Wegkijken voor gevorderden

OPINIE - Wegkijken: bewust de andere kant opkijken, omdat je niet wil zien wat zich afspeelt. Onlangs voltrok zich een prachtig staaltje ‘wegkijken’ in de Tweede Kamer, naar aanleiding van een ingediende motie.

Nu moet je in formatietijd altijd terughoudend zijn bij het beoordelen van ingediende moties. Partijen die niet aan het onderhandelen zijn maken graag van de gelegenheid gebruik om tientallen ongedekte moties in te dienen, waarin met zoveel woorden staat: “wij willen dat de regering alles beter maakt”. Wanneer onderhandelende partijen die moties dan niet steunen, omdat ze niet gedekt zijn en ze zitten te onderhandelen, kan de indienende partij heel hard schreeuwen: “kijk, die onbetrouwbaren! Ze maken hun verkiezingsbeloftes niet waar!”. Er is zelfs een nieuw woord voor geïntroduceerd: de treitermotie.*) Maar dit terzijde

De motie waar ik het in dit stuk over wil hebben, is in ieder geval geen treitermotie. Het is een simpel verzoek om “de toereikendheid van het sociaal minimum, met name de bijstand, fundamenteel te onderzoeken en te evalueren”. Er zijn namelijk signalen van het NIBUD dat in sommige situaties mensen onder het bestaansminimum raken.

Als mensen structureel een inkomen hebben onder het bestaansminimum, laat zich raden wat gebeurt. Dat kan zich vertalen in bittere armoede: honger, uitsluiting, niet mee kunnen doen in de maatschappij, ongezond leven, gezondheidsproblemen, stress en ellende. Sommige mensen kunnen hun toevlucht zoeken in illegale middelen om zichzelf een bestaan te verzekeren. En dat is voor niemand een wenselijke situatie.

Dus wil je als Kamer natuurlijk weten of dit klopt! Toch? Dan kun je altijd nog kijken wat voor oplossing je daar voor gaat verzinnen, al naar gelang je politieke kleur. Maar we willen toch een goede feitelijke basis hebben, waar we beleid op kunnen maken?

Neen. Natuurlijk niet, anders zou ik het niet vragen. VVD, PVV, CDA, D66, ChristenUnie, SGP en Forum voor Democratie willen het niet weten. Stel je voor, ze zouden er iets mee moeten. Dus kijken ze liever de andere kant op.

De reden laat zich wel raden: eigenlijk weten we allemaal best wel dat het sociaal minimum niet altijd toereikend is. Er leven in Nederland meer dan 400.000 kinderen in gezinnen onder de “laag inkomen”-grens die het CBS heeft gesteld, met een risico op armoede. 135.000 mensen zijn aangewezen op de voedselbank. Er is een keur aan regelingen voor mensen met weinig geld, van toeslagen via de belastingdienst tot lokale regelingen. Maar juist arme mensen zijn gemiddeld genomen onvoldoende toegerust om zich door het oerwoud van de benodigde formulieren heen te worstelen. Hierdoor lopen zij fundamentele ondersteuning mis, en door toeslagen die worden betaald als voorschot, kunnen mensen juist in de schulden raken in plaats van dat het helpt.

Het is wegkijken voor gevorderden: voorkomen dat de precieze feiten op tafel komen, dan hoeft men niet eens het hoofd opzij te draaien voor de onwelgevallige werkelijkheid. Ach, zal men wellicht denken, in de lijn van het zittende kabinet: die arme mensen, ze kunnen toch een moestuintje nemen.

János Betkó denkt dat het in het eigen belang van veel arme mensen is, dat ze zich bezinnen op hun stemgedrag bij verkiezingen.

*) Hoewel een prachtig woord, en inmiddels genomineerd voor ‘woord van het jaar’, is de aanleiding onterecht. De motie waarvoor dit woord voor het eerst gebruikt wordt, is m.i. bij uitstek geen ongedekte rommelmotie. Hij is heel soft geformuleerd, en roept de regering slechts op om met voorstellen te komen om iets te doen aan de werkdruk en de te lage salarissen in het basisonderwijs (zonder dat dit wordt gekwantificeerd). Daar had ook een onderhandelende partij best mee in kunnen stemmen, zonder zich op iets concreets vast te leggen. Maar soit; het concept ‘treitermotie’ bestaat wel degelijk.

  1. 1

    “VVD, PVV, CDA, D66, ChristenUnie, SGP en Forum voor Democratie willen het niet weten.”
    VVD en PVV hebben meer gemeen dan le Redoutable wil toegeven. Oftewel ziehier welke partijen rechts zijn.

  2. 2

    Het FvD is toegetreden tot het “partijkartel”. Daarnaast misschien interessant wat de NRC over kabinetsformatie en parlement schrijft.

    Haagse onderhandelingen Kabinetsformatie loopt uit op beschamende vertoning

    Langdurig en besloten. Dat zijn de trefwoorden van de sinds de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart lopende kabinetsformatie. Een formatie waarvan het eind voorlopig nog niet in zicht is, nu voor de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie een vakantie tot 9 augustus is ingegaan. Hiermee is deze kabinetsformatie hard op weg in elk geval de op één na langdurigste te worden van de naoorlogse geschiedenis.
    Natuurlijk kan de gang van zaken met een positieve blik worden bekeken. Gezegend is immers het land dat zich nu al meer dan vier maanden een niet volwaardig, want demissionair landsbestuur kan veroorloven. De urgentie om tot zaken te komen ontbreekt volledig. Actief beleid is niet nodig. Wat moet stijgen stijgt, wat moet dalen daalt. Stilstand in het beleid kost geen geld, maar levert juist geld op voor de schatkist. De onderhandelaars hebben de tijd en nemen zodoende alle tijd. Ondertussen wordt de rest van het land getrakteerd met dooddoeners dat het niet sneller kan en niet sneller moet.
    Toch is dit maar één kant van het verhaal. Want deze woorden komen minder geloofwaardig over als deze afkomstig zijn van politici die nog geen half jaar geleden in hun verkiezingscampagnes de absolute noodzaak van snel een ander beleid bepleitten.
    Er zijn altijd verzachtende omstandigheden aan te geven voor de formatie in slakkengang. De verkiezingsuitslag was een gecompliceerde met een uitkomst die minstens vier partijen vereist om tot een meerderheidscoalitie te komen. Bovendien is het kwartet dat nu aan tafel zit met het inruilen van GroenLinks voor de ChristenUnie gedeeltelijk anders samengesteld dan aan het begin.
    Toch mag dit allemaal geen alibi zijn voor de processie van Echternach zoals deze nu in Den Haag plaatsvindt. Hoe langer het kost een regeerakkoord in elkaar te zetten, hoe minder wervend en overtuigend het straks zal zijn. Als een dergelijk akkoord, zoals de formatieleer zegt, een vorm van gestold wantrouwen is, dan betekent elke dag meer onderhandelen een extra hypotheek op het onderlinge vertrouwen. Waarbij komt dat hoe vaster de afspraken worden dichtgetimmerd, hoe minder de ruimte straks zal zijn voor het parlement om hier nog wijzigingen in aan te brengen.
    Juist in het huidige versnipperde politieke landschap met zijn dertien fracties in de Tweede Kamer zou een regeerakkoord op hoofdlijnen met respect voor dualisme gewenst zijn. Maar wat dreigt is een minutieus onwrikbaar traktaat dat alleen kan worden uitgevoerd bij de gratie van vier partijen die over een meerderheid van slechts één zetel beschikken.
    Ondertussen blijft het beschamend hoe de direct betrokkenen bij de formatie weten te grossieren in nietszeggendheden over het verloop van de besprekingen. Radiostilte is het devies dat door iedereen consciëntieus wordt nageleefd. In de woorden van informateur Gerrit Zalm: „als je zeker wil zijn dat er geen kabinet komt, is transparantie de oplossing”. Het was overigens dezelfde Zalm die in 2003 als fractievoorzitter van de VVD aandrong op openbaarmaking van formatiestukken. Ook voor hem geldt: zoveel rollen zoveel opvattingen.
    Zorgwekkender is dat de extreme beslotenheid van de onderhandelaars uitstraalt dat transparantie blijkbaar een gunst is, een luxe, en geen vereiste. Volledige openbaarheid bij gevoelige onderhandelingen is onmogelijk maar het totaal gebrek aan inhoudelijke mededelingen is het andere uiterste en spot met alle democratische principes.
    Het is moeilijk te begrijpen waarom de Europese Commissie bij de Brexit-besprekingen – toch iets belangrijker dan de Nederlandse kabinetsformatie – door middel van het openbaar maken van onder andere de onderhandelingsagenda’s, vertrekpunten en tussentijdse tekstvoorstellen een vorm van transparantie wil garanderen die in Den Haag zeer ver is te zoeken.
    Zonder enige vorm van verantwoording zijn de onderhandelaars al maanden met de stem van de kiezer aan de haal. Het op 15 maart geschonken vertrouwen kan nauwelijks meer worden beschaamd.

    Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Zaterdag, 22 juli 2017, pagina 2 – 3

  3. 3

    en door toeslagen die worden betaald als voorschot, kunnen mensen juist in de schulden raken in plaats van dat het helpt.

    Wat stel je voor? Toeslagen achteraf uit betalen? Oeps…maar dan moet je natuurlijk wel aan de onderhandelingstafel zitten. Medeindiener SP weigert zelfs om maar met de VVD te praten. Medeindiener GL is afgehaakt. En medeindiener PvdA wil niet mee doen uit electorale overwegingen. Wie indiener 50 plus serieus neemt, die mag het zeggen.

    János Betkó denkt dat het in het eigen belang van veel arme mensen is, dat ze zich bezinnen op hun stemgedrag bij verkiezingen.

    Wat voor zin heeft het om als arm mens bijvoorbeeld SP te stemmen? Natuurlijk zullen er arme mensen zijn die dat doen uit eigenbelang. Maar we zitten momenteel met de merkwaardige situatie dat we blij mogen zijn als er überhaupt een meerderheidsregering komt. Voor arme mensen (en daar reken ik mijzelf ook onder) is het veel slimmer om op een potentiële regeringspartij te stemmen. Zinloze moties zoals deze, daar heb ik niks aan. En daar kom ik weer uit bij het eerste gedeelte van mijn reactie. Je moet aan de onderhandelingstafel zijn! En ja, daar zit ook de VVD. En nee, van de VVD hoef je niets te verwachten.

  4. 4

    @1 ik vind het ook het meest verrassend van D66. En de christelijke partijen, met name de CU. Maar in het algemeen: het is niet aan mij om te bepalen hoe anderen hun geloof moeten prioriteren, maar als ik christelijke partijen zie, waarbij rentmeesterschap is weggegooid, barmhartigheid het raam uit wordt gekieperd, en bij de SGP het gebod “gij zult niet doden” zelfs niet veilig is, lijkt mij dat een substantieel deel van waar het christendom voor staat wordt weggelaten.

    @2 Interessant stuk, dank voor het delen.

    @3 Ik zit niet in de techniek, maar in plaats van toeslagen uitkeren die te hoog zijn (oeps, geld is al uitgegeven als het terug wordt gevorderd) of te laag zijn (verdorie, geen warm eten deze maand) kun je volgens mij beter zoeken naar een systeem waarbij ze automatisch verrekend worden, dan wel waarbij er uberhaupt minder toeslagen zijn (en arme mensen niet afhankelijk zijn van tien of meer regelingen om rond te kunnen komen).

    Wat betreft “aan tafel zitten”: dat is lekker makkelijk. Alsof er voor SP of GroenLinks ook maar iets te regelen zou zijn geweest, als ze daar aan tafel zitten als kleinste partner, bij drie partijen die allen blijkbaar niet eens willen weten of de huidige regelingen voldoen of niet.

  5. 5

    “Voor arme mensen (en daar reken ik mijzelf ook onder) is het veel slimmer om op een potentiële regeringspartij te stemmen. Zinloze moties zoals deze, daar heb ik niks aan. En daar kom ik weer uit bij het eerste gedeelte van mijn reactie. Je moet aan de onderhandelingstafel zijn!”

    Juist daarom moet men zich bezinnen op hun stemgedrag!. Het blijkt al jaren dat de huidige partijen niets geven om de onderkant van de samenleving. Dus dan kan je wel daarop gaan stemmen, maar dat maakt geen verschil

    Stem op de partij die WEL opkomt voor je belangen zodat die partij groot genoeg wordt om te gaan regeren.

    Kom nu niet aan met: SP wil niet eens aanschuiven. Want dat is gewoon een terecht punt van de SP. De huidige regering met PvdA heeft aangetoond dat je daar slecht uit kunt komen als je maar een deel van je punten kan realiseren. Dus als er (gezien de stemverdeling) geen reeele kans bestaat dat je significant genoeg iets kan betekenen, dan is het wel zo fair om niet de schijn op te houden door te gaan onderhandelen.

  6. 6

    @4

    Een automatische verrekening zou ik een prima oplossing vinden.
    Minder toeslagen zou ik persoonlijk niet zo fijn vinden.

    @5

    De huidige regering met PvdA heeft aangetoond dat je daar slecht uit kunt komen als je maar een deel van je punten kan realiseren.

    Klopt. En dat zal dan ook wel de reden zijn dat de SP niet aanschuift bij de formatie, ondanks dat Pechtold op zijn knieën ging. En dat is ook de reden waarom de SP niks realiseert. (het eigen risico is al weer betaald, meneer Roemer) Dus rest er voor de SP niks anders dan dit kansloos gedoe. Waarmee ik dan weer blij ben dat ik niet gestemd heb op de SP. Van kansloze moties kan geen enkel arm mens een boterham eten.

  7. 7

    @6: “Minder toeslagen zou ik persoonlijk niet zo fijn vinden.”
    Waarom precies? Ik zou het liefst helemaal geen toeslagen zien. Zorg dat de uitkering voor iemand voldoende is, zodat er geen 10 toeslagen nodig zijn om aan het bestaansminimum te komen. Gezien wat de overheid allemaal van je weet, moet het toch niet zo moeilijk zijn om een op de situatie (alleen/samenwonend, wel/geen inwonende kinderen van leeftijd x) toegepaste uitkering te leveren, zonder dat er met tig verschillende formuliertjes links en rechts (gemeente, belastingdienst, waar nog meer?) toeslagen aangevraagd moeten worden?

  8. 8

    @6, @7, daar komt nog bij dat veel van de toeslagen gewoon te moeilijk zijn voor een aanzienlijk deel van de mensen waarvoor ze bedoeld zijn. En die vragen ze dus niet aan.
    Da’s natuurlijk leuk in het kader van bezuinigingen, maar niet helemaal de bedoeling van armoedebeleid, lijkt me.

  9. 9

    @7

    Je geeft eigenlijk zelf het antwoord al. Toeslagen weg en een uitkering er voor terug. Dat betekent voor mij geen toeslagen meer, maar ook geen uitkering. Tenzij we het over een basisuitkering voor iedereen hebben, maar dan is de financiering weer een probleem. Op dezelfde wijze ben ik de Wtcg uitkering kwijt geraakt. Toen was het argument dat chronisch zieken soms geen extra kosten maken.

    Dat vind ik het nadeel van dit soort intenties tot verandering. Op het einde ben ik weer ergens een toeslag kwijt. Net zoals ik geen tegenstander ben van automatische verrekening van bijvoorbeeld zorgtoeslag met zorgpremie. Helemaal voor. Maar voor mij lost het geen probleem op. De zorgtoeslag gaat linea recta naar de zorgverzekeraar met een paar tientjes van mij er bij. Omslachtig, ik kan net zo goed alleen die paar tientjes betalen. Maar liever omslachtig als ik gaandeweg mijn zorgtoeslag kwijt raak.

    @8

    Die mensen moet hulp geboden worden bij het aan vragen. Zeker bij mensen met een laag inkomen dient een gemeente te helpen. Zodat ze ook niet te veel aan vragen, wat ze later weer terug moeten betalen. Hogere inkomens kunnen professionele hulp betalen.

  10. 10

    @9

    Die mensen moet hulp geboden worden bij het aan vragen.

    Dat zou nog eens een besparing opleveren: ervoor zorgen dat ze geen hulp nodig hebben (m.a.w. het gewoon krijgen zonder aanvraag). Wèg met die ‘middle man’.

  11. 11

    Zal best ,Iedereen plus 10 % meer uitkering,ga ik zo mee accoord.
    Bijstandsmoeder met 2 kids? gratis studie ,kinderopvang en full support.
    Autistische jongen met een moeilijke jeugd?, begeleiding, werkplaats, mentor for life.prima.
    Maar zullen we de extreme lamballen dan ook zwaar aanpakken?
    De 5% parasieten die leven van het vangnet en 0.0 % bewust niets bijdragen aan deze maatschappij?
    Het merendeel daarvan weet tot op de cent nauwkeurig hoeveel subsidie ze krijgen maar beschouwen het als een renteloze voorschot van de Belastingdienst. maar uit zijn nest komen voor vrijwilligerswerk of 1600 euri, no way ..
    Na 3 generaties Stadsbank is het wel welletjes.

    Die toeslagendrama hebben we te danken aan de pleisters van Links (PvdA) , de maatregel van rechts is te hard, laten we aan uitzonderingsregels en fine-tuning doen.
    Een vredesmissie in Afghanistan, een paar windmolens
    vrijstelling van gem.belastingen voor de minima ,kortingen bij het zwemles,tolkentelefoon, speciaal tarief voor armen bij de bios of theater..etc etc. Hoeveel formulieren wil je hebben?
    Coalitie,convenanten,compensatie polderen en pamperen.
    Hallo Bureaucratie! Leve de Staat.
    Goh wat gek dat men geen stem meer krijgt.

  12. 12

    @10: Middle man? Zeg maar gewoon controleur. Wat me doet denken aan een stukje van Willem Schinkel:

    Het al te platte cliché van neoliberalisme als een verlangen de staat klein te maken en de markt vrij, komt op geen enkele manier overeen met de realiteit. Markten worden selectief vrij gemaakt voor de bevordering van de mondiale circulatie van kapitaal, en daarbij is een selectief sterke staat nodig. Nergens heeft neoliberalisering geleid tot het kleiner worden van de staat. Wel tot een transformatie van de staat in de richting van een regulerende, monitorende en straffende staat, en weg van een interventionistische verzorgingsstaat.

    https://www.groene.nl/artikel/kennis-is-markt
    Dat monitoren en straffen moet voortaan lokaal worden uitgevoerd. Als kamerlid ga je dan natuurlijk niet je eigen handen binden over normerende uitspraken over b.v. armoede.

  13. 13

    Ironisch: Partijen zoals de PvdA die draconische belastingwetgeving invoeren, en vervolgens klagen dat mensen uitwegen gaan vinden om geen belasting te hoeven betalen.

  14. 14

    @13: Is dat niet eerder cynisch? In ieder geval heeft het volgens mij weinig met het onderwerp te maken: Men heeft het juist over mensen die te weinig geld overhouden om van te leven, niet over het omzeilen van belastingen

  15. 15

    Ik als liberaal vind ook dat, indien er sprake is van leven beneden de armoede grens, hier iets aan gedaan moet worden.

    Dat dient twee doelen: de mensen in kwestie een beter (of minder arm) bestaan bieden en daarnaast de sociale/psychische onrust voorkomen die gepaard gaat met armoede (stress, ziekte, depressie, agressiviteit, criminaliteit, radicalisering)

    Echter er wordt hier al meteen gesproken over het geven van meer geld. Geld is niet altijd de oplossing. Ik zou die mensen juist eerder voorzien van alle primaire levensbehoeften die ze nodig hebben (voedsel, onderdak, openbaar vervoer, zorg, energie, water, kleding, onderwijs etc.) en daar eventueel bovenop nog een bedrag wat vrij te besteden is voor een vakantie of andere niet primaire zaken.
    Op die manier voorkom je dat door de privatisering van diverse sectoren (vervoer, zorg etc.) er alsnog te weinig geld over blijft om in de primaire levensbehoeften te voorzien. Je hoeft dan ook niet elke keer de discussie te voeren of het bedrag wel hoog genoeg is, want je betaalt niet meer uit in de vorm van geld, maar in de vorm van voorzieningen.

  16. 16

    @15: En als die schoenen van de steun met dat gat in de hak nou ècht niet lekker zitten of die goedkope kriebelkleren iemand tot waanzin drijven? Elke dag linzen maakt rebels. Dan zul je toch iets van voedsel- en kledingbonnen moeten opzetten, waar dan weer in gehandeld kan worden. Beter kun je dan de kapitalistische uitwassen (met name privatisering van nutsbedrijven maar ook het overdadig adverteren van niet noodzakelijke hebbedingetjes) terugdraaien èn de mensen al vroeg leren met geld om te gaan. Wat niet makkelijk is als je dat niet hebt. Been there, done that couldn’t afford a T-shirt