarde wordt gesteld dat het effect van de uitspraken aangetoond moet kunnen worden. De uitspraken moeten dus aantoonbaar bij een groot publiek voor beroering hebben gezorgd”

    Dit klopt niet. Het volstaat om “aan te tonen” dat de uitspraken bij een groot publiek voor beroering hadden kunnen zorgen. Dit is net zozeer een leugen als stellen dat je een verbod op het laten van hele erge scheten instelt, maar dat dit de scheetvrijheid niet zo erg inperkt omdat als voorwaarde geldt dat iemand van de verdachte scheet aantoonbaar misselijk moet zijn geworden. Terwijl in werkelijkheid ook erge scheten die iemand misselijk hadden kunnen maken strafbaar zijn.

    -Subjectieve begrippen. Dat is een valide punt dat Afwas ook al maakte (zie ook mijn reactie daarop). In mijn pots staan allemaal nieuwe begrippen die nog niet in jurisprudentie zijn uitgekristalliseerd, dus dit wetsvoorstel biedt in elk geval weinig rechtszekerheid. Zoals ik hierboven ook al toevoegde, gelden ze vaak in samenhang waardoor het geheel van de subjectieve grondslagen aan elkaar hangt. Bij deze voeg ik nog toe dat Justitie zo een wel heel ruime interpretatievrijheid krijgt om dwangmiddelen op verdachten toe te passen. De werkwijze van Justitie kan zo, ondanks rechters die het achteraf heel mooi invullen, Orwelliaanse trekjes krijgen.

  7. 10

    Sikbock: Helaas bepaalt de minister (van Justitie dan wel) meer dan je denkt. De minister kan opdracht geven vervolging te stoppen (en doet dat ook geregeld, denk oa. aan het geval van de Irakees die aan de VS uitgeleverd gaat worden) en kan bovendien simpelweg procedures aanpassen als rechstuitspraken hem niet welgevallen (denk aan de ze zaak Volkert van der G.).

  8. 11

    Het moge overigens toch wel duidelijk zijn dat ik met ‘subjectieve begrippen’ geen waterscheiding tov puur objectieve begrippen wilde aanbrengen. Het gaat om begrippen die (zeer) ruime interpretatievrijheid meebrengen (ik heb het ook over “subjectievere grondslag” en “subjectieve factoren als…”). Een Amerikaanse rechter noemde laatst begrippen uit de Patriot Act ‘te vaag’ en verklaarde regelgeving tav terroristische organisaties daarom ongrondwettig:

    A federal judge has ruled that some provisions of the US Patriot Act dealing with foreign terrorist organizations remain too vague to be understood by a person of average intelligence and are therefore unconstitutional.(..)
    Without a clear definition of what aid is permissible, they said that those who provide assistance could be subject to 15-year prison terms.
    (..)
    “The court finds that the terms `training,’ `expert advice or assistance’ in the form of `specialized knowledge’ and `service’ are impermissibly vague,” the judge concluded at the end of 42-page decision.
    http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2005/07/31/2003265806

  9. 12

    Eric: Als ik me niet vergist betaalt niet Verdonk, maar u en ik de dwangsom. Als het uit Verdonk’s eigen portemonee zou komen zou er toch nog ergens sprake van gerechtigheid zijn geweest.

  10. 13

    @ Mark #8 : er wordt niet gelogen: lees het maar eens zorgvuldig na. Het hele verhaal wordt niet verteld, maar dat is geen liegen, bovendien veronderstelt liegen opzet. ( niet bewezen).

  11. 15

    @ Bismark: de scheiding van de wetgevende en rechtsprekende macht is een bestaande. Daarmee wil ik niet de invloed van onze minister bagatelliseren

  12. 17

    @Sikbock (13): Op zo’n manier de halve waarheid vertellen, kan wel als liegen worden gekwalificeerd. Webwereld vraagt hoe snel iets wordt aangemerkt als verheerlijking. De woordvoerder haalt de strengste voorwaarde aan, hetgeen leidt bij Webwereld tot de conclusie dat het zo’n vaart niet loopt. Terwijl er ook nog een minder strenge voorwaarde geldt, die de woordvoerder niet vermeldt. Mijn tweede kopkeus zou geweest zijn:
    ‘Justitie misleidt Webwereld’.

    Trouwens, ik moet ook wedijveren met koppen als ‘Jennifer Anniston baalt van foto’s Pitt en Jolie’.