Wat is antisemitisme? (2)

Maar wat is antisemitisme eigenlijk? Een ander woord voor jodenhaat. Bosboom doet een poging om het te begrijpen. Dit is deel 2 van de serie Wat is antisemitisme, vroeger en nu? Constructieve bijdragen in het reactiepaneel, opmerkingen, aanvullingen en correcties worden zeer gewaardeerd.

Deel 2: Wat is ‘het joodse geloof’ en wat heeft een geloof te maken met afkomst?

Er is veel verwarring over wat joden zijn. In deel 1 hebben we gezien dat joden in de eerste plaats de afstammelingen vormen van een volkje van een paar duizend jaar geleden . Maar daar blijft het niet bij. Ook in deze geseculariseerde tijden worden joden vaak in verband gebracht met het joodse geloof.

Wat is het joodse geloof? Afgezien van de oosterse religies, zijn er drie wereldreligies, jodendom, christendom en de islam. Eigenlijk zijn het drie loten van dezelfde stam. Of misschien is het jodendom zelf wel de stam, want het is veruit het oudste geloof van de drie. Het christendom is gebaseerd op het Oude en het Nieuwe Testament. In het Oude Testament staan de verhalen over Adam en Eva, de Ark van Noch, Mozes, enzovoort. Het Nieuwe Testament is het evangelie, oftewel het ‘goede nieuws’ van Jezus. Met het verhaal van Jezus Christus (zelf een jood), heeft het christendom zich afgesplitst van het joodse geloof.

Joden, in de zin van aanhangers van het joodse geloof, accepteren Christus namelijk niet als de zoon van God. Het Nieuwe Testament maakt dus geen deel uit van het joodse geloof, het Oude Testament natuurlijk wel, dat zijn namelijk puur verhalen van het joodse volk. De oorspronkelijke taal van het Oude Testament is dan ook het Hebreeuws, de taal van de joden, die ook nu nog in Israël wordt gesproken.

In het joodse geloof maakt ook de thora, oftewel ‘de wet’, deel uit van de geschriften. In de loop van duizenden jaren hebben vele geestelijke leiders hun commentaren bij al de wetten en voorschriften gegeven. Die zijn als het ware gebundeld in een boek dat Talmoed heet. Want het oude joodse geloof stikt van de wetten, geboden en vooral verboden. Net als bij alle andere geloven, heb je mensen die er ‘weinig aan doen’ en slechts de hoogtijdagen vieren, zoals katholieken die alleen op kerstavond naar de kerk gaan, en een kleinere groep van strenge gelovigen. Bij islamieten noem je dat fundamenteel, bij joden heet het orthodox.

Zoals bij alle religies, leidt het strikte volgen van al die eeuwenoude voorschriften tot een volstrekt anachronistisch, wereldvreemd gedrag: mannen scheren zich niet, hebben gekke hoedjes op en dragen typische pijpenkrullen. Contactlenzen zijn verboden, brillen niet, mits men een montuur uit 1950 gebruikt. Jongetjes worden ritueel verminkt (ze snijden een stukje van zijn plassertje af), bidden moet geschieden alsof je aan een ernstige vorm van parkinson lijdt, een heleboel dingen mogen niet gegeten worden, er moeten twee keukens worden ingericht, enzovoort. Samengevat: het is een hele poppenkast.

Wat heeft dit nu eigenlijk met joden en antisemitisme te maken? Eigenlijk vrij weinig tot niets. Iedereen, van welke afkomst dan ook, kan zich in principe tot het joodse geloof bekeren, en als je wel van joodse afkomst bent, is het belijden van het joodse geloof geenszins verplicht. In vergelijking met andere religies is het joodse geloof dan ook eigenlijk vrij marginaal, zeker het orthodoxe gebeuren. Christenen en mohammedanen blazen (letterlijk en figuurlijk) heel wat hoger van de toren. Antisemitisme richt zich bepaald niet alleen tegen de orthodoxe gelovigen.

Waarom houden ook veel niet-gelovige joden soms toch vast aan de tradities? Tsja, waarom vieren we in het geseculariseerde Nederland nog steeds Kerstmis? Het zijn gewoon tradities, en mensen houden daar nu eenmaal van. Voor een deel komt het weer terug via Amerikaanse series en films. In de Nieuwe Wereld moet je nu eenmaal ‘iets’ zijn: Italian, of Irish, of Jewish.

Naar mijn idee speelt daar ook een zekere plichtmatigheid in mee, je mag je wortels niet verloochenen. En zeker gezien de geschiedenis van de jodenhaat (waarover later meer) zouden veel joden (in de zin van afstammelingen van Juda) het niet doorgeven van die tradities waarschijnlijk voelen als een soort verraad tegenover hun voorouders, zonder dat ze nu zelf zo religieus zijn. De troost die gelovigen blijkbaar van een geloof ervaren is natuurlijk ook niet uit te vlakken.

Jodendom als ‘ras’ en jodendom als geloof, zijn verbonden door de oude geschiedenis, maar eigenlijk zijn het twee verschillende dingen, die los van elkaar staan. Helaas worden deze twee zaken nog altijd vaak door elkaar gehaald.

Volgende keer in deel 3: de geschiedenis van het antisemitisme.