Wachten op de trotse racisten

ACHTERGROND, ANALYSE - Hoe verhard de maatschappelijke discussie ook mag zijn, er zijn nog steeds geen mensen die het leuk vinden om racist genoemd te worden.

Mensen kunnen rustig volhouden dat een andere huidskleur nu eenmaal een indicatie is van domheid, of grapjes maken als een aantal witte sociaal zwakkeren een aantal kinderen van net aangekomen vluchtelingen intimideert. Sommigen tonen zich trots op het feit dat het lot van anderen hen niet interesseert wanneer ze op een afstand van meer dan 250 kilometer geboren zijn, of laten weten dat Arabieren ‘nu eenmaal’ zus of zo zijn. Dat zijn allemaal zaken die mensen tien jaar geleden niet zo snel in het openbaar zouden zeggen, maar de term racisme is kennelijk een stap te verm. De sprekers reageren vrijwel onveranderlijk als door een wesp gestoken zodra iemand zegt dat ze racistisch zijn.

Wat zegt dat over het begrip racisme? Waarom zijn er geen trotse racisten?

Melk

In de eerste plaats is het racisme natuurlijk een wetenschappelijke theorie, en wel een die geen hout snijdt: de theorie dat de mensheid kan worden onderverdeeld in een overzichtelijk aantal duidelijk van elkaar afgebakende groepen op basis van hun afkomst, rassen. Voor veel racisten is er bovendien een tweede deel van de theorie, die zegt dat sommige rassen superieur zijn aan anderen in bijvoorbeeld intellectueel of moreel opzicht. Doorgaans is het superieure ras dat van de aanhanger van de racistische theorie in kwestie.

De politicoloog Meindert Fennema beweerde vorige week in Buitenhof dat het begrip ras in de medische wetenschap inmiddels algemeen aanvaard is, maar helaas vroeg de journalist van dienst er niet over door. Bij mijn weten bestaat er geen enkele valide harde definitie van ‘ras’ die goed functioneert. Genetisch is de mensheid een continuüm. Europeanen kunnen over het algemeen beter tegen melk en minder goed tegen de zon dan Afrikanen – dat is zo’n beetje het niveau waarop de consensus zich lijkt af te spelen. (En dan nog zijn er Europeanen die geen melk verdragen en albino’s in Afrika.)

Marokkanen

Nu denk ik niet dat mensen verontwaardigd zijn omdat je ze geloof in een empirisch weerlegde wetenschappelijke theorie toeschrijft. Zo boos worden mensen meestal niet wanneer je ze vertelt dat ze creationist zijn of klimaatontkenner. Bovendien is het aanhangen van dat soort theorieën niet strafbaar.

Onbewust geloven mensen er toch wel in. Toen Geert Wilders vanwege ‘minder, minder’ van racisme werd beschuldigd, wezen sommige van zijn verdedigers er overigens op dat Marokkanen ‘geen ras’ zijn, en dat zijn uitspraak ‘dus’ niet racistisch is. Die verdediging heeft natuurlijk alleen betekenis als je denkt dat andere groepen die wél ‘een ras’ zijn, zodat je dus op zijn minst het eerste deel van de theorie bevestigt. Je zegt er alleen niet mee dat sommige rassen boven andere staan.

Teddyberen

Er is nog een ander idee van racisme, en dat is dat je bewust of onbewust verschil maakt tussen mensen op basis van hun huidskleur. Hier geldt dan weer iets heel anders voor: uit allerlei onderzoek blijkt dat heel veel, zo niet alle mensen, onbewust dit soort verschillen maken.

Een bekend voorbeeld is de impliciete associatietest. Als aan proefpersonen plaatjes worden getoond van blanke en zwarte mensen en fijne (teddyberen, bloemen) en minder fijne (explosies, vuilnis) objecten waarbij ze wordt gevraagd om op de linkerknop te drukken als ze een blank iemand en een fijn object zien en anders op de rechter, vinden ze dat makkelijker dan wanneer ze op dezelfde knop moeten drukken voor zwarte mensen en fijne dingen. Dit geldt soms ook als ze het racisme bewust sterk afkeuren.

Stiekem

Ook dit soort racisme zou natuurlijk geen bron moeten zijn van verontwaardiging. Het is een dwaling waar ons onderbewuste ons kennelijk toe leidt. We zijn ook niet verontwaardigd omdat we soms onderhevig zijn aan gezichtsbedrog. Hooguit kun je proberen in je dagelijks leven niet toe te geven aan dit soort contraproductieve vergissingen, bijvoorbeeld omdat je weet dat het racisme wetenschappelijk onzin is.

Het gaat dus om een derde vorm van racisme, een die een morele categorie vormt. Het is een beetje onduidelijk wat die categorie precies is: iemand die stiekem gelooft in de wetenschappelijke theorie zonder het toe te willen geven? iemand die te lui is om de verkeerde associaties tegen te gaan? of gewoon een onaangenaam mens?

Trotse racist

Het is vermoedelijk een beetje van alle drie, en dat maakt het taboe dan ook nog steeds sterk. Door jezelf racist te noemen, geef je toe je weinig van de wetenschap aan te trekken, weinig zelfdiscipline te hebben én minder prettig in de omgang te zijn.

Met hoeveel ironie sommigen de ‘gutmensch’ ook bezien, vooralsnog is dat kennelijk nog een stap te ver, al lijkt er mij weinig reden om te veronderstellen dat dit altijd zo blijft. Aan de poten van het algemeen accepteren van de wetenschap wordt kennelijk geknaagd – zie het interview met Fennema –, het stoïcisme is een steeds minder geaccepteerde levenshouding zodat mensen al hun duistere driften graag uiten, en kennelijk heeft men ook steeds minder behoefte om aardig gevonden te worden door de ander, of met die ander in redelijk debat te gaan. Het wachten is, zo bezien, op de eerste trotse racist.

  1. 1

    Niemand heeft me ooit kunnen uitleggen waarom we bijv. wel katten en honden helemaal uitsplitsen naar diverse rassen op de basis van uiterlijke kenmerken, m.a.w. er komt een Duitse Herder met een iets kortere staart, en hup een nieuwe ras en waarom we dat niet met mensen doen.

    Niemand kan ontkennen dat bijv. een Indiaans uiterlijk duidelijk te onderscheiden is van de gemiddelde Europeaan.

    BTW trotse racisten zijn er dus wel, hoe heette dat mens ook al weer, oja rost van tonningen.

  2. 2

    Het gevoel dat de eigen groep en de eigen denkwijze superieur is aan anderen is zeer algemeen aanwezig in de mensheid. Ja, er zijn ook mensen die dat niet hebben, maar ‘de racist’ bestaat niet. Kijk wat er op het forum vam Marokko.nl wordt gezegd over negers, kijk wat de Black Panthers over blanken denken, de KKK over iedereen die niet blank en Protestants is, kijk wat de PVVers/SGPers denken over iedereen die niet Joods of Christelijk is, kijk wat de huidige regering in Israel denkt over iedereen die het niet met hun eens is, kijk hoe IS en Al Qaida denken. Allemaal zien ze andere volkeren als minderwaardig.

    Bij de Zwarte Piet demonstraties scholden de tegenstanders iedereen die voorstander was uit voor racist, want iedereen die het niet met hun eens was deed dat ‘natuurlijk’ uit racistische overwegingen. Dat is niet direct racisme van hun kant, maar wel een wereldbeeld van ‘Ubermenschen en Untermenschen’, dus precies hetzelfde als al die eerder genoemde facistische groeperingen.

    Op school ‘hoor je er niet bij’ als je niet dezelfde achtergrond hebt als de andere kinderen. Heb je wel allemaal dezelfde achtergrond, dan zoeken kinderen wel een andere reden om iemand als ‘minder’ te zien. Of ze gaan kinderen van andere scholen pesten. Later wordt het of je wel van dezelfde club houdt. Mensen willen nou eenmaal graag zich ergens superieur over voelen, zelfs veel van degenen die niet racistisch en geen bullies zijn roemen zichzelf op dat punt om daarmee aan te geven naar anderen dat zij zoveel beter zijn dan de mensen die dat wel zijn. Wat Geenstijl als Gutmensch aanduidt.

    Misschien dat de mens ooit over een paar duizend jaar nog zal veranderen, maar ik heb mijn twijfels.

  3. 3

    @1
    Het idee ras is juist daar ontstaan, in de veefokkerij. Bij gedomesticeerde dieren is “ras” het gevolg van kunstmatige selectie, het is de fokker die bepaald welke dieren met welke dieren paren met oog op bepaalde uiterlijke of gedragskenmerken.

    Bij mensen bestaat geen “kunstmatige” selectie, al hebben de nazi’s dat wel geprobeert.

  4. 4

    M.i. is het woord, het concept “racisme” grotendeels verantwoordelijk voor het bestaan van racisme.
    Zoals gezegd is het een pseudo-wetenschappelijk begrip dat stoelt op “genetische” verschillen tussen mensen.
    Wat @2 beschrijft als universeel, is eerder “etnocentrisme”, dat is een veel breder begrip, wat niet alleen gaat over genetische kenmerken, maar ook over culturele karakteristieken zoals taal , godsdienst, eetgewoonten, kledingsstijl enzomeer.

  5. 5

    @2

    Bij de Zwarte Piet demonstraties scholden de tegenstanders iedereen die voorstander was uit voor racist, want iedereen die het niet met hun eens was deed dat ‘natuurlijk’ uit racistische overwegingen. Dat is niet direct racisme van hun kant, maar wel een wereldbeeld van ‘Ubermenschen en Untermenschen’, dus precies hetzelfde als al die eerder genoemde facistische groeperingen.

    De tegenstanders van zwarte piet zijn niet direct racisten. Maar wel mensen die wereld verdelen in ‘wij’ en ‘zij’. Zo hebben zij het begrip ‘racist’ weer wat uitgehold. In hun beleving ben ik ook een racist. (ik vind zwart piet wel een leuke verschijning)

    En zo is een begrip als ‘racist’ aan inflatie onderhevig.

  6. 6

    Bij mijn weten bestaat er geen enkele valide harde definitie van ‘ras’ die goed functioneert. Genetisch is de mensheid een continuüm. Europeanen kunnen over het algemeen beter tegen melk en minder goed tegen de zon dan Afrikanen – dat is zo’n beetje het niveau waarop de consensus zich lijkt af te spelen. (En dan nog zijn er Europeanen die geen melk verdragen en albino’s in Afrika.)

    Het begrip ‘ras’ en ‘volk’ wordt door elkaar gebruikt en vooral: verward. Alleen al door het feit dat ik Nederlander ben, zijn er ook niet-Nederlanders. Zo schept de mens onbewust al een tegenpool. Want ik kan alleen Nederlander zijn als er ook niet-Nederlanders zijn. Zij bestaan bij de gratie van elkaar.

    Maar ‘Nederlander’ is natuurlijk allerminst een ras.

  7. 7

    In het hier en nu, met alles wat ik geleerd heb, vind ik bepaalde opvattingen superieur/beter dan andere opvattingen. Ik ben weliswaar bereid daarover in debat te gaan, maar het zal zeer moeilijk zijn mij te overtuigen van een tegendeel.
    Dat betekent bijvoorbeeld (er zijn vele andere voorbeelden mogelijk) dat ik klimaatsceptici nogal dom vind, dat ik de huidige koers van de VVD contraproductief vind etc. Ik deel mij niet in bij links of rechts, maar als ik moet kiezen of anderen voor mij kiezen dan noemt men mij links.
    Maakt het feit dat ik mijn opvattingen superieur vind nu een linkse racist of fascist?
    Mag ik niet trots zijn op wat ik vind, en met verve verdedigen waar ik voor sta. Moet ik mij altijd bij een rechtse meerderheid neerleggen? Moet ik altijd luisteren ook al zijn de argumenten nog zo slecht onderbouwd?
    Mag ik mij (met wat scepsis) niet beter vinden dan de ander.
    Als je geen visie of idealen mag hebben kom je nergens.
    En zeker de ander kan dit met evenveel recht beweren en claimen, maar dit ontslaat mij niet van mijn “morele plicht” daar tegen in te gaan, mij te weren.
    Raakt de dialoog zo uit beeld?
    Soms wel.
    Is dat noodzakelijk?
    Ik weet het niet. Als je maar hard genoeg de hoek in wordt gedrukt, gedemoniseerd, wordt ontmenselijkt, wat moet je dan nog?
    Wie het weet mag het zeggen.

  8. 8

    @7

    Maakt het feit dat ik mijn opvattingen superieur vind nu een linkse racist of fascist?

    Of je het racistisch/fascistisch moet noemen weet ik niet.
    Maar iemand die zijn opvattingen superieur vind ligt er wel erg dicht bij in de buurt….

    Maar je bent geen uitzondering. Egocentrisme, daar is het grotendeel van de mensheid mee behept.

  9. 11

    @8: ehm?? Ik val haast van mijn stoel. Hebben we nog een derde wereldoorlog nodig voordat iedereen het begrijpt dat superieuriteit van opvattingen totaal verschillend is van superieuriteit van mensen? Moreel relativisme ten top waarin elke handeling (neerkijken op PVV’ers) even goed of slecht is als een andere handeling (vergassen van minderwaardigen). Wat heeft wat 7 zegt nou te maken met fascisme?

  10. 12

    @10: nee, extreem rechts in de vorm van Lutine zit te jij-bakken. Omdat je je licht intolerant uit jegens haat en achterlijkheid ben je zelf een achterlijke hater. Want het haten van haat is natuurlijk even erg als het haten van mensen. Ofzo.

  11. 13

    @11: Toch is het een lastige:
    Superieur in opvattingen te onderscheiden van superieur t.o.v. van anderen.
    Als mijn opvattingen beter zijn, ben ik dan niet beter als mens.
    Tja, ik vind van niet, maar hoe leg je dat uit, hoe houd je dat vol?

  12. 14

    @10

    Dat zeg ik toch ook niet. Suprioriteit van de ene mens tov de andere bestaat gewoon niet. Maar #7 vind zichzelf wel superieur en daarmee verschilt hij niks van een racist. Alleen oordeelt hij op innerlijke kernmerken ipv op uiterlijke kenmerken.

  13. 15

    @11

    Oorlogen ontstaan juist vaak omdat de ene partij zich superieur waant aan de andere….

    De ene keer op basis van (vermeeend) ras, de andere keer op basis van vermeende superieure opvattingen.

    Zit je in je inmiddels al weer in je stoel? Ik wil geen ongelukken op mijn geweten hebben;-)

  14. 16

    @14: Superieur tov een ander mens, neen, superieur in opvattingen ja?
    Anders doet jouw inbreng hier er nul, komma niks toe, toch?

  15. 17

    @16

    Mmm..ja. Misschien heb je wel gelijk. En heeft eigenlijk iedereen superieure opvattingen. Dat zal een ieder van zichzelf kunnen beweren, want anders had hij/zij wel andere opvattingen nietwaar?

    Daarmee is racisme ook van de baan. Opvattingen zoals die van Wilders zijn dan ook superieur. In zijn optiek dan natuurlijk.

    Of ben jij een soort God die zegt welke opvattingen superieur zijn en welke niet?

  16. 19

    @17: Iedereen zal van zichzelf vinden dat hij/zij het bij het rechte eind heeft, echter dat kan logischerwijze natuurlijk niet zo zijn. Dan wordt het begrip superieur hol.
    Dan zijn er geen goede, betere en beste argumenten.
    Om te oordelen over opvattingen kijk je uiteraard naar de kracht van de onderbouwing.
    Wilders stelt een probleem aan de orde, daar is niks mis mee.
    Met zijn analyse en oplossingen is echter van alles mis.
    Het debat daarover met hem en zijn fans is (haast) niet te voeren omdat zo gauw je met argumenten komt er gereageerd wordt in gemeenplaatsen en vanuit de verontruste onderbuik.
    Op dat moment heb ik een superieure, betere mening, niet als een soort van god, maar omdat de argumenten die ik aandraag “redelijk en controleerbaar” zijn.

  17. 20

    Ja het is inderdaad een dilemma.
    Idealen hebben neiging om de verworden tot ideologieën en als je ergens in gelooft, in de zin dat je vind dat iets beter kan/moet en dat je weet hoe, dan heb je al de eerste stap gezet richting “strijd” leveren en dus vijanddenken.

  18. 21

    @19

    Ik hecht geen waarde aan jouw superieure mening.
    Netzomin als aan die van Wilders.
    Jullie beiden wanen jezelf moreel superieur.
    Maar beiden op verschillende gronden.

    Wilders zal mss ook beweren dat zijn argumenten ‘redelijk en controleerbaar’ zijn. Dat soort gedoe eindigt in het gunstigste geval in welles-nietes en in het ongunstigste geval in handgemeen en/of oorlog.

    Iedereen zal van zichzelf vinden dat hij/zij het bij het rechte eind heeft, echter dat kan logischerwijze natuurlijk niet zo zijn. Dan wordt het begrip superieur hol.

    Het begrip superieur IS ook hol! Zichzelf (of je opvattingen) tot superieur verklaren is egocentrisme. Jij maakt je eigen opvattingen al tot de maat der dingen. Het draagt het conflict al in zich. Omdat er voor iedere opvatting een tegen-opvatting bestaat of zich anders wel ontwikkelt. En uiteraard is die ook superieur. (in the eye of the beholder)

  19. 22

    @20

    Ja, zo is dat. Ideologie is de eerste stap naar strijd c.q. oorlog.
    Afhankelijk van hoeveel medestanders je kan verwerven.
    Des te meer medestanders, des te grote het gevoel dat jouw ‘ideologie’ de enig geldende is.

  20. 23

    @21:
    1. Dan snap ik niet wat jij hier op dit forum doet.
    2. Het begrip redelijk en controleerbaar laat je dan helemaal buiten beschouwing.
    Jij pleit voor (zoals elders werd opgemerkt) een moreel relativisme waarbinnen iedereen gelijk heeft, zelfs (om een voorbeeld te noemen) moordenaars of verkrachters, dat lijkt naar mijn idee, meer op fascisme, dan mijn opvattingen.
    Dat mijn opvattingen kunnen leiden tot “vijanddenken” onderken ik, maar jouw relativisme is erger: het ontmenselijkt de ander, want die doet er niet meer toe.

  21. 24

    @23
    1. Op een forum kun je een mening (trachten te) vormen.
    2. Ik pleit nergens voor. Ik stel alleen dat het ‘eigen gelijk’ niet zaligmakend is. Ook niet mijn persoonlijke ‘eigen gelijk’. Ik stel dat gelijk aan racisme. Met het verschil dat racisme om uiterlijke kenmerken gaat en het morele gelijk om innerlijke kenmerken gaat.

    Verder ben ik aangenaam verrast dat je onderkent dat jouw opvattingen tot ‘vijanddenken’ kunnen leiden. Want dat doen ze ook! Mijn relativisme daarintegen ontmenselijkt niet. Moreel relativisme biedt een opening naar iedereen. Het ‘menselijkt’ eerder dan dat het ontmenselijkt. Waar twee tegengestelden elkaar ontmoeten, daar wordt het oorlog. Relativisme daarintegen biedt kansen voor dialoog. Ik zie in #12 al weer een vooringenomen hokjesdenker. Waarom zou ik met zo iemand in discussie gaan? Want dat is waar morele superioriteit toe leidt: hokjesdenken. En bedenk daarbij dat Wilders zich (waarschijnlijk) net zoals jij zich moreel superieur waant….

  22. 25

    @24:
    Ik heb het idee dat jouw mening nogal vast ligt, net als die van mij.

    Moreel relativisme biedt helemaal geen opening. In feite zeg je dat de ander (zijn/haar mening) er helemaal niet toe doet. dat is wat ik betoog, tegen jouw redeneerwijze inbreng. Er is dan per definitie geen sprake van een dialoog, de ander is dan een “nul”.
    En met een “nul” hoef je geen rekening te houden.

    Wat zou moeten tellen is de kracht van argumenten.
    En of je nu wilt of niet, je hebt sterke en zwakke argumenten.
    Je hebt sterke betogen en kulverhalen.

    Heeft dit met superioriteit te maken? Natuurlijk wel, maar dat hoeft niet negatief te zijn.
    Waarom zou de een niet ergens beter in mogen zijn dan de ander?

    Ik luister graag naar een gloedvol betoog waarvan ik iets kan leren.

  23. 26

    @25

    Het gaat niet om het al dan niet vast liggen van een mening.
    Waar we het hier over hebben is het vermeende superioriteit van een mening. Vermeende superioriteit brengt de ander tot ‘nul’. (niet ter zake doende)

    Het leidt tot (vermeende) morele superioriteit. Zich verheven voelen boven ‘de ander’. En dat komt al aardig in de buurt van racisme.

    Iemand zoals jij die zijn opvattingen superieur acht, die zit helemaal niet te wachten op gloedvolle betogen. Je zit te wachten op iemand waar je superieur aan kan zijn. En dat komt omdat iedere opvatting een tegenhanger kent. Aan die tegenhanger moet je je wel afzetten om je superioriteit voor je zelf bevestigd te zien. Net zoals een blanke racist ook een neger, moslim o.i.d. nodig (tegenpool!) heeft om zijn raciale superioriteit te bevestigen.

    De mechanismes zijn hetzelfde….
    En je waant jezelf zo superieur dat je het niet eens ziet…

  24. 27

    MOD EDIT: Minder de ander diskwalificeren met praatjes over dildo’s en buttplugs, méér inhoudelijke argumenten, Dehnus.

    Zie de huisregels inzake persoonlijke beledigingen aan het adres van bloggers of andere reageerders.

  25. 28

    @26: Je trekt mijn oprechtheid constant in twijfel, daarmee stop je de discussie, de dialoog. Je noemt mij constant een racist omdat ik pleit voor de kracht van argumenten.
    Jammer.

  26. 29

    @28

    Een discussie met je is toch al moeilijk getuige de volgende uitspraken:

    Ik ben weliswaar bereid daarover in debat te gaan, maar het zal zeer moeilijk zijn mij te overtuigen van een tegendeel.

    Maakt het feit dat ik mijn opvattingen superieur vind nu een linkse racist of fascist?

    Ik trek je oprechtheid niet in twijfel. Ik vrees dat je meent wat je schrijft in de door mij aangehaalde quotes….

  27. 30

    @9: Nee je snapt me niet, ik bedoel geen onderscheid kwa rassen als ideologisch uitgangspunt maar bijv. voor gezondheidszorg, het is bekend dat sommige medicijnen beter werken bij blanken als bij mensen met een andere huidskleur.

    We hebben de gehele dierenwereld in (sub)rassen verdeeld, behalve de mensen, of zouden mensen zich te goed voelen voor een systeem dat in de dierenwereld wordt gebruikt?

  28. 32

    @29: Je haalt zaken uit hun context en schept een eigen waarheid. Je probeert mij te vangen met een paar quotes. Dit is het tegendeel van een dialoog, nog geen begin er van. Als er iemand hier zich superieur voelt of uit, ben ik het niet. Ik adviseer een spiegel.

  29. 33

    @32

    Ik herinner je aan een paar eigen quotes en nu spiegel je diezelfde quotes naar mij terug? Ben ik nu opeens degene die zijn eigen opvattingen superieur vind?

    Ik zie nu iemand die zich superieur waande en nu als een volleerd politicus begint te draaien.

  30. 34

    @27: NOu sorry hoor, maar hij is anders elke keer bezig over die raketten en nu zelfs over Eugenica. Kennelijk mag dat weer en is het helemaal weer in. Wanneer begint de schedelmetingsessie?

  31. 36

    @30
    Sommige medicijnen werken ook anders bij vrouwen dan bij mannen of bij kinderen. Zijn dat ook verschillende rassen?

    Hoe zat het ook maar weer, de onderlinge verschillen in een bepaalde groep zijn groter dan de verschillen tussen groepen.

  32. 37

    @31: “De farmacogenetica spoort genetische variaties op die een invloed hebben op het gedrag van geneesmiddelen in het lichaam. Deze vrij nieuwe tak van de biomedische wetenschap stelt zich als doel farmacogenetische profielen op te stellen die de respons van een persoon op een medicijn kunnen voorspellen. Voorbeelden van genetische variaties met farmacologisch gevolg zijn er inmiddels te over. De klassieker is ongetwijfeld alcoholverwerking, die anders verloopt bij Europeanen en Aziaten. Er zijn echter ook tal van andere genvariaties met farmacologische consequenties.”

    http://www.kennislink.nl/publicaties/voor-elke-patient-de-juiste-pil

    “Surinamers, Antillianen en Ghanezen lopen veel vaker rond met een hoge bloeddruk dan blanke Nederlanders.
    Niet alleen weten zij dit vaak niet, hun lichaam reageert veelal ook heel anders op medicijnen.”

    http://labtaal.nl.server3.starthosting.nl/pdf/HypertensieParool.pdf