Stop verdere steun aan Griekenland

Nog sneller dan gedacht blijkt de recent gegeven Europese steun aan Griekenland verdwenen. Nu moet definitief een punt worden gezet achter financiele steunmaatregelen aan Griekenland stelt hoogleraar economie Roel Beetsma. Laat Griekenland failliet gaan en de schulden herstrutureren. De rekening hiervan zal voor belangrijk deel bij Franse en Duitse banken komen te liggen die het Griekse risico wilden aangaan.

Griekenland heeft zich nog nooit aan een afspraak gehouden
Bijna precies een jaar geleden publiceerde ik op MeJudice het artikel “De miljarden voor Griekenland komen nooit meer terug”. Ik doelde hierbij op het feit dat de uitgeleende miljarden in het kader van het steunpakket voor Griekenland nooit meer zouden worden terugbetaald. Je hoefde overigens geen groot ziener te zijn om deze voorspelling te doen. Het gaat om een land dat in het verleden bijna voortdurend te hoge tekorten had, en in ieder geval altijd hogere tekorten dan ze zelf aan de buitenwereld voorspiegelden. Toen het steunpakket werd samengesteld lag het tekort fors boven de 10% van het BBP en was de voorspelling dat de overheidsschuld nog verder fors zou oplopen in de komende jaren. En dat alles bij een sterk krimpende economie. Tenslotte, had het land zich in het verleden nooit iets van welke afspraak dan ook aangetrokken, dus waarom zou het zich nu houden aan het overeengekomen saneringsprogramma?

Steun nog sneller verdwenen dan gedacht
Mijn voorspelling lijkt sneller uit te komen dan ik oorspronkelijk voor mogelijk had gehouden. Vorig weekend hielden een aantal ministers van financiën crisisberaad over de situatie in Griekenland. Onze minister was daar overigens niet bij. Wij mogen wel meebetalen, maar kennelijk niet meepraten.

Hoe dan ook, het Griekse saneringsprogramma bevindt zich kennelijk in de problemen. Het land is niet in staat zijn belastinginkomsten te verhogen, terwijl het privatiseringsprogramma van 50 miljard nauwelijks van de grond komt. Ook zal Griekenland niet, zoals oorspronkelijk voorzien was, al in 2012 weer zelfstandig naar de kapitaalmarkt kunnen.

Door het niet nakomen door Griekenland van de afspraken staat de ontvangst van de volgende tranche van 12 miljard uit het reddingspakket van 110 miljard op het spel. Het huidige reddingspakket zou bovendien sowieso niet voldoende zijn. Er wordt daarom ook gespeculeerd over het vrijmaken van extra geld uit het EFSF waar Griekenland tot nu toe nog geen gebruik van heeft gemaakt. Intussen blijft de Griekse rente stijgen en wordt er steeds openlijker gespeculeerd over een herstructurering van de Griekse schuld. De ECB schijnt echter fel tegen te zijn vanwege de chaos op de financiële markten die een ongeorganiseerd faillissement met zich meebrengt en natuurlijk ook de verliezen die ze zelf zal lijden vanwege de Griekse schuld in haar eigen portefeuille. De politiek mag zichzelf hier grote verwijten te maken. Ze had in een vroegtijdig stadium moeten werken aan een plan voor een ordelijke afwikkeling van een faillissement voor het geval deze eventualiteit zou optreden.

Doe als de Slowaken
Wat nu? Het beste is nu een dikke streep te trekken. De steun die we al hebben gegeven zal voor een groot deel niet terugkomen. Het verschaffen van nieuwe steun is hetzelfde als “throwing good money after bad money”. Iedere student ondernemingsfinanciering weet dat je dat niet moet doen. Tot nu heeft Nederland wel altijd op de rem gestaan als het ging om het verschaffen van steun en het geven van extra garanties, maar steeds is Nederland ook weer door de bocht gegaan, waarschijnlijk omdat ons land te bang is de toorn van andere landen over zich af te roepen. Laten we een voorbeeld nemen aan de Slowaken. Ze hebben geweigerd aan het Griekse reddingspakket mee te doen, maar hebben daar verder geen negatieve consequenties van ondervonden.

Banken zijn Grieks risico aangegaan
Het onthouden van nieuwe steun aan Griekenland betekent dat de Griekse schuld zal moeten worden geherstructureerd. De belangrijkste gevolgen zijn voor de Duitse en Franse banken. Herstructurering kan op een aantal manieren en één mogelijkheid is het verlengen van de schuld zodat hij nog steeds tegen nominale waarde in de boeken van de banken kan blijven staan. Hierdoor hoeven banken niet direct de schuld af te boeken, waardoor de kans op een faillissement verkleind wordt. In zoverre banken echt in de problemen komen, en ze systeemrelevant zijn, zouden ze directe steun kunnen ontvangen.

Effectief betekent dit dat slechts een gedeelte van de Griekse schuld gegarandeerd hoeft te worden en niet de gehele Griekse schuld zoals nu gebeurt. Dit is een scenario dat ik enkele malen eerder samen met Dolf van den Brink heb gepropageerd (zie Beetsma en van den Brink, 2010, 2011). Het mooie is bovendien dat banken een deel van de verliezen moeten dragen. In de verwachting dat ze een hoger rendement zouden krijgen hebben zij risico genomen door in Griekse schuld te beleggen – zij moeten daar dan ook maar de consequenties van ondervinden. De laatste dagen wordt er weer Griekse schuld aangekocht in de verwachting dat Europa Griekenland wel weer te hulp schiet. Het zou goed zijn als Europa nu definitief een punt zet achter het verlenen van extra steun.

Roel Beetsma is hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, CEPR en CESifo München.

Lees meer bij Me Judice.

  1. 1

    Klinkt als een duidelijk en goed plan. Zal waarschijnlijk dus niet gebeuren, al is het alleen al vanwege de invloed die deze Franse en Duitse banken hebben op het politieke systeem. Nederland heeft in tegenstelling tot Slowakije te veel geld om niet onder druk te zetten.

  2. 2

    Ik lees steeds Franse en Duitse banken, maar zit er geen Nederlands geld (bank/pensioenfonds) in Griekenland (of in die Duitse en Franse banken)?

  3. 3

    De banken zaten reeds voor de lening reeds in de griekse schulden. Dat men geld leende was de enige redding om nog iets terug te krijgen. Om griekenland op de rails te krijgen dienen de grieken een mentaliteits verandering te ondergaan en een dergelijke verandering duurt geen 2 jaar maar minimaal 25 jaar En het ontbreekt aan realiteitszin te denken dat je als land bij de euro eurozone aangesloten je economie meegroeit met de rest, niet dus.De verschillen van de economiën zijn te groot en worden alleen groter doordat een economie als china de economiën van de noordelijke landen verder boost geeft. In mijn perspectief had men reeds 2 jaar geleden griekenland uit de eurozone moeten knikkeren zoals ik overigens 2 jaar geleden direct aangaf. Doordat de verschillen groter worden, is wat mij betreft zaak de eurozone drastisch te verkleinen en landen in de problemen dan ook geen steun meer te verlenen

  4. 4

    @3: daar sluit ik me bij aan….

    Helaas zullen “steunmaatregelen voor de Grieken” nog geruime tijd het nieuws vullen. Het gaat ons meer geld kosten dan ons lief is.

  5. 6

    … met volgens mij alleen een extra aantekening dat bovendien zo’n gecontroleerd faillissement ook deels terecht komt bij niet-Europese instellingen waar het (ook) thuis hoort.

  6. 7

    Ik zou graag een minder eenzijdige analyse willen van wat de gevolgen van een Grieks faillissement zou zijn voor de Nederlandse economie.

  7. 9

    Ik ben eigenlijk ook wel benieuwd om te weten wat een eventueel faillissement voor de Grieken zelf betekent. Het kan haast geen fijn vooruitzicht zijn, of valt dat wel mee?

  8. 10

    Ten opzichte van de alternatieven neem ik eigenlijk aan dat dat wel meevalt — waarbij natuurlijk wel het probleem is dat je niet ook even het andere scenario kan afspelen om daar iemand van te overtuigen terwijl ze in de ene zitten.

    Een staats-bankroet impliceert een gedwongen afschrijving door schuldeisers (ik neem aan dat het IMF “curator” is in zo’n geval?) en de maatregelen die de Grieken zullen moeten nemen kunnen volgens mij helemaal niet veel afwijken van wat ze nu volgens de afspraken (die ze niet nakomen, maar goed) moeten.

    Dat is denk ik op zich wel één verschil: minder ruimte OM die afspraken niet na te komen. De EU zou het wel weer onder de mat vegen…

  9. 11

    Volgens mij is dat trouwens ook inderdaad een relevante vraag: wie WORDT curator in zo’n geval. Het IMF is zelf een schuldeiser…

    Maar ik spoed me trouwens maar eens buiten deze discussies. Ben niet economisch onderlegd.

  10. 12

    @9: Waarschijnlijk is een faillissement voor de Grieken zelf veel gunstiger dan geen faillissement. Voor de rest van de EU (of eurozone) geldt echter wel wat anders. Waarschijnlijk vandaar dat ze maar wat graag geld in Griekenland willen steken. Mogelijk dat de EU als represaille dreigt met maatregelen (Griekenland de eurozone uitgooien, geen leuke internationale baantjes meer voor Grieken en dat soort dingen).

    Van een curator zal waarschijnlijk geen sprake zijn (de Grieken delen gewoon mee dat hun schuldenaars naar hun leningen kunnen fluiten). Gevolg is dat ze daarna voorlopig geen leningen meer kunnen krijgen (en dus hun balans op 0 moeten brengen), maar dat is financieel voor de Grieken zeker gunstiger dan situatie bij een “bail out”, waarbij ze een lening krijgen, maar vervolgens onder toezicht komen te staan en hun huishouding een positieve balans moet geven, om de lening + rente terug te kunnen betalen (waarbij ze zelf niet de keuzes kunnen maken waarop te bezuinigen).

  11. 13

    Em… als ze failliet gaat kan de Griekse overheid geen salarissen en uitkeringen uitkeren. Ik zie niet hoe “minder schuld” daar tegenop kan wegen.

  12. 14

    Ik weet van niks in deze maar vandaag op het koffiepunt in m’n “linksekerkorg”hoor ik de schaterlach en zie schalkse blik nog steeds van die borsthaarknoflookmeneer.Ik word daar onrustig van.

    Nemen die peeples ons nu in het ootje?

  13. 15

    @13 Dat is simpel. Geen euro meer dus krijgen ze hun eigen munt die ze bij kunnen drukken. Hoge inflatie volgt waarschijnlijk en de Griekse producten kunnen dan goedkoper (relatief ten opzichte van de euro) geexporteerd worden. Risico is natuurlijk hyperinflatie en het ineenstorten van de staat.

  14. 16

    Haha, ja precies. Maar een faillissement betekent wss dat “wij” (Duitsland, Frankrijk) geen euros terugkrijgt maar (nieuwe) drachmes. Wederom, wie is daar bij gebaat? Alleen de ego’s van noord Europeaanse aardappeleters met een superioriteitscomplex.

  15. 17

    nou ik vind niet helpen en nederland moet ook uit europa stappen .
    door europa gaat alles kapot kost bakken geld en hebben er niks aan .
    schulden worden steeds maar hoger zo .
    nederland gaat ook kapot zo maar niemand wil het zien .