Weekendbedenking – Data mining is de definitieve nekslag voor de privacy

weekendlogo123.jpgIn 1988 viel er een parkeerboete op de mat. Uit Doetinchem nota bene, waar ik pas vier jaar later voor het eerst zou komen. Soort back-from-the-future maar dan via de PTT (zo heette TNT-post toen). Ik weet niet hoe boetes tegenwoordig gaan, oppassend burger als ik ben, maar toen stond er een telefoonnummer op van de Dienst Centrale Inning Parkeerboetes of iets dergelijks. Ik dus opgebeld met een heel aardige dame die mij eerst mijn kenteken vroeg en daarna het nummer van de boete. Zij had in no-time de brongegevens gevonden en zag al meteen dat het om een heel ander kenteken ging. Verder werd het voertuig omschreven als een blauwe sunny, terwijl ik een witte escort had. Vraag mij (en haar trouwens ook) niet hoe zo’n vergissing mogelijk is. Wel was de reactie helemaal zoals die hoort te zijn. De boete trok zij ter plekke in.

Onlangs schoot deze zaak mij weer te binnen en ik vroeg me meteen af of het onderliggende proces-verbaal ook vernietigd is of dat de zaak alleen maar geseponeerd is. Stel dat zo’n boete verwerkt is met een geautomatiseerd systeem. Dat hadden ze toen heus al bij de overheid. Jaren later blijkt dat op die dag in de straat waar ik niet geparkeerd stond ene Osama de bakermat voor een terreurclub heeft gelegd. Bij naspeuringen naar wie daar allemaal aanwezig waren doorzoekt men alle mogelijke bestanden. En ja hoor, er komt een rare boete boven tafel. Alle boetes van die dag zijn netjes betaald, maar die ene is ingetrokken. Bovendien is onduidelijk om welk voertuig het gaat. Verdacht, heel verdacht. En zo beland ik in een systeem als iemand die mogelijk banden met het internationaal terrorisme heeft. En nu kan ik niet meer een aardige ambtenaar bellen die het even recht zal zetten. Omdat ik het niet weet. En omdat dat niet meer lukt.

In tegenstelling tot 1988 leven we nu in een tijd waarin god-weet-wat wordt geregistreerd en vastgehouden in computerbestanden. De mensen die ruzie hebben met grote aanbieders van kabeltelevisie of energie of met andere notoire oplichters ondernemers over onterechte facturen en niet geleverde diensten of producten weten al lang hoe moeilijk het is om fout vastgelegde gegevens gecorrigeerd te krijgen. Door geklungel aan de kant van de computersystemen kunnen de gekste situaties optreden. Ooit kreeg ik een incassobureau aan de deur voor een vordering die nog moest vervallen. Misschien had een systeembeheerder eventjes met de systeemdatum geknoeid om een probleem op te lossen. In dit geval kon ik de incasseur makkelijk overtuigen, maar ik weet niet of het vlaggetje “incasso-actie = ja” uit mijn gegevens verwijderd is.

Op zich hoeven alleenstaande bestanden, bijv. die van een leverancier, geen enkel probleem voor de privacy te vormen. Alleen als iemand kans ziet om in te breken en/of met de gegevens aan de haal te gaan kunnen er problemen optreden. De wetgeving biedt de burger op dit terrein al redelijk wat bescherming. Anders wordt het als er nieuwe gegevens gecreëerd worden, bijv. over asociale huurders, notoire wanbetalers, veroordeelde pedofielen. Dan is de afstand tussen de vastlegging, al dan niet op initiatief van de geregistreerde zelf, en verdere verwerking groter en zijn de controlemogelijkheden kleiner. Omdat deze gegevensverzamelingen niet meer direct gerelateerd zijn aan een overeenkomst tussen bedrijven en burgers gaan zij makkelijk een eigen leven leiden. Gegevens gaan er vaak wel in maar niet meer uit. En juist door dit soort informatie kun je een onterecht stigma opgeplakt krijgen als je er per ongeluk ingekomen bent. Er komt dus geen terrorist aan te pas om onze privacy flink uit te hollen.

Als de overheid dan gaat toestaan dat preventieve data mining in sommige gevallen mag worden toegepast, nog zonder dat er een concrete verdenking is, is het hek pas goed van de dam. Je zou dit kunnen zien als de primitieve voorloper van Minority Report (film waarin men potentiële misdadigers opspoort voor zij tot hun daad komen). Door nieuwe gegevens te creëren uit bestaande verdunt automatisch de binding met de realiteit. Als je er achter komt dat je een stigma meedraagt door dit soort acties is het vaak al te laat. De weg naar de rechter zal niet makkelijk zijn. Omdat bewijzen moeilijk te verkrijgen zijn in een sfeer van staatsveiligheid. Om de burger te beschermen is het dringend noodzakelijk dat er een zeer toegankelijke en slagvaardige instantie komt, waar je met klachten in die veiligheidscategorie terecht kunt. Als je klacht gehonoreerd wordt, moeten de betreffende gegevens vernietigd worden, indien nodig inclusief de brongegevens waarop de onjuiste gegevens zijn gebaseerd. Overheden en particuliere organisaties die aan data mining doen mogen dat alleen maar doen na goedkeuring van de rechter en moeten altijd aantonen waar zij hun informatie vandaan halen. Brondocumenten moeten altijd aanwezig zijn. En tot slot: de overheid moet een overzicht bieden van alle soorten informatie die zij verzamelt.

Het liefst zie ik dat er zo min mogelijk gegevens worden vastgelegd. Maar die wens zal inmiddels wel een gepasseerd station zijn. Misschien toch eens denken aan dat Burgerplatform van Pechtold?

Geen poll deze keer. Het onderwerp is serieus genoeg voor bewerkelijke reacties.

Dit artikel staat ook in het Privacy Dossier.

  1. 1

    Minority Report, ja, goede film. Daar moest ik ook aan denken met de huidige anti-terrorisme wet. Alhoewel ik het begrijp dat het voorkomen van een aanslag een goed iets is, blijft het veroordelen voor het potentieel plegen van een aanslag eigenlijk toch wel wat vreemd. Je wordt tenslotte veroordeeld voor iets wat nog niet heeft plaatsgevonden. In de praktijk blijkt dit nog tamelijk lastig, qua bewijsvoering enzo.

    Wat betreft gegevens die ergens in gaan en er niet meer uit gaan, is dit niet al het geval bij de VS en de gegevens die moeten worden overgedragen als je daar naartoe vliegt? Je kunt een “red flag” krijgen zonder dat je het weet en je weet niet wanneer en of die weer verwijnt…

    Puinhoop, dat is zeker.

  2. 4

    Het krijgt er in dit land steeds meer de schijn van dat de burger voor de overheid tot een soort “vrij wild” begint te verworden. De privacy van de burger wordt steeds meer teruggedrongen, zijn rechtsbescherming wordt met de dag zwakker.
    Door “preventieve datamining” zal de status van de burger verworden tot potentiele verdachte.

  3. 5

    Through counter-intelligence it should be possible to pinpoint potential trouble-makers… and neutralize them.
    Through counter-intelligence it should be possible to pinpoint potential trouble-makers… and neutralize them and neutralize them, and neutralize them, and neutralize them

    Wake up! Wake up! Wake up! Wake up!
    Wake up! Wake up! Wake up! Wake up!

    How long? Not long, cause what you reap is what you sow


    Rage Against The Machine

  4. 6

    Met name het ongericht doorzoeken van bv. verkeersgegevens lijkt mij een zeer gevaarlijke ontwikkeling. De opgeslagen URL-s, zoekgegevens e.d. geven een heel interessante inkijk in de gedachtenwereld, belangstelling ed. van de geobserveerde surfer, een inkijkje waarvan de toenmalige Stasi alleen maar had kunnen dromen, en tegen een fractie van de kosten.

    Wie op de hoogte is van wat er allemaal wordt opgeslagen en mogelijk geobserveerd zal zich misschien twee keer bedenken voor hij/zij op een link klikt of een zoekterm intypt met mogelijk controversiële inhoud. En zo dringt de controle langzaam het eigen hoofd binnen.

    De enige politieke partijen die zich hiertegen durven uitspreken kunnen zich dit veroorloven omdat wel duidelijk is dat zij niet binnen afzienbare termijn aan de tafel van de macht mogen aanschuiven. De rest (PvdA?) houdt laf haar mond.

  5. 7

    @2:
    Goed idee, was ook mijn reactie.

    @post
    Vooral datamining in combinatie met bestuurlijke vervolgingsmethodes, dus buiten de rechter om, zijn gevaarlijk, want dan hebben we niet meer de mogelikjheid om te vragen: “Als u wat weet over mij dat ik niet weten mag, sleept u mij dan maar voor de rechter.”

  6. 8

    @7
    Rechter? Hoezo rechter?

    U krijgt gewoon die baan – dat huurhuis – vul maar in niet.

    U mag zich verheugen in plotselinge belangstelling van de Belastingdienst, de Milieupolitie …

    U wordt de rest van uw leven in de gaten gehouden zonder dat u dat weet …

    En uit het recente rapport over de zaak-Spijkers hebben we weer mogen ervaren hoe ambtenaren en politici omgaan met klokkenluiders. Geloof maar niet dat de schuldigen hieraan ook maar één uur papiertjes hoeven prikken of zich zelfs maar hoeven losscheuren van hun teerbeminde pluche.

  7. 10

    besten, 15.9 miljoen van uw landgenoten vinden het allemaal best, ze hebben niets te verbergen en het zal allemaal wel goed komen. mensen die teveel belasting betalen en hopen formulieren invullen om iets terug te mogen krijgen, die bonuskaarten hebben, shell zegeltjes plakken en drammerig doorgeloven in de maakbare risicoloze wereld. en daar verwacht u iets van?
    vreest de grote domme bange massa’s.

  8. 11

    Het is vooral zo moeilijk om de waarde van privacy in het algemeen te bespreken: waarom is het nu zo belangrijk?

    In een liberale democratie moet er ruimte zijn om los van sociale druk, in een beschermde kring de eigen gedachten de vrije loop te kunnen laten. Mensen moeten in gesprek met elkaar bepalen wat moraal acceptabel is, maar niet door angst voor afkeuring van de sociale omgeving het gedrag laten bepalen.

    Het vertrouwen in de mogelijkheden van de mens om kritisch te zijn, aan conventies te twijfelen en op haar eigen manier—ook door raadpleging van zoveel informatie als wenselijk is—haar mening te vormen, is niks waard als men constant in de gaten gehouden kan worden.

    Niet iedereen houdt van gokken of porno, een deel vindt het zelfs verwerpelijk, maar een minderheid houdt er van en mag dit onder bepaalde voorwaarden ook doen. Er zijn nu eenmaal standpunten en levenswijzen zijn die velen raar, verkeerd, of zelfs moreel verwerpelijk vinden. Als je iets onkruid vindt dan moet je het ook onkruid kunnen noemen, maar het lijkt er op dat het momenteel de tendens is om gelijk `Wieden! Wieden!’ te schreeuwen. Vervelende dingen moeten zo snel mogelijk rauss verboden worden.

    Foucault sprak niet alleen over het panopticum als een metafoor voor een maatschappij waarbij een bewaker in het midden staat, alle silhouetten van de gevangen kan zien en zelf onzichtbaar is. Het is een metafoor voor de manier waarop samenlevingen er sinds de verlichting uit zijn gaan zien: steeds meer categorisering, ridiculisering en uitsluiting leidt tot een steeds nauwer wordende definitie van normaal (of, in de termen van de verlichting `redelijk’).

    Geautomatiseerde profielen die opgesteld worden uit enorme hoeveelheden data en alle andere privacyschendingen die al zijn genoemd hebben deze tendens in een enorme stroomversnelling gebracht.

  9. 13

    De vrijheid van het individu houdt op als het system een model met genoeg genoeg data kan maken. Enige wat rest is drop out. Of het systeem vernietigen. Regulering ervan is wishful thinking. In die zin zijn moslim terroristen medestanders van de westerse burger.
    Je kan ze ook zien als early warning system, de haantjes zullen het eerste kraaien.

    http://c-realmpodcast.podomatic.com/

  10. 14

    Een wet die burgers het recht geeft op de gelijke informatie als de aantijgers van wat dan ook.
    Zou dat helpen?

    Zie bijvoorbeeld http://www.wieowie.nl , een simpel begin. En een schim van wat er allemaal te vinden is, maar wel geschikt om mensen bewust te maken van deze gegevens

  11. 15

    Elke wereldburger met internettoegang zou moeten googlen op woorden als bomb ,kill bush en noem maar op.
    Dan is er zoveel op te slaan en uit te zoeken dat het project “datamining” binnen de kortste keren uitgestorven is.

  12. 16

    Rob, dat is het nou precies. Als je zoekt naar een speld in een hooiberg (zoeken naar een terrorist), dan wil je toch juist niet méér hooi!?