VVD en CDA zetten ‘Wilders’ behendig in

Deze gastbijdrage is van socioloog Willem Schinkel (EUR), auteur van Denken in een Tijd van Sociale Hypochondrie. Het stuk staat vandaag ook in de papieren versie van NRC Handelsblad.

Dit stuk gaat niet over Geert Wilders, laat ik dat voorop stellen. Dit gaat over ‘Geert Wilders’ als alibi. Temidden van de formatie van een kabinet dat de grootste naoorlogse bezuinigingen doorvoert, is ‘Wilders’ voortdurend het grote nieuws. Daarmee fungeert ‘Wilders’ als techniek van depolitisering, uitgevoerd door gevestigde politieke partijen: terwijl ‘Wilders’ het nieuws beheerst, zijn VVD en CDA in staat zonder veel kritiek een akkoord te smeden.

Of het nu gaat om een te bouwen moskee in hartje Manhattan of om het gebruik van de term ‘kopvoddentaks’, het nieuws gaat niet over de drastische bezuinigingsagenda die het komende kabinet wil doorvoeren. ‘Geert Wilders’ is een groot zwart gat waar de politiek in lijkt te verdwijnen. Zijn toekomstige rol als Grote Gedoger past bij zijn freischwebende plaats in de politiek: hij staat er binnen noch erbuiten. Hij doet mee, maar vanaf de zijlijn. Hij zit straks niet in het kabinet, maar beslist wel over het lot ervan.

Dat ‘Wilders’ geëvolueerd is tot een politieke techniek blijkt uit zijn coöptatie binnen de hogere echelons van de Haagse politiek. Hij is een scherm dat door VVD en CDA opgetrokken wordt om kritische ogen te weren en waarachter Rutte en Verhagen ongestoord hun formatieve paringsdans voltrekken.

Wie 18 miljard wil bezuinigen en duizenden extra politieagenten wil, maar weinig kritische vragen wenst, houdt ‘Wilders’ dicht tegen de borst. En wie stiekem ook wel vindt dat Nederland te ‘islamitisch’ wordt, verschuilt zich achter blikvanger en bliksemafleider ‘Wilders’. Nu al is overeenstemming over 16 miljard aan bezuinigingen, met name in zorg en sociale zekerheid.

Ja, een gedoogconstructie is nieuw in de Nederlandse politiek. Maar net als bij het nieuwste en verbeterde wasmiddel is er niet veel nieuws onder de zon. En of er sprake is van een verbetering – daar heeft vrijwel niemand het over. VVD en CDA gaan regeren. Ze combineren daarbij een neoliberale agenda met een christelijk sausje dat eveneens neerkomt op het afstoten van overheidsverantwoordelijkheid.

Na alleen maar hogere kosten in de zorg wordt daar nu verdere marktwerking bekokstoofd. Over een hoger eigen risico zijn de partijen het al eens. Na honderd jaar criminologische evidentie dat zwaarder straffen niet tot minder criminaliteit leidt, worden zwaardere straffen bedacht. En na de grootste naoorloogse economische crisis wordt niet de neoliberale dereguleringsdrift kritisch doorgelicht, maar wordt de overheid als grootste financiële losbol gezien. De kosten worden gelegd bij de armen en bij het milieu. En in tijden van ecologische crisis krijgen we, alle retoriek over het ‘nemen van verantwoordelijkheid’ ten spijt, struisvogelpolitiek.

Een grootscheepse desolidarisering gaat daarmee schuil achter een grootschalige depolitisering. ‘Wilders’ vangt met plezier het grootste deel van de kritische wind op: want voor de politicus Wilders betekent kritische aandacht nieuwe stemmen.

‘Wilders’ is daarmee een schoolvoorbeeld van de Haagse behendigheid om van een nadeel een voordeel te maken. Juist de partij waaruit hij vertrok, en de partij die volgens hem uit ‘leugenaars’ bestond, bezitten het vermogen deze politieke techniek te hanteren. De permanente agitatiemachine ‘Wilders’, die compulsief mediageniek is, geeft om de haverklap aanleiding tot kanalisering van publieke energie. Telkens zal dat gebeuren via mediakanalen die compulsief Geert-geniek zijn. Zo herhaalt zich een tafereel dat iedereen kent (Wilders is ongenuanceerd of beledigend) en dat iedereen doorziet (Wilders bespeelt de media en de media worden graag gekieteld). Intussen zijn de grote vaderlandse intellectuele geesten druk doende te bezien wat er allemaal nieuw is aan het formatieritueel, en wat er allemaal wel of niet tegen de rechtsstaat indruist.

Begin vorig jaar heb ik in NRC Handelsblad gepleit voor een berechting van Geert Wilders. Niet omdat ik overtuigd ben van een specifieke uitkomst, maar omdat het goed zou zijn ook het recht te benutten in het omgaan met de grenzen van het spreken, en om eventuele rechtsstatelijke problemen aan rechters over te laten.

Natuurlijk laat het alibi ‘Geert Wilders’ zich niet berechten. Maar een aanstaande berechting van de persoon zelf zou hopelijk wel betekenen dat iedereen zich bezighoudt met de zaken waar hij of zij goed in is: laat de rechter en niet de publieke opinie de juridische zaken beoordelen.

In het publieke debat kan dan eindelijk de desolidarisering die achter de depolitisering schuil gaat, onderwerp van kritische discussie worden.

  1. 2

    ”Dit stuk gaat niet over Geert Wilders,”

    haha!

    voor de simpele zielen onder ons de rest samengevat: een rechts kabinet gaat een rechts beleid voeren!

  2. 3

    @2: De samenvatting mist nog het tweede deel van de zin: “, maar jullie merken er niets van want jullie kijken ondertussen naar de Wilders-show.”

  3. 4

    Wat ik wel heel leuk vind aan deze soap: dat het misschien zelfs Hirsch Ballin wordt, die wederom als minister van justitie, verantwoordelijk mag gaan wezen voor het gedrag van het OM tijdens de rechtszaken tegen Wilders en Nekschot, aangebracht toen Wilders nog niet meedeed, maar uitgevoerd nu hij dat wel (enigszins) doet.

    Ik kan alleen maar hopen op zo veel welhaast goddelijke payback.

  4. 6

    Goede analyse. Ik kan alleen niks met de uiteindelijk gepresenteerde oplossing om Wilders te berechten.

    Maar ja, hoe komen we wel van irritante vent af?

  5. 7

    Vond het stuk wel interessant (las het in de NRC, leuke afbeelding erbij trouwens), eind raakt echter kant nog wal… wil hem berechten niet vanwege wie die is maar omdat de rechtspraak daar beter in is dan de media? Wordt daar wel duidelijk dat het door een socioloog geschreven is want welke andere discipline zou haar vingers aan zulke vage gezochte stellingen durven branden?

  6. 8

    Zo vaag is het niet, Rik. Als we met z’n allen roepen dat wat Wilders doet niet zou mogen kunnen, zijn we nog steeds publiek in de Grote Geert Onemanshow. En er verandert niets, hij doet er alleen een schepje bovenop en geniet nog meer. Alleen een rechter is in staat om het script te wijzigen, of de cast.

  7. 9

    @Migchiell; Dat aspect zou ik er erg leuk aan vinden, inderdaad. Ik heb altijd gezegd dat ik het jammer zou vinden, toen het kabinet viel, dat ik de dag niet zou meemaken waarop ik het gezicht van Hirsch Ballin zou kunnen zien, terwijl de vonissen in de zaken Nekschot en Wilders voorgelezen worden. En nu komt het er toch misschien van, en onder nog leukere omstandigheden.

  8. 11

    Dat dit stuk van die socioloog in de NRC staat, is het da capo bewijs dat het failliet van die krant onstuitbaar is. Dit lijkt vide het lot van bepaalde, NRC-achtige USA bladen een unversalistische tendens.

    Van de moderne sociologie kun je niet hetzelfde zeggen, want die is al bankroet.
    Voor haar beoefenaars zit er niets anders op dan de de rol van lakei te spelen bij een heersende elite om aan geld te komen. Als GW de baas wordt, stappen ze over.

    Voltaire zei van de RK-kerk: Laten we de schandelijke vernietigen. Kunnen we nu voor die ‘Kerk’ geen ander, actueler woord invullen?

  9. 14

    @gronk,
    gek genoeg zijn die links-intellectualistische termen wonderwel toepasbaar op de huidige situatie.

    Moet toch te denken geven..

  10. 16

    ´Wilders´ is het uitvloeisel van het gaandeweg omarmen van het populisme door de grote partijen. Niet de opvatting doet er toe, alleen hoe je het brengt. Ga maar na: er wordt vanuit rechts hard geroepen over ´de wil van de kiezer´, maar als de kiezer íets heeft uitgesproken dan is het wel dat ´ie het CDA niet meer blieft. Op dezelfde manier roept Wilders dat ´ie voor vrijheid van meningsuiting en de democratische rechtsstaat is, maar zodra hij zelf wordt aangeklaagd is er sprake van een ´juridische jihad´ en ´Noord-Koreaanse toestanden´. Ook in andere dan politieke context kom je al regelmatig tegen dat iets wordt weggezet als opvatting van ´de elite´, waarna elke inhoudelijke onderbouwing achterwege blijft.

    Rutte en Verhagen denken politiek voordeel te halen uit deze constructie, maar het tegendeel zal het geval zijn. Wilders laat zich niet de mond snoeren – en heeft een afspraak met Rutte en Verhagen om zich achter te verschuilen – en zal gaandeweg steeds meer in de weg gaan zitten, terwijl Verhagen en Rutte steeds verder naar rechts gedwongen worden. Juist gedoogsteun van Wilders zal een dodelijke omhelzing blijken. Ja, Rutte en Verhagen blijven nu lekker uit de wind, maar op lange termijn zullen zij afgerekend worden op het bezuinigingsbeleid terwijl Wilders er op weg naar verkiezingen doodleuk afstand van zal nemen.

    Politiek wordt meer en meer Amerikaans, met imago´s, lege slogans en dirty campaigning. Het populisme valt niet terug te draaien en we gaan op weg naar een politiek met 1 linkse en 1 rechtse populist. Simpelweg omdat de politiek al sinds Fortuyn bezig is het wel heel zwartwitte idee van “de Haagse kliek” steeds meer te bevestigen. Met de populisten opvallend genoeg voorop.

  11. 17

    @15,
    meer dat intellectualistisch gebazel blijkbaar inhoudsloos is en naar believen ingevuld kan worden,
    maar dat wisten we natuurlijk al lang.