Worden er echt duizenden overbodige operaties uitgevoerd?

ANALYSE - Worden er echt jaarlijks duizenden overbodige operaties uitgevoerd?

Zorgverzekeraar CZ stelt dat er jaarlijks duizenden overbodige operaties worden uitgevoerd, meldt RTL Nieuws, die namens de verzekeraar hard ingrijpen aankondigt. ‘Artsen en ziekenhuizen die veel meer dan gemiddeld opereren krijgen bezoek van de verzekeraar en als ze niet kunnen aantonen waarom ze zoveel meer opereren, dan krijgen ze direct minder geld’.

Het CZ-onderzoek dat RTL Nieuws in handen zegt te hebben, is uitgevoerd door Vektis en onderzoeksbureau KPMG Plexus. Wat de wetenschappelijke bureaus voor politieke partijen zijn, is Vektis voor de zorgverzekeraars. Vektis wordt beheerd door commanditair vennoten en dat zijn alle zorgverzekeraars van Nederland. Informatie die zo te vinden is in het jaarverslag van Vektis.

Hoewel Vektis een onderzoeksbureau van de zorgverzekeraars is, wil dat niet zeggen dat de cijfers gewantrouwd moeten worden. Vektis is niet te beroerd de cijfers bij te stellen als daar een misser heeft plaatsgevonden.

Vektis kwam deze week ook in het nieuws met een onderzoek naar de zorgkosten per regio. Amsterdammers bleken erg dure klanten. De Vektis zorgthermometer, waarin dat vermeld zou staan is tijdelijk offline, want Vektis heeft een fout ontdekt in de Zorgthermometer van 21 februari. ‘Bij het bepalen van de zorgkosten per regio is een verkeerd inwoneraantal voor Amsterdam gehanteerd. Hierdoor werden de zorgkosten per inwoner van Amsterdam ten onrechte hoger gepresenteerd dan het geval is,’ aldus Vektis.

Onnodige operaties

CZ zet de onderzoeksresultaten naar eigen hand. Vektis deed geen onderzoek naar onnodige operaties, maar naar verschillen tussen het aantal operaties dat ziekenhuizen uitvoeren bij veel voorkomende aandoeningen, als spataderen, staar en liesbreuken. Volgens Vektis komen operaties in een bepaalde regio soms 2 tot 5,5 keer vaker voorkomen dan elders in het land.

Zulke onderzoeken kunnen van belang zijn, omdat het kabinet de zorg meer wil financieren met het zogenaamde populatiegebonden budget.  Op basis van bevolkingskenmerken zoals leeftijd, risicogroepen en chronisch zieken wordt dat budget vastgesteld.  Als de regio geld overhoudt, mag een deel van de winst behouden worden, een ander deel gaat naar de verzekeraars.

In de Verenigde Staten en Groot-Brittanië heeft men daar al ervaring mee en nu doet ook Vektis in Nederland onderzoek naar praktijkvariatie. Dat onderzoek verantwoordt Vektis keurig in een toelichting (pdf). Daarin stelt Vektis onder andere dat zowel over- als onderbehandeling tot onnodige risico’s voor de patiënten kan leiden. Helaas zijn dankzij CZ en RTL Nieuws nu alleen de totaalcijfers in het nieuws en niet de regioverschillen, die Vektis heeft onderzocht. Die cijfers staan ook (nog?) niet op de website van Vektis.

Voor CZ naar de dokter gaat om die het mes op de keel te zetten, is het misschien heilzamer de cijfers te publiceren. Stel dat blijkt dat in de Randstad meer spataderoperaties plaatsvinden dan in Groningen, dan is de volgende vraag natuurlijk: hoe komt dat? Pas als we dat weten valt er zinnig te discussiëren over de verschillen in zorgkosten.

  1. 3

    overbodig = meer dan gemiddeld.
    Als een deel van die “overbodige” verdwijnt, daalt het gemiddelde, zodat er weer nieuwe “overbodige” ontstaan …

  2. 5

    patiënten worden al van hot naar haar gestuurd omdat het ene ziekenhuis beter gespecialiseerd zou zijn in hun behandeling dan het andere. Dan is dat eenmaal gewoonte, en dan keert dat mechanisme zich weer tegen de ziekenhuizen?
    Volgens mij zijn die beleidsmanagers (die onderhand de hele zorg hebben gekaapt) behoorlijk wereldvreemd. Of heel erg gehaaid.
    http://youtu.be/M68GeL8PafE

  3. 6

    Uiteindelijk zijn alle operaties overbodig, dood ga je toch.

    Die verschillen tussen ziekenhuizen in aantallen operaties gaan trouwens oplopen naarmate de ziekenhuizen zich meer gaan specialiseren. Aandoeningen die onder die specialisaties vallen moeten dan niet mee worden genomen in dit soort onderzoeken.

  4. 7

    Nog even en je wordt voor een beetje gecompliceerde operatie op met een prijsvechter naar Cuba gestuurd.
    Daar is het pas echt goedkoop.
    De dokters moeten er wel wat bijklussen als taxichauffeur of met een bed & breakfast.
    Maar toch:
    Geen privatisering en goedkoop
    Met een beetje goede wil zou dit toch in een aangepaste vorm hier ook moeten kunnen :-)

  5. 12

    @10: Sterker nog, RTL Nieuws citeert Gert Westert, hoogleraar Kwaliteit van Zorg bij Universitair Medisch Centrum Nijmegen:
    “CZ baseert zich op cijfers uit 2010”. Wat zal kloppen met wat jij constateert.

    Afijn, wat dus actueel is dat gisteren RTL Nieuws met het CZ-nieuwtje kwam (die het ook dateerde op 23 februari 2013). Nog actueler is dat Sargasso vandaag duidelijk maakt dat die berichten op weinig actuele cijfers blijken gebaseerd.

    We zullen het RTL en CZ-nieuws ook maar onder medische missers rekenen? Oh nee, sorry, in het gelinkte CZ-bericht staat het ook: “CZ bestudeerde het aantal operaties bij twaalf aandoeningen. Van de ongeveer 500.000 operaties die in 2010 landelijk voor deze twaalf aandoeningen plaatsvonden, waren er minimaal 25.000 onnodig”.

  6. 13

    @12: “waren er minimaal 25.000 onnodig”. Dat kunnen wij aan de hand van het rapport en de bijbehorende toelichting niet controleren. Er staat in die rapporten helemaal geen analyse van wat “onnodig” is. Wat we zien zijn variaties tussen de ziekenhuizen wat betreft het aantal behandelingen per 100.000 inwoners, gecorrigeerd naar diverse factoren. Er rijzen twee vragen:- (a) is de correcte voor de diverse factoren neutraal ( dwz. redeneert men niet naar het eindresultaat toe) en (b) zijn de gepresenteerde verdelingen op de “boosdoeners” na te verklaren door toeval, of is er iets anders aan de hand?

    Geen van beiden worden expliciet aan de orde gesteld. Wat betreft (a) ben ik geneigd te zeggen dat de aanpak wel klopt, maar dat een (veel) zwaarder criterium dan p<0.05 nodig is, als je conclusies gaat trekken dat 0.05 van de operaties onnodig zijn of lijken. Verder is de toegepaste methode (maar misschien ligt dat aan de uitleg) ouderwets en minder nauwkeurig dan tegenwoordig mogelijk.

    Wat betreft (b) zijn de verdelingen juist véél te regelmatig. Er zijn geen "outliers" die de te vaak opererende ziekenhuizen toch zouden moeten zijn. Integendeel – ze liggen keurig in het verlengde van de grafiek helemaal rechts. Links zien we ook opvallend lage scores – de "te vaak opererende" ziekenhuizen zijn het spiegelbeeld van "te weinig opererende" ziekenhuizen. Als deze grafieken de basis moeten vormen van conclusies, dan moet ook zeker worden vermeld dat tegenover de "onnodige" operaties een even grote groep van "nodige" maar niet uitgevoerde operaties staat.

  7. 14

    @13: Bedankt voor de uitwerking. Zoals ik al in het artikel schreef: Vektis wees al op de risico’s van over- én van onderbehandeling.

    En (nogmaals) het Vektisrapport staat in het kader van het onderzoek naar het populatiegebonden budget. D.w.z. er wordt onderzocht wat de praktijkverschillen in Nederland zijn.
    Nu is financiering volgens dat principe hier in een uiterst preatauur stadium. Hoewel in de V.S., de UK en Duitsland er qua budgetbeheersing positieve ervaringen mee zijn, wil men er hier niet meteen aan en is ook het kabinet er voorzichtig mee.

    In het regeerakkooird meldde Rutte II dat spoedeisende hulpposten (SEH’s) en huisartsenposten (HAP’s) vanaf 2017 gefinancierd moeten worden met populatiegebonden bekostiging. Ook de extramurale verpleging, die van AWBZ naar ZVW wordt overgeheveld, moet onder deze systematiek vallen. In het regeerakkoord wordt daarbij opgemerkt dat er in het huidige systeem ‘perverse prikkels’ zitten die bijdragen aan overbehandeling en verspilling.

    Nu is het idee dat als een regio geld overhoudt (dus minder behandelingen uitvoert), de “winst” behouden mag worden en verdeeld worden over de zorgleveraars én de verzekeraars. Dat heet dan geen “perverse prikkel”.