Test het kutvinkje

COLUMN - Boze stemmen op internet richten zich op de gekste dingen. Gisteren was het iets zeer onwaarschijnlijks: de superslurf. Dat is een krom, zout kinderchipje dat een gezondheidslogo op de verpakking heeft gekregen, een vinkje dat op producten staat die een “bewuste keuze” zijn. Dat “kutvinkje” vindt men onwetenschappelijk of zelfs onwettelijk. Op televisie windt Arjen Lubach zich op over de initatiefnemers van de stichting “Ik kies bewust” die achter het vinkje zit: voedselproducenten.

Betekent de inmenging van bedrijven dat het vinkje een groot door de overheid geaccrediteerd marketingcircus is? The proof is in the pudding. Als mensen door het vinkje gezonder gaan eten, zouden we eventuele bijvangst voor de commercie voor lief nemen. En in theorie zou het moeten werken. Als een gemiddeld persoon netjes producten inwisselt voor vinkjes-producten, zou hij 62 procent minder suiker eten. Maar, zegt de scepticus, misschien wisselt die gemiddelde persoon wel niets in, maar koopt lekker twee extra zakjes gezondere superslurven.

De vraag is dus hoe je meet wat het effect van het vinkje is op wat mensen kopen. Het zou kunnen dat een product dat een vinkje krijgt ineens beter verkoopt. De tweede vraag is of dat het gemiddelde boodschappenmandje gezonder maakt. Daarnaast gaan bedrijven misschien betere producten maken om aan de voorwaarden voor een lucratief vinkje te voldoen. En ten slotte kan dit wel of niet de omzet de van de supermarkt (en het huismerk) doen stijgen.

Eén van bovenstaande onderzoeken is uitgevoerd: inderdaad gaan bedrijven harder lopen en maken hun producten gezonder om het vinkje te krijgen. 20% van de producten die een voorganger van het vinkje kregen was vlak daarvoor veranderd van samenstelling. Dat zouden van de 7000 producten met vinkje dus zo’n 1400 producten zijn waarin minder zout, vet of suiker zit – en er wordt achter de schermen vast nog meer geherformuleerd. We kunnen daaruit afleiden dat het vinkje dus een een begeerlijk logo is en waarschijnlijk vaker verkocht wordt.

Direct bewijs daarvoor is er nog niet (of niet gepubliceerd natuurlijk). Er is alleen een scriptie waaruit blijkt dat een vinkje op een product niet tot meer aankoopneiging leidt. Op de website van het vinkje staat nog dat Jaap Seidell onderzoek doet, als voorzitter van de wetenschappelijke commissie, maar hoewel hij al twee jaar voorzitter-af is, heeft hij er nog niet over gepubliceerd. Het onderzoek dat er het dichtste bij komt concludeert dat vinkjes binnen productgroepen misleidend zijn voor consumenten.

De enige manier voor de stichting “Ik kies bewust”, de moeder van het vinkje, om de goedkeuring van minister Schippers onbezoedeld te behouden, is door netjes het effect van het vinkje op het gemiddelde boodschappenmandje te onderzoeken. Oftewel, onafhankelijk en openbaar, door middel van een experiment. Ik vermoed dat grote retailers uit hun bonuskaartenbak met verkoopdata wel wat conclusies kunnen trekken over de vraag of het vinkje voor henzelf lucratief is.

Maar om individueel aankoopgedrag te onderzoeken zou de stichting een experiment moeten doen met een online supermarkt (zoals AH.nl). Hierin zijn verpakkingen en aanbod gemakkelijk aan te passen per persoon. Eén groep consumenten krijgt geen vinkjes te zien, een andere groep wel, en een derde groep ziet bij een ongezond product een popupschermpje met de expliciete suggestie om het om te ruilen voor iets met een vinkje. Ik hoop dat we zo kunnen aantonen dat de vinkjes werken. Maar als we vinden dat die laatste groepen meer omzet genereren maar niet aanwijsbaar gezonder inkopen, kunnen we concluderen dat het inderdaad vinkje lucratief is voor zowel producent als supermarkt – maar zijn maatschappelijke doel voorbijschiet. Dan zou minister Schippers haar steun voor de superslurf moeten intrekken.

 

  1. 2

    Laatst de hele drogisterijvestiging op z’n kop gezet op zoek naar kindersjampoo zonder onnodige toevoegsels (kleur, geur etc). Na lang zoeken ergens onderste plank achterin wat gevonden, bleek een flesje bijna 5,00 euro te kosten. Navraag aan de kassa leverde het briljante antwoord op: “omdat er verder niets in zit”.

  2. 3

    “Als een gemiddeld persoon netjes producten inwisselt voor vinkjes-producten, zou hij 62 procent minder suiker eten”
    Alleen als ie dat binnen de productgroep doet. Als ie niet-vinkjes producten uit het groenteschaap gaat vervagen door vinkjesproducten uit het zoutjesschaap, eet ie toch echt ongezonder, ondanks dat ie met een groter aandeel vinkjes thuiskomt. Daar vloeit ook de (terechte) kritiek op het vinkje voor die slurfjes uit voort: Er liggen honderden gezondere producten in de winkel zonder vinkje, maar dit krijgt een vinkje omdat het het gezondste zoutje is. Hadden we tot voor kort niet ook zo’n scheef systeem met de bijtelling van lease-auto’s?

  3. 4

    @0 ‘20% van de producten die een voorganger van het vinkje kregen was vlak daarvoor veranderd van samenstelling. Dat zouden van de 7000 producten met vinkje dus zo’n 140 producten zijn waarin minder zout, vet of suiker zit’

    1400 produkten, of 2%?

    [Redactie: aangepast; in het onderzoek wordt een percentage van 23.5% genoemd. Bedankt voor de oplettendheid]

  4. 5

    @2: na het verscheiden van de hond heb ik zijn hondenshampoo op mijn eigen hoofd opgemaakt; het resultaat was erg aangenaam, ook omdat er niets onnodigs in zat. Misschien een overweging, nog los ervan dat je op de camping je eigen fles altijd terug vindt…

  5. 6

    @5, je kunt natuurlijk ook, voor op de camping, gewone mensenshampoo overgieten in een flesje hondenshampoo. Maar ja, het ruikt dan weer niet naar je hond – sterkte.

  6. 8

    @6: Ik moet bekennen dat ik -als ik de tijdsduur dat ik het op een camping volhoud afzet tegen mijn haarwasfrequentie- daar mijn shampoo niet zal missen.
    Je kunt het zuinig noemen, maar de laatste keer dat ik gewapend met een lege flacon de winkel betrad, kon de oudste medewerker zich gelukkig nog het etiket van enkele redesigns geleden herinneren. Gelukkig bestond het product nog en ik kreeg de tip de lege fles voor verzamelaars op ebay aan te bieden… ;-)

    Wat voedingsmiddelen betreft, hanteer ik al sinds lang voor de keurmerkenwildgroei uitbrak de basisregel: als mijn oma het niet als eten zou herkennen, laat ik het mooi in het schap staan. Ik verkeer dan ook wel in de gelukkige omstandigheid te beschikken over een goed geoutilleerde keuken en de tijd en kennis om van onbewerkte ingrediënten een verse maaltijd te bereiden.
    Al die arme forensen die hun tijd in de file moeten verdoen benijd ik niet.

  7. 10

    @7: Je moet ook geen pils gebruiken als shampoo; Het prikt behoorlijk in je ogen, je haar gaat ervan plakken en op je werk kijkt iedereen je raar aan.

  8. 11

    @10 Valt mee. Van bier(shampoo) krijg je glanzend haar. En als je het – zoals gewoonlijk bij shampoo – eruit spoelt na gebruik heb je ook geen last van plakkerigheid en raar kijkende collegas.

    Dat gezegd drink ik mijn zelfgebrouwen IPA’s liever op dan in mijn haar te smeren.