Basisinkomen: ‘Do They Owe Us a Living?’

ANALYSE - Er ontbreekt wel eens wat in de discussie over het basisinkomen. In elk geval twee van die dingen worden besproken in dit stuk van Jacobinmag-redacteur Peter Frase. Ten eerste de principiële rechtvaardigheid van een universeel basisinkomen. Zoals Frase het uitdrukt:

[the Universal Basic Income] directly addresses one of the most fundamental objectionable things about capitalism, namely the fact that it makes almost everyone dependent on performing wage labor in order to survive.

Het verhaal hierachter zou iedereen bekend moeten zijn: het huidige systeem, door de aarde in partjes van zogenaamde ‘eigendomsrechten’ te verdelen onder enkelen, heeft de velen van hun traditionele bestaansmiddel beroofd, en daarmee voor hun bestaan afhankelijk gemaakt van de verkoop van hun arbeid, tijd en autonomie aan een werkgever.
_______
Voordat mensen zich gaan vastbijten in de historiciteit van bovenstaande, bedenk dat het het normatieve aspect van dit punt is dat telt.
‾‾‾‾‾‾‾
De gevolgen hiervan voor de huidige arbeidsrelaties mogen niet onderschat worden. Zelfs al zou een leven van het land tegenwoordig relatief oncomfortabel en slechts een laatste redmiddel (een vangnet) zijn, het simpele feit dat mensen überhaupt een bestaan achter de hand hebben zou al zorgen voor een enorm verbeterde onderhandelingspositie met een potentiële werkgever. Voor veel mensen die nu een baan zoeken, behoort ‘nee’ zeggen tegen een kans op werk immers gewoon niet tot de mogelijkheden. Waardoor de werkgever vaak alle eisen kan stellen, en de werknemer alles maar heeft te nemen.

Een basisinkomen zou deze – kunstmatig – verstoorde arbeidsrelatie weer rechtzetten. Mensen hebben weer een eigen bestaan achter de hand, onafhankelijk van een werkgever of de overheid, en dat nemen ze bij een sollicitatiegesprek mee naar de onderhandelingstafel, zodat er onderhandeld kan worden over een uitkomst die voor beide partijen (on)bevredigend is.

Een tweede aspect aan het basisinkomen dat vaak onbesproken blijft is hoe enorm ingrijpend zo’n correctie zou zijn. D.w.z., de arbeidsmarkt (ook voor ongeschoolde arbeid) volledig op zijn kop zetten en van een buyer’s een seller’s market maken.

Veel scenario’s en rekenmodellen over het basisinkomen berekenen domweg wat het kost, wat het scheelt, en waar het verschil naartoe moet of vandaan moet komen – gebaseerd op de economie en de belastinginkomsten en -uitgaven van nu. Alsof verder alles ongeveer bij het oude blijft dus, alsof de invoering van een basisinkomen vrijwel zonder gevolgen blijft.

Terwijl, als het niets verandert, waarom dan überhaupt een basisinkomen invoeren? Als de vogel toch niet uitvliegt, kunnen we de kooi dan niet beter dicht laten? Nee, de kooi is momenteel juist dicht omdat de vogel anders uitvliegt. Ongelukkige kantoor- en fabrieksslaven zullen hun onbevredigende en ondergewaardeerde baantjes verlaten en inruilen voor hun hobby’s en passies als de gesel der armoede en vernedering niet langer op de loer ligt.

En de gevolgen dáárvan zullen ook weer enorm zijn. Producten die nu vooral gebruikmaken van loonslavernij zullen (als we erop staan alles aan de markt over te laten) duurder worden, als ze al niet helemaal verdwijnen. Andere producten, die juist vooral afhangen van werk dat mensen leuk of belangrijk genoeg vinden om op te pakken zelfs al ze er niet voor betaald worden, die kunnen echter weer goedkoper of zelfs gratis worden.

De precieze gevolgen van het verwijderen van dwang uit de economie zijn uiteraard niet te voorspellen, maar het stuk van Frase biedt ons in elk geval een handvat door te beginnen met betaald werk, zoals dit nu bestaat, onder te delen in de volgende vier categorieën:

  1. werk waarvan we vinden dat het moet gebeuren, maar dat niemand graag doet;
  2. werk waarvan we vinden dat het moet gebeuren, en dat we eventueel onbetaald zouden doen als we maar genoeg tijd hebben;
  3. werk dat nutteloos of zelfs schadelijk is voor de samenleving als geheel, en dat niemand ook graag doet, maar dat toch gebeurt omdat bedrijven er winst mee maken en mensen nu eenmaal een baan nodig hebben;
  4. werk dat nutteloos of zelfs schadelijk is voor de samenleving als geheel, maar dat mensen toch graag doen.

Aan de hand hiervan kunnen we in elk geval een beginnetje maken. Beginnen in te zien raden welke vacatures na het afschaffen van de loonslavernij makkelijker of moeilijker gevuld gaan worden, of dat erg is of niet, en zo ja, welke oplossingen we daarvoor dan kunnen bedenken.

(via deze nuttige ‘explainer’, die ik weer hier vond … )

Open waanlink

  1. 1

    Geen tijd om het artikel te lezen en het filmpje te kijken. Wel tijd om de vraag te beantwoorden:

    “Nee, ze zijn me geen levensonderhoud verschuldigd maar wel een evenredig deel van het aardoppervlak om in mijn levensonderhoud te kunnen voorzien.

    En for the record: als we niet nog heel veel regenwoud willen kappen en dingen stuk willen maken is de planeet bij lange na niet groot genoeg om iedereen een `evenredig stukje aardoppervlak’ te geven dat groot genoeg is om de Westerse levensstijl (zonder forse technologische updates) te handhaven.

    Laat ik dat nog wat stelliger zeggen: de planeet is niet eens groot genoeg om iedereen een `evenredig stukje aardoppervlak’ te gunnen waarmee je een Westerse levensstijl op bijstandsniveau kunt handhaven.

    Als je basisinkomen en globalisatie combineert ontkom je niet aan wat bijzonder ongemakkelijke conclusies over de egoïsten die we vandaag de dag zijn en over hoe klein de kans is dat we onze levensstijl nog heel lang kunnen handhaven. Conclusie is immers dat dat alleen kan als we de armen van vandaag arm houden. En dat gaat (gelukkig) niet gebeuren. De volgende conclusie die je kunt trekken is dat ons land verschrikkelijk veel te klein is om onszelf te bedruipen. Dat kan alleen maar gierend misgaan.

  2. 2

    Of course they do!

    Wat ik mis is dat basisinkomen ook scholing weer mogelijk maakt, nu moet je alles in het begin van je leven doen, met
    basisinkomen heb je de vrijheid je bagage bij te spijkeren of gewoon wat compleet anders te doen.

  3. 3

    Een basisinkomen zou deze – kunstmatig – verstoorde arbeidsrelatie weer rechtzetten.

    Misschien, maar ik verwacht van niet. Zodra je in de tang van de verstoorde consumentenrelatie zit – denk aan bijvoorbeeld je hypotheek – dan is een basisinkomen niet genoeg om je vrijheid te garanderen. Daarnaast geloof ik niet dat the powers that be een basisinkomen zouden toestaan die toereikender is dan de meest basale levensonderhoud.

  4. 4

    @3: Basisinkomen is inkomen dat je nodig hebt om te kunnen leven, hypotheek vind ik nou niet echt vallen onder de basis, dat is extra luxe waar je zelf voor kiest en waarvoor je lekker mag werken.

  5. 5

    @4 Zo snugger ben ik ook wel, al denk ik dat over het recht op huisvesting ook de nodige kanttekeningen oplevert. Het gaat mij echter om de uitspraak dat een basisinkomen je bescherming biedt tegen loonslavernij. Ik ben daar niet zo zeker van.

  6. 6

    @4 Volgens mij heeft het weinig zin om dit vanuit de en-ik-dan-bril te bekijken. Huisvesting heeft iedereen in ieder geval nodig dus het basisinkomen moet daar voldoende hoog voor zijn, anders is het geen basisinkomen.

    Dat roept echter wat vragen op:
    – Als ik niet werk en wel via een basisinkomen het eigendom van een huis kan vergaren, is dat dan wel logisch, eerlijk of wenselijk?
    – Huizen zijn vrijwel allemaal particulier bezit. Is een situatie wenselijk waarbij “toevallige” huizenbezitters op grote schaal profiteren van de toename aan huurders die een echt basisinkomen wel eens met zich mee zou kunnen brengen?
    – Is een basisinkomen wel te handhaven in een situatie waarbij huren “weglekken” naar huizenbezitters? Dit lijkt een recept voor een oligarchie.
    – Moet particulier huizenbezit misschien geleidelijk deels worden afgeschaft met de invoering van een basisinkomen?
    – Zou niet iedereen bij zijn geboorte recht moeten krijgen op een evenredig deel aardoppervlak om zijn ding te doen?

    Zoals ik ook in @1 al betoog brengt de discussie over basisinkomen je onherroepelijk bij vraagstukken over de verdeling van schaarse middelen en vervolgens bij vraagstukken over hoe we onze westerse levensstandaard ooit gaan rijmen met het eerlijk verdelen van spullen over de mensheid. En vraagstukken over hoe een veel te klein land als Nederland überhaupt stand kan houden in een eerlijkere wereld. Ik zie het allemaal nog bepaald niet voor me op een manier waar ik echt blij van word…

  7. 7

    @5: Als het ingevoerd kan worden op een redelijk bestaansniveau, dan is dat het einde van loonslavernij.

    Dat is waarom ik inderdaad ook denk dat het nooit ingevoerd gaat worden, niet zonder slag of stoot in elk geval: het impliceert een revolutie.

    (overigens is dat inmiddels zo’n beetje mijn standaardreactie op de mogelijkheid van een basisinkomen geworden, zie bv. hier en hier, maar dat is voor mij juist een reden om ervóór te zijn: nu begint het idee vaart te krijgen, zorg ervoor dat ‘powers that be’, zoals je dat zegt, zo hard mogelijk moeten werken om het tegen te houden, misschien vallen hun maskers er wel van af … )

  8. 8

    @7 Dat is waarom ik inderdaad ook denk dat het nooit ingevoerd gaat worden, niet zonder slag of stoot in elk geval: het impliceert een revolutie.

    Waarom dan niet meteen doorpakken in plaats van strijden voor halfoplossingen die trachten de negatieve kanten van het kapitalistische beest mitigeren?

  9. 9

    “Nee, ze zijn me geen levensonderhoud verschuldigd maar wel een evenredig deel van het aardoppervlak om in mijn levensonderhoud te kunnen voorzien.”

    Precies: they don’t owe us a living, they owe us a bestaansmiddel – zonder gemor.

    @8:

    Waarom dan niet meteen doorpakken in plaats van strijden voor halfoplossingen die trachten de negatieve kanten van het kapitalistische beest mitigeren?

    Het einde van economische dwang is niet de negatieve kanten van het kapitalisme mitigeren, maar afschaffen. Het is dus geen halfoplossing.

    Zie trouwens ook het stuk van Peter Frase, over dat niet alle hervormingen op reformisme neerkomen.

    (je uit purisme apathisch en afzijdig houden – en dus tam en tandeloos – is trouwens helemaal geen oplossing … )

  10. 10

    @8 Het einde van economische dwang is niet de negatieve kanten van het kapitalisme mitigeren, maar afschaffen. Het is dus geen halfoplossing.

    Om economische dwang op te heffen zul je de klassenverschillen moeten opheffen. Een ‘oplossing’ wat deze verschillen in stand houdt – en dat doet de basisinkomen – kan nooit in staat zijn om economische dwang te vermijden. Het is de revolutie verpakken in sociaaldemocratische prietpraat.

  11. 11

    @9

    Het einde van economische dwang is niet de negatieve kanten van het kapitalisme mitigeren, maar afschaffen. Het is dus geen halfoplossing.

    Afschaffen van iets dat de mens eigen is kan enkel onder dwang OF op een oneindige planeet (zoals die effectief werd ervaren door onze verre voorouders) OF door de mens zo goed te vermaken dat zijn onherroepelijke kapitalistische neigingen niet tot uiting komen.
    Dwang klinkt me niet zo prettig en een oneindige planeet kunnen we schudden. Derhalve zit er maar een ding op en dat is wachten op de oneindige vakantie die de robots al zo lang beloven. Maar ook dan moet u wel eventjes een antwoord verzinnen op de vraag waarmee al dat voedsel uit Marokko, Chili en Ethiopië dan precies betaald gaan worden.

    Pas op wat je wenst, misschien krijg je het wel; een eerlijk verdeelde wereld zou wel eens kunnen betekenen dat u als Nederlander niets dan armoe resteert. En da’s erg onhandig als je zit met een ieniemienielandje dat is ingericht op en naar die oneerlijke verdeling.

  12. 12

    Om economische dwang op te heffen zul je de klassenverschillen moeten opheffen.

    Dan heb je weer andere dwang, goelag’s, killingfields, etc.

    Kapitalistische beloning heeft ook positieve eigenschappen; veel van de innovaties/uitvindingen die we nu hebben, bv medicijnen, computers, hadden we zonder dat systeem niet gehad. Belangrijkste is dat het systeem zo wordt dat iedereen het recht en de mogelijkheid heeft om te leven in vrijheid en zonder uitbuiting. Kapitalisme en basisinkomen vullen elkaar mooi aan.

  13. 14

    @13: Jij wilt alles wat het iets beter heeft dan jij uit hun villa schoppen en verwacht daarbij kennelijk dat deze mensen zo’n begrip hebben voor jouw jalousie en afgunst dat ze daar zonder morren aan mee werken en dan ben ik het gekkie?

  14. 16

    @su:

    Om economische dwang op te heffen zul je de klassenverschillen moeten opheffen.

    Andersom werkt niet?

    Een ‘oplossing’ wat deze verschillen in stand houdt – en dat doet de basisinkomen – kan nooit in staat zijn om economische dwang te vermijden.

    Waar komt die dwang dan vandaan als iedereen over een eigen bestaansmiddel beschikt?

    Het is de revolutie verpakken in sociaaldemocratische prietpraat.

    Loop eens naar de spiegel en vraag jezelf eens eerlijk het volgende af: houd ik me apart omdat ik zo’n puristische anarchist ben, of ben ik een puristische anarchist zodat ik me apart kan houden?

    @Zmoooc:

    de mens zijn […] onherroepelijke kapitalistische neigingen

    Jij bedoelt met kapitalisme hele andere dingen dan mensen er doorgaans mee bedoelen, ben ik bang.

    Ik bedoel ermee het systeem gebaseerd op particuliere eigendomsrechten (wo. over natuurlijke rijkdommen, zoals land) dat wordt gebruikt om de daardoor ontstane bezitlozen tot onderbetaalde arbeid te dwingen. Daar is niet zoveel natuurlijks aan, het bestaat nota bene pas een paar honderd jaar, als een directe opvolger (en voortzetting in een andere vorm) van het feodalisme.

    Jij bedoelt waarschijnlijk iets van ‘handelen’ of ‘ruilen’ of zo? Dat is misschien een feature van kapitalisme, maar het staat er in principe los van. Lees bijv. ook het stukje achter de waanlink, waar ze het o.a. hebben over ‘marktsocialisme’: een vorm van socialisme ( = geen kapitalisme) waarin wel vrijhandel bestaat. En er zijn overigens veel meer smaakjes van antikapitalisme die wel pro-handel en een vrije markt zijn trouwens.

  15. 17

    Is ook wat, zeg, al die: “weer andere dwang, goelag’s, killingfields, etc….”.

    Het ‘jij wilt..’ is overigens ook best wel grappig.

  16. 18

    @16 Niet andersom?

    Nee, wie kapitaal bezit heeft de macht. Zo lang het basisinkomen betekent dat de productiemiddelen niet vrijelijk bruikbaar zijn zul je nog steeds een bezittende en een werkende klasse in stand houden.

    Loop eens naar de spiegel en vraag jezelf eens eerlijk het volgende af: houd ik me apart omdat ik zo’n puristische anarchist ben, of ben ik een puristische anarchist zodat ik me apart kan houden?

    They’ll use you as a target for demands and for advice;When you don’t want to hear it they’ll say you’re full of vice.

    Crass – Do they owe us a living?

    (you asked for it)

  17. 19

    @15:

    dit is een grotemensendiscussie

    Inderdaad, leg mij dan maar eens uit hou jij de klassenverschillen wilt opheffen zonder dwang, goelag’s, killingfields.

    Tot nu toe kwam je niet verder dan hard Red scare gekkie roepen. 3 Landen die dat geprobeerd hebben kwamen ook niet verder dan het uitmoorden van 100 miljoen ”vijanden van het volk”.

  18. 20

    @18:

    Nee, wie kapitaal bezit heeft de macht.

    Niet andersom?

    (you asked for it)

    En I got it, maar ik denk niet dat je full of vice zit, ik denk dat je full of shit zit :þ

  19. 21

    Een Godvergeten dorpje in Malawi. 200 mensen, hoofdvoedsel maïspap, hoog kindersterfte. De internationale hulpverlening kwam op bezoek: “Wat kunnen we voor jullie doen”. “Geef ons kunstmest”. “Niets anders?, geen waterput?, geen …?, niet iets op afbetaling met rente?”. “Nee, alleen kunstmest”. Zo geschiede, na 1 à 2 jaren zagen de mensen er beter uit en de kindersterfte was beduidend lager geworden. (Dit is schijnbaar datgene waar de IH zijn criterium aan verleend).

  20. 22

    @19:

    leg mij dan maar eens uit hou jij de klassenverschillen wilt opheffen zonder dwang,

    Juist door dwang weg te nemen hef je klassenverschillen op.

    Dat is althans het anarchistische principe dat we van su mochten verwachten, maar die dat nu liever laat vallen ten faveure van afzijdigheid.

  21. 23

    @19 Tot nu toe kwam je niet verder dan hard Red scare gekkie roepen.

    Ja, draai de feiten maar om. Jij begon met brullen over goelags, killing fields, Stalin, Hitler, raaaaheughsnort..! En daar reageerde ik gepast op door je een red scare gekkie te noemen.

    Klassenverschillen zullen we moeten opheffen door onszelf als werkenden te organiseren en de productiemiddelen in handen te nemen. Laat het nou Lenin en Stalin en Mao en al hun volgelingen zijn die degenen die daar de revolutie op baseerden naar de goelags hebben gestuurd. Zij hebben een bourgeois coup gepleegd tegen de revolutie en hun eigen vorm van klassenverschillen ingevoerd. Staatskapitalisme noemen wij dat.

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Staatskapitalisme

  22. 24

    @20 En I got it, maar ik denk niet dat je full of vice zit, ik denk dat je full of shit zit :þ

    Dat mag je vinden. Maar echt een sterk argument is het niet.

    If you don’t accept my arguments you’re full of shit!

  23. 25

    @23:

    Klassenverschillen zullen we moeten opheffen door onszelf als werkenden te organiseren en de productiemiddelen in handen te nemen.

    Prachtig hoor als je weer wilt leven in de middeleeuwen of een naargeestig sprookjesboek.

    Maar je blijft om de hete brei heen draaien; hoe wil jij de productiemiddelen in handen te nemen zonder dekoelakisatie?

  24. 26

    @25 Door te organiseren.

    “Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil”

    [img]”Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil”[/img]

  25. 27

    En verder Krekel: puristische anarchist, WTF?!?

    Tot 2014 was ik, ondanks dat ik er veel kritiek op had, lid van de SP. Ik mag dan geen actieve kiesrecht hebben voor de verkiezingen, ik vond het belangrijk om een partij te steunen die nog enigsinds mij vertegenwoordigde. Misschien laat ik mij door een nieuw klein-links partij weer overhalen er weer in te tuinen. Misschien. Maar dat lijkt mij niet echt de handelingen van een puriteins anarchist. Hoogstens ben ik een anarchist met twijfels zoals iedereen. Maar als dat stereotiep je soelaas biedt..

  26. 28

    @26: Je blijft er om heen draaien, de dekoelakisatie en holodomor waren inderdaad georganiseerd.

    Ben jij nou echt zo ongelofelijk naïef te geloven dat klassen juichend hun bezit opgeven als een andere klasse zich organiseert?

    Wel eens gehoord van outsourcing, automatisering, digitale revolutie? Over 20 jaar is de arbeider misschien niet eens meer nodig.

    En hou wou jij met je sprookje van gemeenschappelijke productiemiddelen iets maken als een computerchip of een medicijn?

  27. 30

    @22 Juist door dwang weg te nemen hef je klassenverschillen op.

    Dat is althans het anarchistische principe dat we van su mochten verwachten, maar die dat nu liever laat vallen ten faveure van afzijdigheid.

    Ja, alle dwang. Niet alleen een pietsie dwang hier en daar. Bij een basisinkomen zit er ook nog een hendeltje, te weten: wat is basis? Wie gaat dat bepalen? Degenen die nu ook bepalen wat een eerlijke uitkering is. Degenen die nu keihard de verzorgingsstaat afbreken.

    En nu is het ook zo dat als iemand roept: een eerlijk loon voor een eerlijk dag werk, dat ik zal antwoorden: afschaffen van de loonslavernij! Maar ik zal daarom toch niet dat eerlijke loon gaan tegenhouden omdat het een compromis is?

  28. 31

    @28 Wel eens gehoord van outsourcing, automatisering, digitale revolutie? Over 20 jaar is de arbeider misschien niet eens meer nodig.

    Out-source, co-source, off-shore, near-shore, ro-bot, slave ships!

  29. 32

    @28 En hou wou jij met je sprookje van gemeenschappelijke productiemiddelen iets maken als een computerchip of een medicijn?

    Als je eens op zou kijken van je computer zou je versteld staan te zien wat arbeiders allemaal samen kunnen maken. Daar zit het probleem niet.

  30. 33

    @32 Het gaat niet om kunnen, het gaat niet om willen. Er hoeft immers maar 1 malloot te zijn die niet mee wil doen en gewoon doodleuk al dan niet illegaal vanuit zijn kelder of vanuit het buitenland gaat concurreren met jouw productiecapaciteit. Zo iemand zal veel gemotiveerder zijn om lekker 80 uur per week te werken dan jouw commune. En tegen zo iemand zul je het altijd afleggen.

    Dat probleem speelt niet alleen op lokaal niveau maar “dankzij” Internet ook globaal; je moet ofwel alle landen laten meedoen ofwel middels repressie de invloed van die andere landen beperken (ofwel enorm dik in de grondstoffen zitten). Ik zie niet in hoe je jouw utopie wil laten werken zonder repressie, dwang en wat dies meer zij.

  31. 34

    De omkering van buyers naar sellers market laat de nieuwe golf van automatisering buiten beschouwing. De komende decenia zal een flink deel van banen in het middensegment door een computer gedaan kunnen worden.

    Daardoor, bij gelijkblijvende omstandigheden, verwacht ik juist dat de buyers market (nog meer) disproportioneel wordt. Een basisinkomen zou de markt niet per definitie direct omkeren naar sellers market, maar beperken en daarmee een flinke besparing op stress, armoede, inkomstenverschil en aanverwante problemen betekent.

  32. 35

    @33 concurreren

    Kijk, dat is het probleem. Als arbeiders hoeven we niet perse te concurreren. Dat is niet in ons belang. Concurreren is voor mensen die de surplus willen afromen.

  33. 38

    “Ongelukkige kantoor- en fabrieksslaven zullen hun onbevredigende en ondergewaardeerde baantjes verlaten en inruilen voor hun hobby’s” Lekker socialistisch jaren ’70 geneuzel, de kraakpand lucht straalt er vanaf.

    En de overgebleven “kantoor- en fabrieksslaven” gaan vrijwillig 2x zo hard werken om de postzegelverzameling en het levensonderhoud van hun HobbyBob buurman te bekostigen denk je? Interessant te veronderstellen dat de overgebleven werkende dan meer loon kunnen onderhandelen, maar als HobbyBob buurman teert op de gemeenschap, wie gaat dan dat extra loon opbrengen? Het is waarschijnlijker dat de overgebleven werkende netto minder krijgt door de torenhoge basisuitkeringspremie die die moet gaan betalen. Ik wens je veel succes dit plan te verkopen zonder Noord Koreaanse/Sovjet dwangpraktijken in te stellen.

  34. 39

    @7:

    1. Ik ben geen econoom, maar mijn boerenverstand zegt dat als je iedereen sowieso maandelijks een pak geld geeft, de prijzen enorm zullen stijgen, ook van eerste levensbehoeften. Waardoor rondkomen van het basisinkomen onmogelijk wordt. Tenzij je dat verhoogt – kortom gierende geldontwaarding.

    2. Ook lijkt het basisinkomen hoe je het ook wendt of keert een vorm van leenwaanzin of geldcreatiegekte: de staat geeft iedereen zonder tegenprestatie een flink bedrag, in de hoop dat er uiteindelijk via belastingafdrachten genoeg binnen komt om de basale schuldenberg waarin de staat zich structureel – iedere generatie opnieuw – blijft steken kwijt te raken of althans niet te laten groeien.

    Ook de exercitie waarvan je hier – wat heel zinnig is – enkele contouren schets, maakt al snel duidelijk dat dit hele eventuele experiment nauwelijks in zelfs maar de belangrijkste facetten is doorgrond of valt te overzien – zeker niet op de schaal van een hele staat (anders dan de enkele concrete lokale probeersels ingebed in een ‘normaal’ functionerende staat) en al helemaal niet internationaal.

    Voorstanders van het basisinkomen maken op mij sterk de indruk dat ze met open ogen in de valkuil wensen te lopen van wat een zoveelste faliekant mislukkende utopie zal blijken te zijn.

    Het ontgaat mij volkomen waarom we niet zouden moeten vasthouden aan – inmiddels: terug moeten naar – een écht fatsoenlijk sociaal vangnet voor als je onvoldoende inkomen weet te vergaren. Wel met minder wantrouwen, bureaucratie en betutteling – wat niet wil zeggen dat de staat de betreffenden niet blijft aanspreken en stimuleren om aan de slag te raken, maar dat ze dit doet door middel van respectvolle (ten aanzien van ieders individuele vermogens en ambities) dialoog, advisering en beloning in plaats van standaardisering, dreiging en bestraffing.

    Daarbij zou niet alleen het niveau van de bijstandsuitkering moeten stijgen, maar ook dat van het minimumloon – dat gecorrigeerd voor inflatie nu lager ligt dan in de jaren zeventig.
    Om dat te kunnen betalen zouden de exorbitant gestegen salarissen in top van de inkomenspiramide uiteraard flink omlaag moeten worden gebracht en/of zwaarder moeten worden belast.

    Kortom: de gewenste fatsoenlijke ‘onderhandelingspositie’ voor iedere burger is op een veel organischer wijze – ik bedoel: vanuit al beproefde systemen en methodes – te realiseren door gewoon de gierend uit de hand gelopen inkomensongelijkheid en bijstandscriminalisering stap voor stap terug te draaien.
    Als dát al politiek-maatschappelijk ondoenlijk is, hou dan je hart vast voor de slagingskans van het waarborgen van een – blijvend – leefbaar bestaansminimum door middel van een gegarandeerd inkomen voor iedereen.

  35. 40

    @39

    geldcreatiegekte

    Niet noodzakelijkerwijs. Je zou een basisinkomen van 1000 euro kunnen financieren uit de aardgasbaten, accijnsen, belasting op grondgebruik, dividend uit staatbedrijven en nog zowat. Je zou er al zijn met enkele tientjes per hectare landbouwgrond en pakweg 20 euro per vierkante meter bebouwde grond. Zegmaar je geeft het land “terug” aan de bewoners en financiert hun inkomen uit het gebruik ervan. In minder dichtbevolkte landen dan Nederland zou dit waarschijnlijk zeer haalbaar zijn – hier wordt het wat krap – maar je snapt wat ik bedoel.

    Daarmee wil ik niet zeggen dat je zorgen niet terecht zijn; dat zijn ze wel, maar je belangrijkste zorg – dat het basisinkomen een onmogelijke geldcreatiemachine is – lijkt me wat kort door de bocht; met het herordenen van wat bezit kun je een heel eind komen. Daarmee voorkom je bovendien de onhoudbare en idiote situatie dat een hele klasse mensen het inkomen van de rest bij elkaar moet verzamelen en de risicovolle communistische aanpak die hierboven wordt besproken.

    Er zijn bovendien meer dan genoeg redenen om aan te nemen dat op middellange termijn ons sociaal vangnet niet meer volstaat. We staan op het punt om voor het eerst in een situatie te komen waarin er mensen zijn die niks beter kunnen dan machines/robots/software. We moeten iets doen om de inkomensongelijkheid en werkloosheid die dat mogelijk met zich meebrengt voor te zijn. En enkel een sociaal vangnet is waarschijnlijk niet in staat om op te schalen naar een dergelijke situatie; dat houdt op bij een bepaald percentage werklozen. Er zijn daarom wel degelijk rationele redenen om een robuustere oplossing dan ons sociale vangnet na te streven. Idealisme is niet het enige argument.

    En dat dat lastig lijkt en de meest voor de hand liggende invulling effectief op communisme uitkomt en daarom hoogstwaarschijnlijk niet werk lijkt me niet afdoende reden om het hele idee nu maar alvast af te serveren. We moeten het gewoon slimmer aanpakken.

  36. 42

    Ik ging inderdaad wat kort door de bocht wat betreft geldcreatie. Al is het interen op bodemschatten natuurlijk een eindige zaak, geen duurzame basis.

    Het zal naar mijn inschatting vooral mislopen door onbeheersbare inflatie en (mede daardoor) het steeds verder achterblijven van het gegarandeerde inkomen – waar je dan onmogelijk van kunt leven, tenzij misschien in een doos en zonder adequate medische zorg.

    Bottom line is het ‘gewoon’ een verdelingsvraagstuk: hoeveel gun je mensen aan de onderkant van het loongebouw en – vooral – mensen die onvoldoende inkomen vergaren om van te kunnen leven.
    Met de bekende systemen en methoden (belastingheffing, uitkeringen bij ziekte, ongeval, werkeloosheid en overmacht of onvermogen) valt dat prima op te lossen, maar doen we dat in steeds mindere mate. Ik zie niet in waarom ‘we’ met een ander instrumentarium opeens wél een faire en humane inkomensverdeling tot stand zullen brengen.

  37. 43

    @38:

    Lekker socialistisch jaren ’70 geneuzel, de kraakpand lucht straalt er vanaf.

    Zegt een echo van Lenin.

    En de overgebleven “kantoor- en fabrieksslaven” gaan vrijwillig 2x zo hard werken om de postzegelverzameling en het levensonderhoud van hun HobbyBob buurman te bekostigen denk je?

    Nee, en als je het bericht gelezen had voordat je in je gebruikelijke orthodox-simplistische stuip schoot, had je dat ook geweten.

    Dat niet alles hetzelfde zou blijven na het invoeren van een basisinkomen, en met name de productie niet, is namelijk het hele punt van het stuk.

    Dat we daar niet in alle gevallen rouwig om moeten zijn een ander.

    Niet alle werk is nuttig of productief, en niet alle hobby’s en passies waartoe mensen overgaan als ze de tijd hebben is onnuttig en onproductief. Als we als samenleving een telemarketeer verliezen en er een vrijwilliger voor terugkrijgen die iets nuttigs doet, dan moeten we daar alleen maar blij om zijn.

    Jij schijnt te denken dat mensen tijdens hun werk geld zitten te produceren, hun brutoloon, zodat dit ‘product’ elders weer geconsumeerd kan worden. Maar zo werkt een economie gewoon niet. Mensen produceren met werken geen geld, maar goederen en diensten. En van die goederen en diensten leven we. Als je wilt kijken hoe nuttig of onnuttig iemands werk is moet je dus niet kijken naar de hoeveel brutoloon daarvoor wordt uitgekeerd, maar naar het product zelf. Alleen dan kan je beginnen met inschatten hoe waardevol iemands werk is. En voor hobby’s en passies geldt hetzelfde. Je kunt niet denken: oh, daarvoor krijgt hij niks betaald, dus is het onnuttig. Je moet kijken naar de producten die het oplevert. En je afvragen of die nuttig zijn.

    Zo krijg je een veel beter beeld van hoe nuttig of productief iemand in zijn werkende leven is, en kan je beter inschatten of het misschien niet beter zou zijn als diegene zijn werk neerlegt en in plaats daarvan iets nuttigs gaat doen.

    Zo zul je zien dat sommige mensen als hobbyist of vrijwilliger de samenleving meer waarde zou opleveren* dan in zijn bestaan als kantoor- of fabrieksslaaf. Dus als die uitvliegen na hun bevrijding van de economische ketting hoeven we daar als samenleving niet altijd wakker van te liggen, en de overige kantoor- en fabrieksslaven (die dan natuurlijk überhaupt geen slaven meer zouden zijn) hoeven dan dus niet harder te werken, want de productie hoeft niet op hetzelfde niveau te blijven … in sommige gevallen het is dus zelfs juist een wenselijk neveneffect dat de productie niet op peil blijft.

    En in meer gevallen dan je misschien op het eerste gezicht zou denken, durf ik daar wel aan toe te voegen. Er zijn namelijk hele bedrijfstakken die welbeschouwd niets nuttigs doen, of zelfs alleen maar schade produceren.

    Ook dat was overigens duidelijk een punt van het stuk …

    __________
    * dergelijke waarderingen blijven subjectief natuurlijk, maar in sommige (of misschien heel veel) gevallen zou er wel een soort intersubjectieve consensus over bestaan …

    ————————————————————————————————-

    @39:

    1. Ik ben geen econoom, maar mijn boerenverstand zegt dat als je iedereen sowieso maandelijks een pak geld geeft, de prijzen enorm zullen stijgen, ook van eerste levensbehoeften.

    Sommige prijzen zullen stijgen, niet alle. Het modelletje zoals hier geschetst door Frase geeft ons een beetje inzicht in welke producten duurder zullen worden (die gebruikmaken van werk uit categorieën 1 en 3) en welke goedkoper (die gebruikmaken van werk uit categorie 2) omdat een deel van de bevrijde loonslaven zich vermoedelijk voor de productie daarvan beschikbaar wil maken.

    Ook zien we dat het niet altijd een probleem zou zijn wanneer producten duurder worden, of zelfs zo duur dat ze onverkoopbaar worden en helemaal niet meer geproduceerd worden. Zoals ik hierboven tegen ‘Le Redoutable’ (al zegt-ie het zelf) al zei, er wordt momenteel best nog wel eens nutteloos werk gedaan, er zijn zelfs hele industrieën die gerust kunnen verdwijnen omdat ze welbeschouwd niks of zelfs alleen maar schade produceren. (Zie categorie 3 van Frase’ indeling.)

    Voor de gevallen waarin dat wel een probleem is moeten we dan een oplossing bedenken. Kiezen* we ervoor dat aan de markt over te laten, dan zullen die producten (waaronder inderdaad sommige eerste levensbehoeften) vermoedelijk inderdaad een stuk duurder worden.

    2. Ook lijkt het basisinkomen hoe je het ook wendt of keert een vorm van leenwaanzin of geldcreatiegekte: de staat geeft iedereen zonder tegenprestatie een flink bedrag,

    Je hebt al gezien wat #40 zegt, het is niet noodzakelijk zonder ‘tegenprestatie’. Ik ben er sowieso een voorstander van om een eventueel basisinkomen zoveel mogelijk te financieren uit een landwaardebelasting. (Ook zonder basisinkomen valt er wat voor te zeggen, overigens.) Niet is alleen is dat al ‘gratis’ gemeenschapsgeld dat nu wordt uitgedeeld (zij het nu alleen aan vastgoedbezitters en -speculanten) ook is het feitelijk gewoon een directe compensatie voor de landroof door de eigendomsrechten erover, en zo is het dus ook goed uit te leggen.

    Volgens mij moeten we er ook een heel eind mee komen, genoeg voor de eerste levensbehoeften waarschijnlijk, en dan is er dus wel een ‘tegenprestatie’, zou je kunnen zeggen. Een basisinkomen is dan een soort dividend over de waarde van het land (en, inderdaad, de overige natuurlijke rijkdommen).

    de gewenste fatsoenlijke ‘onderhandelingspositie’ voor iedere burger is op een veel organischer wijze […] te realiseren

    Als het geen echte opt-out uit de arbeidsmarkt is, is de onderhandelingspositie ook niet volledig hersteld. Noch zou het een einde van loonslavernij betekenen, noch een echt herstel van de landroof.

    _____
    * omdat het tegenwoordig zo’n dogma is wordt het wel eens vergeten dat een keuze voor marktoplossingen nog altijd precies dat is: een keuze; een die we niet per se hoeven te maken ook, ons inzetten om een systeem te creëren zodat werk uit categorie 1 toch gedaan wordt, zonder exorbitante productielonen, is dan wel mogelijk. Hoe wenselijk en stabiel die oplossingen zijn is natuurlijk een tweede vraag.

  38. 44

    @1: Binnen Nederland zitten we ongeveer op 4 aardes van consumptie. Een hele hoop van die consumptie bestaat uit werkverkeer en andere onzin. Het is best mogelijk om hier te leven binnen 1 aarde van consumptie alleen gaat dan ons BNP onderuit.

    Maar om gewoon goed te leven zou je met een woning, wat entertainment, goede zorg en educatie, politie makkelijk een samenleving kunnen creëren. Het levert alleen niet zo veel winst op.

  39. 45

    @44

    Binnen Nederland zitten we ongeveer op 4 aardes van consumptie.

    Zegt men. Ik die dat niet helemaal; we importeren veel meer dan dat, alleen al aan voedsel. De hele wereld zit al op pakweg 1-2 aardes. Nederland kan het m.i. dan nooit met 4 aardes rooien, zelfs niet met ons extreem vruchtbare landje.

    Het levert alleen niet zo veel winst op.

    Dat hoeft geen probleem te zijn tenzij je sterk afhankelijk bent van import (en dus export), zoals wij. Bovendien zou het nuttig en op een zelfvoorzienende wijze aanwenden van ons landje dwang vergen.

  40. 46

    @45 Bovendien zou het nuttig en op een zelfvoorzienende wijze aanwenden van ons landje dwang vergen.

    Lachen met die kapitalisme. Het huidige systeem is een en al dwang.

  41. 48

    @43

    Bedankt voor je reactie. Ik zal er niet gedetailleerd op ingaan omdat ik me daar onvoldoende voor onderlegd acht.

    Mij lijkt dat “su” (@30 hierboven) een belangrijk punt te pakken heeft met: “Bij een basisinkomen zit er ook nog een hendeltje, te weten: wat is basis?”.

    Het basisinkomen – uitgekeerd in geld, maar zelfs als het in natura zou gebeuren – is een bestaansmiddel dat wórdt verstrekt: de ontvanger is lijdend voorwerp van de gever, die in het beste geval een democratische rechtsstaat is, wellicht met in de grondwet het recht op een leefbaar basisinkomen verankerd.

    De verbetering van de ‘onderhandelingspositie’ – wat je als belangrijk element naar voren haalt – is dus zeer precair, namelijk afhankelijk van de (duurzame instandhouding van) de collectief geregelde voorziening van het basisinkomen; en niet op de laatste plaats van de hoogte daarvan, dus de aanpassing aan een steeds verschuivende ‘armoedegrens’.

    Een complicatie die zich bij die armoedegrens voordoet, is al bekend sinds bijvoorbeeld Marcuse meende ‘ware behoeften’ te kunnen onderscheiden van andere (in zijn optiek veelal ‘kunstmatig gecreëerd’ door reclame). Neem internet: is dat een ‘ware behoefte’ die met een basisinkomen bekostigd zou moeten kunnen worden? Een goede kennis van me (kunstenaar) zou daar volmondig ‘nee’ op antwoorden – hij leeft zonder internet. De meeste mensen zullen echter inmiddels ‘ja’ zeggen. Met de voortschrijdende technologie, ook in de medische wereld, zullen er ongetwijfeld veel nieuwe behoeften bij komen die we nu niet tot ‘ware behoeften’ of ‘basisbehoeften’ rekenen – alleen al omdat we ze nog niet eens kunnen bevroeden.

    Je zult het denk ik met me eens zijn dat de hoogte van het basisinkomen telkens herzien zal moeten worden mede gerelateerd aan nieuwe behoeften die voor de generaties na ons ‘basaal’ zijn. Die hoogte is alleen daarom al een kwestie van maatschappelijk debat en politieke keuzen. Dit nog afgezien van het moeten ondervangen van (sterke) prijsschommelingen van eerste levensbehoeften, denk met name aan wonen, die zich in elk systeem waarschijnlijk blijven voordoen.

    Daarom zou ik er allerminst gerust op zijn dat door middel van een basisinkomen de maatschappij/politiek een fatsoenlijk bestaansminimum – dat dus niet alleen bestaat uit ‘bed, bad en brood’, want een mens leeft sociaal-maatschappelijk niet menswaardig bij brood alleen – blijft garanderen, terwijl ze dat momenteel gestadig minder en minder wenst te doen (dit punt maakte ik in @42 al, maar ik heb het bij deze wat meer uitgewerkt).

    Anders benaderd: het gaat primair om een mentaliteitsomslag – eerlijker willen delen en mensen met een uitkering die niet kunnen werken of die door onbetaald zinnig vrijwilligerswerk een bijdrage aan de samenleving leveren, niet criminaliseren. Geloven dat een nieuw instrumentarium (slechts een middel) tot eerlijker delen en niet-criminaliseren (het gewenste doel) zal leiden is een vorm van wishful thinking die m.i. nergens op is gebaseerd. En die bovendien het levensgrote risico in zich draagt dat beproefde – door vakbonden en andere sociale bewegingen zwaar bevochten – systemen en methoden van welvaartsverdeling verloren gaan.

    PS Een geheel ander, nog niet genoemd vreemd aspect van het basisinkomen is dat ook de voltallige klasse van grond- en kapitaalbezitters er recht op zou hebben – wat totaal in tegenspraak is met de onderbouwing van het principe die jij schetst. Hier dieper op ingaan zou een apart commentaar vergen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

| Registreren