Wetenschap is van de burger

OPINIE - Wetenschap wordt van belastinggeld betaald, dus waarom moeten burgers betalen om toegang te krijgen tot digitale wetenschappelijke archieven als JSTOR?

In een van de toneelstukken van Harold Pinter, ik meen The Birthday Party, maakt iemand de bril van een ander kapot. De vandaal repareert het voorwerp en verwacht vervolgens dat het slachtoffer dankbaar is. Als u diens frustratie begrijpt, begrijpt u wat het betekent dat JSTOR zijn diensten in beperkte mate gratis wil gaan aanbieden.

JSTOR is een enorm digitaal archief van wetenschappelijke artikelen, klaar om online te raadplegen. Het is de grootste schatkamer ter wereld: een bron van de meest gedegen informatie waarover de mensheid beschikt. Die schatkamer zit echter op slot, want om er gebruik van te maken, moet je een torenhoog abonnementsgeld betalen. Wie één artikel nodig heeft, is al snel dertig euro kwijt.

Is dit legaal? In Nederland vermoedelijk niet. De Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek bepaalt in artikel 1.3.1 dat de universiteiten hun kennis ten behoeve van de maatschappij moeten overdragen.Overdragen. Er staat niet: verkopen. Er staat evenmin: overdragen aan een website die de informatie verkoopt. JSTOR laat u betalen voor artikelen die al van u zijn.

Ongeacht de juridische kant van de zaak is de schade immens. Informatie wordt tegenwoordig vooral online uitgewisseld en doordat bona fide wetenschappers en wetenschapsjournalisten niet kunnen linken naar hun informatiebronnen, terwijl activisten dat vaak wel kunnen, krijg je in discussies de situatie waarin de mensen die de wetenschap een goed hart toedragen, moeten vechten met de armen gebonden. Ze ogen daardoor minder betrouwbaar, verliezen de discussie en kunnen niet verhinderen dat onjuiste of verouderde inzichten worden gereproduceerd. Bad information drives out good. Mijn vakterrein, de oudheidkunde, is eraan kapot gegaan: terwijl de dames en heren academici staarden naar de lengte van hun publicatielijst, stonden ze toe dat desinformatie zich sneller verspreidde dan ooit.

Het bizarre is dat niemand heeft ingegrepen, al zijn daarvoor wel verklaringen. Ik heb er in een lezing eens op gewezen dat het elke wetenschapper vrij staat niet te publiceren in tijdschriften die de gemeenschapsbezittingen achter betaalmuren plaatsen. Als je hart op de goede plaats zit, publiceer je maar in een wat minder prestigieus tijdschrift. Ik kreeg als antwoord dat onderzoekers toch aan hun carrière moeten denken. Geen van de aanwezige onderzoekers leek het vreemd te vinden dat de maatschappelijke belangen hier ondergeschikt werden gemaakt aan een privébelang.

Ook heb ik eens een ingezonden brief gelezen van een uitgever, die erop wees dat iedere burger lid kon worden van een openbare of een wetenschappelijke bibliotheek. Dit is alleen een verschuiving van het argument: of je nu betaalt aan de betaalmuur of bij de bibliotheek, in beide gevallen moet je een tweede keer betalen voor informatie waarvoor je al hebt betaald.

Verder hoor je wel eens dat de burger de artikelen uit JSTOR helemaal niet wil zien. ‘De burger moet betalen, meer niet,’ zoals een biologe zich eens tegen me liet ontvallen. Ze nam het terug toen ze zag dat ik verbleekte, maar haar opvattingen zijn breed gedeeld. Heeft de VSNU ooit de aangesloten universiteiten verboden deel te nemen aan JSTOR? Wanneer klonk het vlammende protest van de KNAW? Heeft NWO ooit een subsidieaanvraag afgewezen omdat de betrokken partij wilde publiceren in een bij JSTOR aangesloten tijdschrift?

Academici veronderstellen te vaak dat de burger wetenschappelijke informatie te moeilijk of niet de moeite waard zou vinden. Dit is gewoon gênant, want eenderde van de beroepsbevolking heeft momenteel een hogere opleiding. De universiteiten hebben tienduizenden afgestudeerden, die voor hun werk in staat moeten zijn wetenschappelijke informatie te evalueren en toe te passen.

Het heeft geen zin mensen wetenschappelijk onderzoek te laten doen, mensen een hogere opleiding te geven en vervolgens de onderzoeksresultaten achter slot en grendel te leggen. Dat is zoiets als een lied schrijven en een koor opleiden, maar verbieden dat er in het openbaar wordt gezongen. Dit is een van de redenen waarom ik van mening ben dat het tijd is voor een parlementair onderzoek naar de uitvoering van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.

  1. 1

    er is een onderscheid tussen de informatie en het artikel. het is niet zo dat een wetenschapper zijn kennis niet mag/moet delen wanneer die in een archief zit. en als het uitgeven van artikelen geld en manuren kost, dan mag voor toegang tot die artikelen geld worden gevraagd.

    neemt niet weg dat de prijzen van wetenschappelijke artikelen idioot hoog zijn. en het zou wel prettig zijn als met de eventuele winst nieuw onderzoek werd gefinancieerd en niet het vakantiehuis van een investeerder.

  2. 2

    Het komt uit een goed hart, maar weet de auteur wel wat JSTOR is en doet? Het verzamelt en publiceert met name artikelen uit oude tijdschriften, en oude boeken. Kijk maar eens hier:
    http://about.jstor.org/jstor-publishers-csp
    Er zijn maar 35 lopende tijdschriften bij aangesloten.

    Veel werken die op JSTOR staan, zijn al lang in het publieke domein. Maar op JSTOR hebben ze het voor je gedigitaliseerd en geïndexeerd. Daar vragen ze geld voor. Dat kan je betalen, of niet en dan zoek je zelf maar verder. Zelfde geldt voor Google Books, waarbij de betaling dan in jouw privacy en advertenties geschiedt.

    Natuurlijk moeten wetenschappers van nu hun werk (tevens) open access beschikbaar maken, en gelukkig wordt dat door veel subsidieverstrekkers nu ondersteund of zelfs geëist. Maar aan het feit dat men vroeger auteursrecht van artikelen overdroeg aan de uitgever (tegenwoordig vaak eerder een licentie) verandert dat niets. Meerdere tijdschriften hebben veel werk gestopt in het digitaliseren van hun oude edities, en alhoewel Elsevier me gestolen kan worden, vind ik het niet onredelijk dat voor die service abonnementskosten gevraagd worden.

  3. 5

    “Als je hart op de goede plaats zit, publiceer je maar in een wat minder prestigieus tijdschrift.”
    Even sprekende vanuit mijn vakgebied (kankeronderzoek) zou dit betekenen dat je onderzoeksgroep binnen afzienbare tijd opgeheven wordt, want niet voldoende output betekent stomweg geen vervolg of nieuw gehonoreerde onderzoeksgelden.
    Wat vaak prima werkt: meestal kun je wel gratis het abstract inzien, wat al helpt, en vervolgens staat er zeer vaak het e-mail adres van de eerste dan wel laatste auteur bij. Mijn ervaring is dat de meeste niet te beroerd zijn om een pdfje van hun onderzoek te sturen. Ook stellen sommige uitgevers hun artikelen ouder dan een bepaald tijdstip volledig en gratis ter beschikking.
    Initiatieven als dit en bv PLoS zal de waarde van zo’n JSTOR database snel verminderen.

  4. 6

    Vrij vertaald betekent de stelling van de auteur dat iedereen die een wetenschappelijk artikel beheert (dus ergens in een kast of in een database heeft staan), verplicht is dat artikel om niet ter beschikking te stellen.

    om het onderzoek te doen en dat te publiceren betalen we belasting. Om het in te zien ook – dat gaat naar de bibliotheken. Het is geen verschuiving van het argument, het is de kern van de zaak: materiaal beheren is een compleet andere activiteit dan het produceren.

  5. 7

    Ik heb in principe niks tegen een vergoeding voor de uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften, maar de huidige prijzen slaan nergens meer op.

    Een jaarabonnement op “Tetrahedron” kost 40.000 dollar. Hoe kunnen ze die prijs in vredesnaam rechtvaardigen? Ze krijgen hun content gratis aangeleverd, peer review is gratis en tegenwoordig hoeven ze weinig meer te doen dan de PDFjes online te zetten.

  6. 8

    @4: Kalief,

    als een onderzoeker in dienst van een bedrijf een uitvinding doet, mag de werkgever het patent aanvragen.

    Ik denk dat hetzelfde geldt voor werken van kunstzinnige aard die in loondienst gecreëerd zijn. (dit denk ik, maar weet ik niet).
    En anders lijkt mij dat de arbeidscontracten van onderzoekers voortaan een dergelijke clausule op moeten nemen.

  7. 9

    De wetenschap (maar vooral instituten) is onbedoeld net zo onderhevig aan een escalatie in kosten, bureaucratie en exploitatie als alle andere branches en dat is niet zo gek: ook daar werken mensen.

    In de praktijk kan dat van alles betekenen om de drempel te verhogen of inkomen te verhogen op zowel macro als microniveau.
    Wat denk je dat jaarlijks verplicht 300x “Grondslagen van XYZ Hernieuwde Versie MMXIII” oplevert?

    Zoals alle andere instituten is ook de wetenschap onderhevig aan verandering dus misschien worden partijen als JSTOR & Elsevier wellicht gedwongen om iets aan hun prijsmodellen te doen. Dat mag allemaal inderdaad wat minder.

    Dat is goed voor bijna iedereen behalve JSTOR & Elsevier.

  8. 10

    Overigens is de incentive van de moderne wetenschapper (in wording) het vinden van een baan. ‘Vroeger’ was dat ‘de waarheid zoeken’.

  9. 12

    Dit probleem speelt al een eeuwigheid. Het is echter weer eens hot vanwege de zelfmoord van Aaron Swartz, die in een rechtzaak zat omdat hij 4 miljoen legaal uit JSTOR verkregen artikelen heeft gepubliceerd. Dat zou “teveel” zijn. Ofzo. Hem hing een gevangenisstraf van 35 jaar en een boete van $ 1 miljoen boven het hoofd. Maar daar gaat ie geen last meer van hebben want hij heeft zich vorige week opgehangen. En daarom hebben we het hierover. Dan is het wel een beetje gek – om niet te zeggen walgelijk – dat daarover met geen woord wordt gerept in het artikel.

    Ook walgelijk is dat JSTOR – dat hem het liefst 35 jaar bankroet achter de tralies zag – heeft gemeend het volgende op haar homepage te plaatsen: “We are deeply saddened to hear the news about Aaron Swartz. We extend our heartfelt condolences to Aaron’s family, friends, and everyone who loved, knew, and admired him. He was a truly gifted person who made important contributions to the development of the internet and the web from which we all benefit.”

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Aaron_Swartz

  10. 13

    @parallax, #9 Waar hebben we Elsevier en JSTOR dan voor nodig? M.i. zijn ze ernstig achterhaald. Waarom kan wikipedia wel open en gratis en krijgen de universiteiten het niet voor elkaar om hun gezamenlijke publicaties open te gooien? Waar heb ik een prijsmodel voor nodig? Een PDF downloaden kost toch niks?

  11. 14

    @13

    Ik wil niet meteen zeggen dat we ze nodig hebben maar dat ze iets moeten doen aan hun tarieven om in leven te blijven want inderdaad, ‘gratis komt eraan’.

  12. 18

    Waar het onderzoek gepubliceerd wordt laat me koud, mits er ook een vindbaar, gratis afdruk is, zonodig bij de universiteit zelf.

    Waarom de beperking tot “wetenschappelijk onderzoek”?
    Elk onderzoek betaald door de overheid dient openbaar te zijn. Niet alleen openbaar, maar ook toegankelijk en vindbaar. Overheden geven veel onderzoeksopdrachten, probeer die maar eens te achterhalen, zeker als ze “verouderd” – lees niet meer in het huidige beleid passend – zijn.

    Openbaarheid is een onmisbaar onderdeel van demokratie. Archiefwet? Ja die is er, maar dat wil niet zeggen dat die wordt nageleefd. Ook hierover een (parlementair) onderzoek?

  13. 19

    Ligt het aan mij, of is het helemaal niet moeilijk om een artikel te bemachtigen? Als ik in Google de artikelnaam + “pdf” in tik, dan krijg ik eigenlijk altijd het artikel te pakken. Voor het grote publiek is dat ook nog eens gewoon legaal, want ‘voor eigen lering of gebruik’, ongeacht wat die grote uitgevers er van vinden.

  14. 23

    @kevin Ik denk ik neem de proef op de som en zoek naar “Derivability, Redundancy, and Consistency of Relations Stored in Large Data Banks” van Edgar F. Codd, waarin hij de grondslag legt voor relationele databasesystemen. Misschien zie ik iets over het hoofd, maar eenvoudig vindbaar is het in ieder geval zeker niet. Tot zover deze steekproef.

  15. 24

    Ja, das Erbe der Gesammtheit
    Wird dem Einzelnen zur Beute
    Und von Rechten des Besitzes
    Spricht er dann, von Eigenthum!

    Eigenthum! Recht des Besitzes!
    O des Diebstahls! O der Lüge!
    Solch Gemisch von List und Unsinn
    Konnte nur der Mensch erfinden.

    — Heinrich Heine

    Atta Troll, Kaput X

  16. 25

    Beste Jona,

    Als je een willekeurige universiteitsbibliotheek binnenstapt kun je gratis JSTOR in en alle artikelen die je wilt downloaden. Dus je hebt wel degelijk gratis toegang, zij het niet vanuit huis. Bij mijn weten kun je ook voor een paar tientjes per jaar lid worden van veel universiteitsbibliotheken, en dan kun je ook vanuit huis inloggen, en kun je zoeken via zoekmachines die meerdere bestanden zoals JSTOR tegelijk ontsluiten.

    Dus in de praktijk is het een beetje een non-probleem.

  17. 26

    @25, Oh, dus het is geen enkel probleem dat elke universiteitsbieb per jaar x miljoen moet aftikken om toegang te krijgen tot broodnodige papers? Wie denk je dat dat uiteindelijk betaald?

    Verder kan ik bij de TU Delft als “zakelijk” of “particulier” alleen de digitale collectie alleen bekijken in het gebouw zelf, terwijl studenten en medewerkers ook vanuit huis erbij kunnen. Dat is dus gewoon kut als je voor je werk wetenschappelijke kennis nodig hebt. http://www.library.tudelft.nl/zakelijk/lenen-uit-de-collectie/