‘Het Westen is anders’

RECENSIE - Gisteren verhaalde ik hoe de notie dat ‘Europees’, ‘blank’ en ‘westers’ samen zou vallen met dynamisch, kritisch en altijd in beweging – waartegen ‘Oosters’, ‘Arabisch’, ‘Semitisch’ dan synoniem zou staan voor stilstand, starheid, een volk zonder geschiedenis of toekomst – terug te voeren valt op de Europese kijk op en verwerking van de val van Constantinopel in 1453.

Die tweedeling keert in vrijwel zuivere vorm terug in ‘Het Westen onder vuur’ van Peter Knoope. ‘De haat verklaard’, luidt de ondertitel van dit boekje. Knoope wil namelijk een verklaring geven voor de opkomst van het jihadisme.

Hij constateert dat de gebruikelijke sociaaleconomische verklaringen niet voldoen, net zo min als dat er een ‘daderprofiel’ zou bestaan. We hebben ook weinig aan groepsdynamica en al helemaal niets aan de simpele constatering dat daders ‘gek’ zijn.

Knoope: “Laten we onszelf dwingen om voor even het idee los te laten dat we te maken hebben met duivels en demonen.” (p. 11) Het geweld komt voort, schrijft hij, uit de actuele situatie “die wortels heeft in de geschiedenis. Daarin zijn verklaringen te vinden voor dit verschijnsel dat ons bedreigt.”

Fundamentele cultuurverschillen

Wie vervolgens een geschiedenis van de jihad en het jihadisme verwacht, kom echter bedrogen uit. In plaats daarvan schetst Knoope in de eerste honderd pagina’s een portret van ‘wij’ westerlingen versus ‘zij’, de andere zes miljard wereldburgers. Westerlingen hebben een andere visie op tijd, beweert hij. Voor hen geldt: ‘tijd is geld’.

En ‘tijd’ is voor westerlingen identiek aan vooruitgang. Die andere zes miljard wereldburgers zouden daar anders over denken. Zij hebben volgens hem een ander ‘tijdsbesef’ waarin het verleden een veel grotere rol speelt (en dus ook de familie).

Maar de kloof is nog dieper. Die zes miljard spreken geen Engels en zijn niet in staat om net als de geglobaliseerde elite de hele wereld rond te reizen. De rechtspraak draait bij die andere zes miljard om begrippen als eer en schaamte.

Ze regelen hun geschillen dan ook liever onderling dan dat ze gebruik maken van (al dan niet uit het Westen geïmporteerde) formele rechtspraaksystemen.

Ze hebben ook een andere identiteit – niet die voortdurend veranderende identiteit van het miljard ‘wij’. Ze hebben ook geen boodschap aan de moderniteit, die neiging om tradities kritisch te bevragen of of zelfs te vervangen door rationele opvattingen en methoden.

Belabberde bewijsvoering

Hierna schetst Knoope de voortdurende botsingen tussen deze ‘wij’ en ‘zij’. Dat wil zeggen, hij komt met anekdotes over kolonisatie en dekolonisatie. Centraal daarin staat de actieve, agressieve, arrogante westerling. Die uiteraard niks goeds heeft gedaan (daar valt wat voor te zeggen). De onderdrukten lijken, als je Knoope’s samenvatting leest, willoze slachtoffers die pas sinds een halve eeuw verzet bieden.

Als het gaat om de harde historische feiten is Knoope uitermate slordig: zo zouden Livingstone en Stanley verantwoordelijk zijn voor de discriminatie van zwarte Afrikanen. Maar wat vooral opvalt is dat de eerdere indeling in ‘wij’ en ‘zij’ in dit (weinig originele) verhaal geen rol van betekenis speelt.

De afzonderlijke potted histories van landen als Angola, Zuid-Afrika en Ghana (afgewisseld met persoonlijke ervaringen) zijn geen illustraties van zijn tweedeling.

Eigen agency?

Knoope besteedt ook geen bijzondere aandacht aan (de)kolonisatie in de islamitische wereld. En mist daardoor de kern van de zaak. Hij vermeldt de opkomst en ondergang van het Arabisch socialisme, maar legt daarbij geen verband met de opkomst van het islamisme en salafisme.

In plaats daarvan zou de val van de Berlijnse Muur en de daaropvolgende crisis in het westerse socialisme de aanzet hebben gegeven tot terrorisme (p. 93):

Het socialisme bood een politiek alternatief en kanaliseerde onvrede via de politieke arena. Alles wijst erop dat de ontluisterende werkelijkheid van het mislukte communistische experiment wel degelijk een politiek vacuüm heeft getrokken.

Waarna stukje volgens over dictator Dos Santos in Angola, over het exporteren van democratie en over corrupte politie van Tanzania.

West versus Oost

De opening van het vierde hoofdstuk (p. 113) schetst dan ineens weer de wij-zij dichotomie in scherp contrast:

Zoals beschreven in het eerste deel van dit boek komen wereldbeelden en werkelijkheden van mensen op verschillende plaatsen niet overeen. Ideeën over tijd, eer en schuld zijn fundamenteel verschillend.

De manier waarop mensen zich uiten, het belang van hun relatie met de groep, hun vormen van expressie en hun mate van bewegingsvrijheid zorgen ervoor dat zes miljard mensen op een andere manier tegen de wereld en de werkelijkheid aankijken.

Het Westen neemt een bijzondere positie in met zijn ‘tijd is geld’-benadering, gebrek aan eerbied voor traditie en ouderdom, ver doorgevoerde recht op beledigen, export van macht en belangen en ideeën over beschaving. Het westen is immers anders. Het loopt, naar eigen mening, voor op anderen. Maar westerse moderniteit vertegenwoordigt een minderheidsvisie.

Wij zijn inferieur

We zijn anders; alleen niet meer superieur. Vergeleken met de andere zes miljard zijn we oppervlakkig, grof en arrogant. We denken voorop te lopen, maar (waarom maar??) vormen de minderheid.

Knoope suggereert dat die inferieure westerse visie op tijd, eer, etcetera dus wel ten onder zal gaan. Het is het oude racistische standpunt op zijn kop gezet. En nu wordt het volgens hem tijd om tot inkeer te komen.

“De overwinningsroes van het kapitalisme, het individualisme (…) zit tegen de houdbaarheidsdatum” (p. 142). Voor “een terugkeer naar politieke en maatschappelijke participatie voor jongeren” is een ‘gedragsverandering bij overheden’ nodig en de markt moet inzien dat ‘sociale verantwoordelijkheid’ noodzakelijk is (kijk maar naar familiebedrijven, zo luidt een bizarre terzijde).

En zo gaat het nog even door. Kortom, de uitbanning van onze westerse zonden zal leiden tot de maatschappelijke revolutie die de jongeren op aarde zal genezen van het terrorisme.

Prachtig. Voorlopig sturen we er maar gewoon agenten op af.


Peter Knoope, Het westen onder vuur, Amsterdam University Press, 150 blz., 17,95 euro.

  1. 1

    Het doet me denken aan het boek van Ian Buruma Occidentalism: the West in the Eyes of it’s Enemies. Over vormen van antipathie tegen de westerse manier van leven.

    Deze meneer, terrorisme-expert bij Clingendael, zegt dat hij geen idee heeft van wat zich aan het ontwikkelen is in de niet-westerse wereld. Waarom dan een gekunsteld boek met allemaal open deuren?

    En ja dan krijg je zulke reacties: http://cult.tpo.nl/2016/10/25/video-floris-van-den-berg-sloopt-visie-van-terreurexpert-peter-knoope/

  2. 2

    Peter Knoope was me volledig onbekend – zijn boek dus ook. Schreef dhr. Knoope zo ongeveer het volgende in zijn boek? “Knoope wil namelijk een verklaring geven voor de opkomst van het jihadisme.” Terwijl hijzelf ook genegen was naar de wapenen te grijpen, zoals jihadisten (maar natuurlijk uiteindelijk een lieve jongen bleef, dus geen terrorist of jihadist). http://www.mareonline.nl/archive/2014/04/17/geweld-was-de-enige-juiste-weg

    Wel raar, dat hij iets doet bij Clingendael (https://www.clingendael.nl/person/peter-knoope ), maar uiteindelijk weinig van de Nederlandsche geschiedenis weet, ook niet m.b.t. het jihadisme van meer dan 100-jaar geleden op Nederlandsch grondgebied. “Ook de mentale volharding van hun tegenstander werd door de Nederlanders onderschat; die was vaak geïnspireerd door het geloof. Op knappe, verrassend compacte maar beeldende wijze schetst Stolwijk de rol die de islam op het eiland speelde, vanaf de tijd dat Indiase en Arabische handelaren die godsdienst meebrachten, via de nauwe banden met het Ottomaanse hof rond 1600 – waarop de legendarische avonturier, diplomaat en Atjehse volksheld, de Jemenitische Habib Abdoerrahman Alzahir, in 1868 nog een beroep deed om de sultan van Atjeh te steunen – tot de ontketening van de jihad, juist op het moment dat het KNIL voortgang begon te boeken.” https://javapost.nl/2016/10/20/atjeh-door-de-transkoloniale-bril/
    Dat de jihad nu een nieuw fenomeen in Nederland is, dat is niet waar. Tegenwoordig kan met hierdoor niet meer verrast zijn.

    Maar nu ’n andere verklaring (over mensen, die om wat voor reden ’n bom plaatsen, die mensen overhoop schieten, echter helaas minder over de meelopers, omdat daar nog niet veel wetenschappelijk over bekend is) – Dr. Mark Benecke (Ausbilder an deutschen Polizeischulen und Gastdozent in den Vereinigten Staaten, Vietnam, Kolumbien und und auf den Philippinen.). Het gaat o.a. over mensen, die een terroristische daad uitvoeren, waarbij, volgens Dr. Benecke, godsdienst geen rol speelt.

    https://www.youtube.com/watch?v=CjP3A2kOm0o

    Daar is dus veel onderzoek naar gedaan.

    Clingendael, en Knoope, weten het hiernavolgende waarschijnlijk ook, maar vertellen het niet, omdat het om zeer gelovige christenen gaat:

    http://www.sueddeutsche.de/politik/chilenische-sekte-colognia-dignidad-die-folter-endet-nie-1.2858442

    Niet te zien in de volgende doku: rechtstreekse telefoonverbinding met de CIA, BND was er vele malen, ook F. J. Strauß, het gifgas Sarin werd er geproduceerd en andere zaken, die nog steeds worden onderzocht of tot nu toe geheim zijn, zodat ze nog niet onderzocht kunnen worden.

    https://www.youtube.com/watch?v=5oObdFq78_s

    Mensen kunnen er wat van, wanneer ze in slechte omstandigheden opgroeien.

    In dat licht is misschien het volgende het vermelden waard, om te laten ‘horen/zien’ wat er allemaal voor ‘raars’ onderzocht wordt.

    (N.B. Er komt hier ’n schokkende opname in voor). ’n Interview met Dr. Lydia Benecke (vroeger de vrouw van Dr. Mark Benecke).

    http://massengeschmack.tv/play/hoaxilla-43

  3. 3

    Uit wat ik uit deze recensie begrijp, denk ik dat Peter Knoope gelijk heeft. Het Westen dat door Rooms-katholicisme, protestantisme en de Verlichting is heen gegaan, heeft inderdaad een andere perceptie van de werkelijkheid. En die perceptie laat zich moeilijk verenigen met die van (bv.) de islamitische wereld. Dit verschil in perceptie heeft geleid tot de Iraanse revolutie van 1979. Die revolutie heeft ertoe vervolgens toe geleid dat de Saoedi’s de islamitische touwtjes zijn gaan aantrekken. Omdat ze waren bang om ‘rechts’ ingehaald te worden door de sjiieten van Khomeini. En zij, Soedi’s, waren zij niet de beschermers van de heilige plaatsen? Sindsdien zijn de hoofddoekjes in het straatbeeld verschenen.
    En sindsdien is ook het oorlog in de wereld, in islamitische ogen een Heilige Oorlog, tegen al die westerlingen die tegen Allah’s Wil ingaan. Het is geen oorlog in de gebruikelijke (westerse) zin van het woord, maar een godsdienstige oorlog met diepe sociale wortels, een oorlog waarop het Westen als seculiere gemeenschap, het slechts is voorbereid. Want de seculiere gemeenschap heeft God en de Bijbel bij het grof vuil gezet terwijl de islamitisch wereld juist leeft van grof vuil. Kortom: deze oorlog kan nog heel lang duren. Wellicht is het nodig dat het Westen zich dat ‘vuil der geschiedenis’ opnieuw eigen maakt. Al was het alleen maar om met de ‘vijanden’ een zinnig gesprek te kunnen voeren.

  4. 4

    @3 U schreef: “En sindsdien is ook het oorlog in de wereld….”

    Ik snap ’t wel en toch ook niet. Er is al heel lang oorlog in de wereld. U schreef ook: “…de islamitisch wereld juist leeft van grof vuil…” Bent U ‘white trash’ of leest U zich niet in?

    https://javapost.nl/2016/10/12/moorden-en-martelingen-verdoezelen-was-gewoon-beleid/

    Dat was gewoon Nederlandsch beleid, waarbij: “de seculiere gemeenschap heeft God en de Bijbel bij het grof vuil gezet”. Ik wil wel eens meemaken, niet echt natuurlijk, wanneer Nederland ’n bom van ‘Obama’ drone op z’n hoofd krijgt en ettelijke kinderen sterven. Dan is dit kleine, nietszeggende landje te klein.

    Leest U anders maar eens iets: https://www.google.nl/webhp?sourceid=chrome-instant&ion=1&espv=2&ie=UTF-8#q=gehlens%20memoiren

    Hier z’n wiki: https://en.wikipedia.org/wiki/Reinhard_Gehlen

    U en ik komen op historisch gebied tekort, maar U kunt ’t in ieder geval niet onderbouwen en praat dientengevolge ‘poep’.

    Knoope schrijft en praat voor z’n geld en voor niets anders!

  5. 5

    @3.

    Hahaha, we gaan weer zendelingen en missionarissen sturen naar de rest van de wereld om ze tot de ware god te bekeren. En dan houden de jihadisten vanzelf op.

    Want uit het artikel krijg je de indruk dat zelfs niet-moslims in China of Chili het prachtig vinden dat er aanslagen worden gepleegd in Europa. Hun verdiende loon!

  6. 6

    @5 U bent scherp.

    Missionarissen waren er ook in ‘Colonia Dignidad’. Maar nu deze geen missiewerk meer in Chili doet, heeft men zich weer terug getrokken in Duitsland. ’t Gaat om deze kerk (waar beulen en slachtoffers elkaar ontmoeten), en de man op de foto was herhaaldelijke malen in ‘Colonia Dignidad’: http://www.freie-volksmission.de/?lang=1&site=news

    Maar Joop, U hebt gelijk, meer zendingswerk en alles komt goed.

    https://amerika21.de/analyse/108199/colonia-dignidad

    ’t Is dus kennelijk een jihadisten-dingetje, volgens Henry en mensen die hun geschiedenis niet kennen. Knoope weet wel, wat hij de wereld in strooit.

    @3 heeft waarschijnlijk ’n vertaalmachine gebruikt. Trol?

  7. 7

    “Die uiteraard niks goeds heeft gedaan (daar valt wat voor te zeggen).”

    Confirmation bias. De auteur van dit stukje is op zoek naar ‘weg met ons’ en vindt die.

  8. 8

    Er zijn, in feite, nog steeds drie ‘stammen’ op deze wereld. De geürbaniseerde, die geschiedenis en wetten schrijft, de feodale, en de jager/verzamelaar (de reizende). Ze zijn alle drie met elkaar in conflict omdat ze gewoon fundamenteel andere ideeën erop na houden over hiërarchie en het verkrijgen en verbruiken van hulpbronnen.

    De Islamieten horen grotendeels bij het feodale deel van deze wereld. Maar om nou te doen alsof deze mensen niet in geld denken, vind ik wel heel naïef en ‘edele wilde’ gedacht. Ze zien het alleen anders: rijkdom wordt uitgedrukt in vrouwen, in huwbare en werkzame kinderen, vee, en land. Net zoals wij dat deden, zeshonderd jaar geleden.

  9. 9

    Dit verschil in perceptie heeft geleid tot de Iraanse revolutie van 1979.

    @3 Nou nee: de Iraanse revolutie werd bijvoorbeeld ook gesteund door marxistische Iraanse studenten, vakbonden, etc. en was vooral een reactie op de tirannie van de sjah, die was geïnstalleerd als marionet van de Amerikanen, nadat de CIA een coup had georkestreerd om Mohammed Mossadegh af te zetten omdat deze de exploitatie van olie wilde nationaliseren.

    De meeste Iraanse jongeren nu zijn modern, luisteren stiekem naar Amerikaanse popmuziek, en zouden die mollahs het liefste morgen nog naar huis sturen.

    Die revolutie heeft ertoe vervolgens toe geleid dat de Saoedi’s de islamitische touwtjes zijn gaan aantrekken.

    Nou nee: de Saoedi’s lagen altijd al in bed met hyperpuriteinse fundamentalisten. Niks ‘aantrekken van de touwtjes’ dus. Wel: jihadistische groeperingen steunen en propaganda maken om een tegenwicht te bieden tegen de invloed van Iran in de regio.

    Want de seculiere gemeenschap heeft God en de Bijbel bij het grof vuil gezet terwijl de islamitisch wereld juist leeft van grof vuil.

    Je klinkt nu als een fundamentalistische televisiedominee uit de Verenigde Staten die de goddeloze liberalen, feministen en homoseksuelen vervloekt, en terug wil naar de jaren vijftig, toen Amerika nog christelijk was, homo’s in de kast zaten en vrouwen en zwarten hun plek kenden.