Zondagskind in de problemen

De zaterdagcolumn van Felix Rottenberg uit de papieren editie van het Parool verschijnt iedere zondag, maandag of dinsdag op Sargasso.

Zondagskinderen in de politiek bestaan niet. Toch was Wouter Bos vier jaar een zonnekoning in wording. In het begin relativeerde hij dat menigmaal, maar uiteindelijk begon hij zelf ook te geloven dat hij Jan Peter Balkenende probleemloos zou verslaan en premier zou worden. Dat krijg je als tientallen hielenlikkers je naar de mond praten: ambassadeurs, de Volkskrant-hoofdredacteur, captains of industry, Amerikaanse onderministers; zelfs Tony Blair en Bill Clinton beschouwden Bos als de aankomende ‘president’ van Nederland. Bos was als oppositieleider een bekwame operator. Hij kende alle dossiers, kwam, zag en overwon in talkshows; niemand liep hem voor de voeten.

Er werd wel eens gebromd over zijn vluchtige manier van communiceren. Met honderden bemoeials en betweters binnen en buiten de PvdA onderhield hij contact, vooral per e-mail. Soms schreef hij twee of drie regels, een andere keer uitvoerig, maar er waren ook periodes waarin hij niet thuis gaf. De stille kritiek luidde dan ook dat hij de denkkracht in en om de PvdA niet consequent mobiliseerde. En vorig jaar brak hem dat op.

Een Engelstalige lezing over de modernisering van de verzorgingsstaat bevatte een frisse passage over de fiscalisering van de AOW. Daar was overleg over geweest met experts, maar dat was op zijn Bos’ gegaan: veel via de e-mail, één op één. In De Wouter Tapes, het inmiddels al veelbesproken Tegenlicht-tweeluik van Rudi Boon en Kees Brouwer, ziet de kijker hoe Bos zijn trefzekerheid verliest als hij na de zomervakantie, eind augustus 2006, met de PvdA-fractie de AOW-strategie doorneemt.

Kamerlid Frans Timmermans speelt CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen –beiden zijn Limburgers. De geestige gelijkenis roept gelach op, maar maskeert het gevaar. Bos staat met zijn mond vol tanden als ‘Verhagen’ hem verwijt: “U heeft veel te veel woorden nodig, u pakt ons geld af .” De Wouter Tapes zijn verplichte kost voor liefhebbers van politiek, omdat ze laten zien hoe tijdnood en naïviteit een zondagskind in de problemen kunnen brengen.

Bos was nog lang niet klaar voor het premierschap. Tactisch is hij een groot talent, hij kan ook breed denken. Maar als control-freak beschikt hij niet over het geduld om met de PvdA een koers voor de komende twintig jaar uit te zetten. Zo’n visie ontwikkelen is het moeilijkste wat er is. Om een antwoord te vinden op het vadsige consumentisme dat de verzorgingsstaat verstikt, moet je de beste denkers om je heen verzamelen. Maar Bos zat in de partijbus, op weg naar stompzinnige zeepkistbijeenkomsten en omringd door een dozijn bakvissen, zijn adviseurs, die hem lastigvielen met pr-ideetjes en non-stop, zenuw-achtig getelefoneer.

Gaandeweg merkte Bos dat hij zijn intuïtie verloor. Hij reageerde veel te nerveus als De Telegraaf de PvdA treiterde (wat die krant altíjd doet, een paar weken voor de verkiezingen); zijn koers was waterig, het glipte hem uit handen.

De PvdA-fractie heeft inmiddels het tweeluik plenair bekeken. De fractieleden waren onthutst. Als ze De Wouter Tapes nog twee keer bekijken, zullen ze zien dat al dat gefrunnik aan de marketing en beeldvorming, de wijsheid van een eeuw sociaaldemocratische ervaring blokkeert. Negeer de polls voortaan en concentreer je op een eigenwijze en standvastige koers.

Felix Rottenberg
Columnist Het Parool en associate-redacteur VPRO Tegenlicht.

  1. 3

    Bos was zondagskind zolang hij zijn mond hield. Jaren lang was het kabinet impopulair en de oppositie PvdA dus op grote winst in de peilingen.
    In de campagne, toen Bos dus wel wat moest zeggen, bleek die winst op lucht te zijn gebaseerd. Wouter Brink en de Partij van de Worldonline.

  2. 4

    Rottenberg, de vermomde PVDA-strateeg, die voor de vorm de partij ook wel eens bekritiseerd, had in zijn hoedanigheid als handige ritselaar uit het Amsterdamse filmwereldje als beste kunnen weten welke desastreuze gevolgen de Wouter Tapes zouden krijgen.

    Overigens las ik vandaag een betere analyse over het verval van de PvdA (incl. mogelijke oplossingen) dan die van Rottenberg.
    http://dezwijger.blogspot.com/2007/03/partij-van-de-arbeid-met-de-pootjes.html

  3. 6

    Bos is helemaal niet geinteresseerd in een lange termijn strategie voor de PvdA, Wouter wil carriere maken en een PM of vice PM functie is dan uitermate effectief.

  4. 7

    Heeft Bos ooit eens een visie geformuleerd zoals Blair zijn ‘Third Way’ of Bush zijn Kruistocht tegen het ‘Terrorisme’, zo moeilijk is dat toch niet? Je ziet dat elke ideologie (PvV) of schijn van ideologie (SP) enorme aanhang werft. Als de PvdA nou eens zou zeggen: over 10 jaar moet Nederland er zo uitzien, en er een leider zou zijn die daar ongeacht peilingen of kritieken of het succes van andere partijen daar in zou geloven, dan heeft zo’n PvdA echt wel potentie.

    Voorzetje voor de 10 Geboden van de Sociaal-Democratie:
    1. Volksverzekering,
    2. Eigen woningbezit,
    3. Europese Unie in Ringen: Turkije en GB in 2e ring (economische integratie, vrijheid van verkeer voor mensen en kapitaal, geen politieke integratie), 3e ring: Noord-Afrika, Rusland: speciale economische betrekkingen, geen Euro etc.
    4. Gratis OV
    5. Afschaffen college gelden en studiebeurs (ipv studiebeurs alleen maar studieleningen).
    6. Hypotheekrente afschaffen,
    7. Immigratie gebaseerd op ecomische vraag en competentie (toestaan van ‘kopen’ van ‘oranje’ kaart voor 25.000 euro), politiek asiel voor enkelingen, oorlogsvluchtelingen alleen maar in regio opvangen met steun EU.
    8. Afschaffen positieve discriminatie op basis van ethniciteit: slechts nog sociaal-economische criteria,
    9. Verharden van straffen,
    10. Afschaffen publieke omroep en landelijke kunstsubsidies, ipv 2 publieke staatsnetten en gemeentelijke kunstsubsidies.

  5. 8

    @Caprio: “6. Hypotheekrente afschaffen,”

    Ik denk dat de hypotheekverstrekkers het daar niet mee eens zullen zijn, die willen over het algemeen een vergoeding voor het kapitaal dat zij bechikbaarstellen…

  6. 9

    Ben het voor deze keer vol-le-dig met Felix eens. Dat Bos heeft durven meewerken aan de Tegenlicht-documentaire pleit naar mijn mening alleszins voor hem. Hij is toch de enige die íets van ‘de les van Fortuyn’ heeft opgestoken.
    Maar het ‘Bossisme’ is nog te oppervlakkig en mist de (wetenschappelijk-ideologische) onderbouwing waar het CDA de verkiezingen op gewonnen heeft. Benieuwd of een Bos-binnen-het-kabinet aan zo’n ideologische verdieping toekomt.

  7. 10

    @TRS

    vadsige consumentisme

    Verdeling van rijkdom, het socialistisch ideaal. Blijkbaar is Bos er al en begrijpt Felix niet waar Bos voor staat.
    Iedereen een auto! (Sorry voor de Godwin)

  8. 14

    Mango, een wetenschappelijk-ideologische onderbouwing waar het CDA de verkiezingen mee gewonnen heeft?

    Ik heb het CDA anders niets inhoudelijks horen zeggen. Althans, niets dat verder ging dan Bos zwartmaken.

    Een wetenschappelijk-ideologische onderbouwing? M’n reet.

  9. 17

    Het is juist de vadsige verzorgingsstaat (lees: bodemloze, heilloze put), die ons ‘consumentisme’ (lees: bestedingen en investeringen in de economie) in de weg staat.

    Verder sluit ik me vrijwel geheel aan op Caprio, op punten; 1, 4 en 8 na. Punten 1 en 4 betekenen verregaande invloed van de staat. Overigens bestaat er niet zoiets als ‘gratis’ of een free lunch, dat wordt altijd door iemand betaald via belastingen. Bij punt 8; ik vind elke vorm van positieve discriminatie volkomen verwerpelijk. Dat moet volledig verdwijnen, ook armen en onopgeleiden zijn niet heiliger dan anderen.

    @ Rottenberg
    Uw betoog staat wel haaks op de pre-tweede kamerverkiezingen-toon van uw columns, die zich het beste laat kenmerken als ‘cheerleadergedrag’. U zag Bos als DE verlosser van de politiek. Nu laat u hem vallen. In tijden van nood leert men vrienden kennen.