Thema Rechtsstaat

Van Imhoff in de doofpot

OPINIE - Nabeschouwing van een indrukwekkende documentaire.

In 1965 mocht VARA’s Achter het Nieuws geen uitzending wijden aan de ramp met het schip Van Imhoff in 1942 in Nederlands Indië. De documentaire  ‘De ondergang van de Van Imhoff’, waarvan zondag het laatste deel is uitgezonden, laat na 52 jaar zien wat er toen is gebeurd en waarom niemand dat mocht weten.

In 1942 wordt het Nederlandse stoomschip Van Imhoff, met aan boord 477 Duitse burger-gevangenen bij Sumatra door een Japans vliegtuig tot zinken gebracht. De kapitein besluit om de voltallige Nederlandse bemanning te redden, maar hij laat de Duitsers over aan het noodlot. Een ander passerend Nederlands schip weigert de schipbreukelingen op te nemen als blijkt dat het Duitsers zijn. Slechts 65 van hen weten de ramp te overleven en spoelen aan op het Nederlands-Indische eiland Nias. Na de oorlog brengen overlevenden vanuit Duitsland de zaak bij de Nederlandse autoriteiten onder de aandacht. Er volgt een onderzoek, maar Justitie seponeert de zaak na verhoor van de kapitein die, al dan niet ingefluisterd door andere betrokkenen, een valse voorstelling van zaken geeft. Een van de Duitse overlevenden schakelt de pers in. Het krantenartikel komt onder de aandacht van Herman Wigbold van Achter het Nieuws. Hij vraagt aan Dick Verkijk de zaak te onderzoeken voor een item in zijn nieuwsrubriek. Verkijk neemt daarvoor contact op met verschillende autoriteiten. Die weten VARA-voorzitter Rengelink zover te krijgen dat hij de uitzending van de documentaire verbiedt. Verkijk publiceert zijn bevindingen op 16 april in Het Parool en wordt dan op staande voet ontslagen. Achteraf gezien is het wel opmerkelijk en lovenswaardig dat deze krant zich heeft losgemaakt van het politieke establisment dat koos voor de doofpot.

Zullen computers rechtspreken? (ja, als…)

OPINIE - Een computer kan rechtspreken, als wij met zijn allen denken en willen dat hij het kan. Vasco Groeneveld (Strafpleiter bij Plasman cs advocaten) is daar nog geen overtuigd voorstander van. Een gastbijdrage van Ivoren Toga.

Het is een hip onderwerp, en niet alleen in non-fictie bestsellers: gaan computers binnenkort ons werk overnemen? Menigeen zal zijn dagelijkse bezigheden hebben nagelopen op onvervangbare want diepmenselijke kwaliteiten, in de hoop dat het zijn tijd wel zal duren voor we stekkers mogen afstoffen. Maar als je het nieuws mag geloven kunnen computers zichzelf go leren spelen en zonnestelsels opsporen dus nou ja, dan lijken we niet kinderachtig te moeten doen over zeg diefstal bij Albert Heijn.

Rechtspraak wordt vaak genoemd als testcase bij uitstek. Dat draait immers om het verwerken van datastromen en het onderbrengen van specifieke gegevens onder algemene wetmatigheden, en als ik het goed begrijp is dat zo’n beetje de definitie van een algoritme. Dat kan een computer veel beter en completer, met toepassing van statistiek en kansberekening, waar de gemiddelde jurist glazig naar staart. Het monopolie op het herkennen van emoties en het begrijpen van verbale en non-verbale communicatie schijnt de mens al kwijt te zijn. Slordigheid, selectieve interesse, haast en andere vervelende menselijke neigingen? Hebben apparaten geen last van. Voor klasse en huidskleur zijn zij pas echt blind. Kennen computers geen intuïtie? Maar wat is intuïtie anders dan verwerkte, ingedaalde ondervinding?

Facebook aan banden?

OPINIE - De groeiende macht van sociale media bedrijven dwingt tot regelgeving. Met het risico op aantasting van de grondwettelijke uitingsvrijheid.

Het Centraal Planbureau doet voorstellen voor een vergunningstelsel met regels voor digitale platforms zoals Facebook, Google en Amazon. Aanleiding is de groeiende macht van de bedrijven achter deze sociale media. De overheid blijft achter met de regulering van deze giganten die in de praktijk, zeker in vergelijking met andere bedrijfssectoren, nog steeds volledig vrij spel hebben. Op Europees niveau wordt er al jaren over regelgeving gesproken. Duitsland wil een boete zetten op het niet snel genoeg verwijderen van haatzaaiende berichten.

Gezien de enorme macht van de bedrijven die de sociale media beheren is regelgeving zeker te verdedigen. ‘Digitale platforms treden op als makelaar voor uiteenlopende diensten en producten,’ schrijft het CPB, ‘maar hebben één ding gemeen: zij ordenen informatiestromen tussen hun gebruikers.’ Hoe dat precies werkt is voor de individuele gebruiker niet inzichtelijk. Maar er wordt in elk geval veel aan verdiend. En er zijn enkele verontrustende effecten voor het vrije verkeer van informatie zoals de verspreiding van nepnieuws via botnets en het ontstaan van filterbubbles.

De grote spelers op het gebied van sociale media hebben weinig te duchten van concurrentie. De klanten wisselen niet snel van platform, merkt het CPB op. Als er al sprake is van concurrentie zal dat er eerder toe leiden dat er nog slimmere strategieën worden ontwikkeld om advertenties binnen te halen. En niet in het voordeel van de klant: ‘Concurrentie zal de risico’s rond informatieordening eerder versterken dan beperken.’

Vanwege de machtsongelijkheid tussen bedrijf en klant en het feit dat er te weinig waarborgen zijn om onbedoelde of ongewenste effecten van sociale media tegen te gaan beveelt het CPB een aantal beleidsmaatregelen aan.  Het gaat dan met name om het bevorderen van transparantie van de platforms en het aansprakelijk maken van de platforms voor schadelijke externe effecten.

Alfamannetjes tegen de omvolking gezocht

COLUMN - Waar komt de huidige obsessie in kringen van de alt-right/alt-light met ‘cultuurmarxisme’ toch vandaan? En waarom lijken types die zich aftobben over de nefaste invloed ervan op de Westerse beschaving, steevast óók wakker te liggen over de invloed van het feminisme en de teloorgang van masculiniteit onder blanke mannen enerzijds, en de instroom van honderdduizenden viriele, jonge, gekleurde mannen anderzijds?

In een hilarische video, gewijd aan de Zweedse bodybuilder, zelfverklaarde ‘profeet van Odin’ en populaire neonazi youtuber ‘The Golden One’ ontmantelt Natalie Parrot (aka ContraPoints) hoe dergelijke racistische en seksistische reflexen samenhangen, en legt terloops bloot hoezeer dit wit-supremacistische gedachtegoed doorsijpelt op rechts.

Pools TV-station beboet voor reportage over protesten

Poland’s National Broadcasting Council has fined a private television channel, TVN, for its coverage of opposition demonstrations in Warsaw last year.

The council said the station’s prominent coverage had “promoted illegal activities” and “encouraged behaviour that threatened security”.

Opponents of Poland’s right-wing government have said the council’s decision amounted to censorship.

Slappe knieën in Dokkum

OPINIE - Elke burgemeester zou pal moeten staan voor grondrechten. Bijvoorbeeld voor het grondrecht om te demonsteren. Bij de landelijke intocht van de Sint dit jaar, vorige week in Dokkum, liet de burgemeester het betogingsrecht wel erg snel vallen. Dit past in een zorgwekkend patroon.

“Meer blokkades” zouden tegenstanders van een demonstratie “hoogstwaarschijnlijk” opwerpen. Dat was volgens burgemeester Marga Waanders (PvdA) van Dongeradeel in NRC Next 20 november reden om die demonstratie te verbieden. Later voegde ze toe dat er “berichten” waren dat mensen “onderweg zouden zijn met zwaar vuurwerk.” Haar optreden oogstte een storm van kritiek, en terecht.

“Een burgemeester heeft de plicht om ervoor te zorgen dat mensen vrijelijk kunnen demonstreren, ook al dreigen anderen met een tegendemonstratie of met verzet,” doceert Groninger hoogleraar Algemene Rechtswetenschap Jan Brouwer in juristenblad Mr. in september. Indien anderen de demonstratie proberen te verhinderen, moet een burgemeester bescherming bieden door inzet van politieagenten.

De demonstranten hadden de gemeente ruim van tevoren op de hoogte gesteld van hun komst naar Dokkum. Een plek was speciaal voor hen afgezet. Nadat ze op de A7 waren klemgereden door tegenstanders reden ze verder onder politiebegeleiding –tot “het gezag haastig besloot om de betoging verder maar gemakshalve te verbieden,” aldus het commentaar van NRC Handelsblad 21 november.

Woordvoerder Jerry Afriyie van de demonstranten zei het op 20 november in de Volkskrant zo: “Relschoppers hebben met behulp van het systeem voor elkaar gekregen dat het recht om te demonstreren in dit land de nek wordt omgedraaid.” Inderdaad had de intimidatie het beoogde effect. “Toen bleek het ineens te gevaarlijk om ons nog naar de demonstratieplek te brengen,” aldus Afriyie.

Onrust over pro-Palestijnse manifestatie Rijswijk

Een lokale partij stuurt aan op een verbod. Volgens Ed Braam van ‘Beter voor Rijswijk’ pleit de organisatie niet enkel voor de vrijlating van mensen die onterecht gevangen zitten, maar ook van gestaalde terroristen.

Bovendien zou de veiligheid in het geding zijn.

Voor zover dat niet zo is de rechtse pers uiteraard gaarne bereid met tendentieuze berichtgeving de nodige onrust aan te wakkeren.

 

Neutraal

Politie en Justitie zaaien twijfel over de neutraliteit en objectiviteit die we van deze instanties in een rechtsstaat mogen verwachten:

  1. De politie toont sympathie voor de snelwegblokkade in Friesland die mensen het recht op een (reeds toegestane) demonstratie ontneemt (en krijgt daar dan ook nog steun voor uit de politiek).
  2. Het OM erkent fouten bij de aanlevering van bewijsmateriaal in de zaak Mitch Henriquez.
  3. De Haagse imam die een omstreden gebiedsverbod aanvocht krijgt geen inzage in het politierapport dat moet aantonen dat hij haat predikt.
  4. 26 politiemedewerkers – veelal van niet-westerse afkomst – hebben een ‘zwartboek’ samengesteld waarin persoonlijke verhalen zijn opgetekend over uitsluiting en discriminatie binnen de Nationale Politie.

Als je dit in korte tijd langs ziet komen, is het dan vreemd dat een Rotterdamse agente die haar hoofddoek wil blijven dragen het argument van de korpsleiding aanvecht die de hoofddoek verbiedt omdat ze ‘neutraal’ moet zijn?

De politie is je beste vriend

OPINIE - Saskia Belleman, van wie ik tot voor kort nog nooit had gehoord, houdt op Twitter een bijna real-time verslag bij van het proces tegen twee van de vijf agenten die betrokken waren bij de dood van Mitch Enriquez. Het is teveel om door te lezen, maar wat ik ervan gezien heb, is bloedstollende lectuur.

Ze is van De Telegraaf, dus ik had – bevooroordeeld als ik ben – een licht tot zwaar vooringenomen verslag verwacht, maar daarin werd ik gelukkig teleurgesteld: Belleman verslaat heel accuraat en weet in korte, soms droogkomische, commentaren de meer emotionele reacties en suggesties van repliek te dienen. Iemand die meent dat Henriquez het allemaal aan zichzelf te danken heeft, beantwoordt ze met: “Henriquez staat hier niet terecht”. Aan iemand die de agenten beschuldigt van het plegen van meineed, legt ze uit dat verdachten niet onder ede staan, alleen getuigen (dat wist ik ook niet). Voor iemand die zich boos maakt over de agenten, die zichzelf zouden afschilderen als slachtoffer, geeft ze aan dat ze alleen de vraag van de rechter beantwoordden hoe ze zich nu voelden.

Paleisvete: pantservoertuigen op weg naar hoofstad Zimbabwe

De oude Robert Mugabe is fysiek aan het verzwakken, en de rivalen in zijn omgeving beginnen elkaar nu al de tent uit de vechten.

Vicepresident Emmerson Mnangagwa, Mugabes gedoodverfde opvolger, werd vorige week kaltgestellt. Mugabes vrouw Grace staat te trappelen om Mugabes rol over te nemen, maar daar ziet bevelhebber Constantino Chiweng blijkbaar geen brood in.

Geen volksopstand dus, maar een paleisvete.